Jan jarasymy

Qazaq Ulttyq óner ýnıversıtetiniń Jambyl Jabaev zalynda Qazaqstan halqy Assambleıasynyń 20 jyldyǵy aıasynda «Tarıh taǵylymy» atty qazaqstandyq kıno kúnderi bastalyp, onyń shymyldyǵy qazaqstandyq tanymal rejısser Slambek Táýekeldiń «Jeruıyq» fılmimen ashyldy. О́tken ǵasyrdyń 30-shy jyldary. О́zderi ashpa jalap, joqtyqtyń zaryn tartqan qarasha úıli qazaq aýyly. Qystyń kózi qyraýda osy aýyl syrtyna repressııanyń, deportasııanyń dıirmeninde qos tastyń arasyna janshylyp, saǵy synyp, ash-jalańash kúıinde jany bar adam emes, jansyz múlik tasıtyn taýar vagondaryna toǵytylǵan, jolshybaı qyrylyp, tuz-dámi taýsylmaǵany qazaq jerine Qıyr Shyǵystaǵy mekenderinen kúshtep kóshirilgen, halderi adam aıaǵandaı koreılerdi raqymsyz bılik tóge ákelip tastaǵan. Aýyl qazaqtaryna aldyn ala «Jaqynda adam jeıtin jaman jurt keledi, olarǵa jaqyndaǵandardyń, aıaýshylyq jasaǵandardyń ózderiniń basy sorǵa qalady, atylyp ketedi», dep aıtylyp qoıylǵan. Biraq qazaqtyń ezgý júregi beıshara keıiptegi, halderi múshkil jandarǵa teris qaraı almaıdy. Á, degennen-aq osyndaı oqıǵaǵa qurylǵan fılm janyńdy túrshiktire otyryp, meıirimdilikke, baýyrmaldyqqa shaqyrady. Tálimi men taǵylymy mol fılm qaıtken kúnde de kórermenin beıjaı qaldyrmaıdy. Zalda otyrǵandardyń deni jastar bolǵanyna, oqıǵanyń olar ómir súrip jatqan dáýirden múlde ózgeligine qaramastan, bolashaqtaǵy ózderiniń ómirlerin ónermen baılanystyrǵannan bolar, kórermenniń qabyldaýy da salıqaly. Fılmdegi oqıǵanyń órbýimen, qataldyq pen meıirimniń, aıýandyq pen adamgershiliktiń taıtalasyn demderin ishterine alyp kórip otyrǵan órimdeı jastar. Urpaqtar sabaqtastyǵy, meımandos darhan halyqtyń keshegisi qandaı bolsa, erteńi de sondaı degen oı qylań beredi de, sol oıdyń fılm barysynda ornyǵa túskenin ańdamaı qalasyz. Fılm ssenarııiniń avtorlary Slambek Táýekel men Lavrentıı Sonnyń, rejısser Slambek Táýekeldiń negizgi aıtar oıynyń biri osy shyǵar deısiń. Sháken Aımanov atyndaǵy «Qazaqfılm» AQ-ta túsirilgen «Jeruıyq» fılmi kıno kúnderiniń alǵashqy fılmi bolsa, budan keıin túrli kezeńderde shyqqan Nurmuhan Jantórınniń «Letnıaıa ballada», Shárip Beısembaevtyń «Vozvrashenıe syna», Amangeldi Tájibaevtyń «Dolgıı mlechnyı pýt», Ermek Shynarbaevtyń «Sestra moıa, Lıýsıa», Aıaǵan Shájimbaevtyń «Jansebil» kórkem fılmderi Jabaev zalynda kórermenderimen qaıta qaýyshady. Fılm rejısseri Slambek Táýekel: «Búgingi shara negizinen QHA jylyna arnalǵan. Ultaralyq qatynastarǵa arnalyp, túrli kezeńderde jaryq kórgen fılmderdiń taqyryptyq birligi, men taqyryptyń umtylystarynyń barlyǵy Qazaqstanda turatyn barsha halyqtyń ózara qarym-qatynasy men aýyzbirliginiń negizinde óristep, órbýi týrasynda. Sol kezgi zulmatta el tizginin ustaǵandar ash-jalańash halyqty tabıǵaty qatal jerimizge tógip, olardy túp-tuıaǵymen qurtamyz degen oıda bolýy kerek, biraq olar qazaq halqynyń janyn bilmegen bolyp shyqty. Al qınalǵandy kórse óziniń qoń etin kesip berýge bar qazaq, birdi-ekili emes, tutastaı etnostardyń, qarttar men balalary, aıaǵy aýyr áıelderi bar topty ajal tyrnaǵynan alyp qaldy dese, kıno kúnderiniń ashylý saltanatynda sóz sóılegender – teatr jáne kıno synshysy Baýyrjan Nógerbek, rejısser Sáýlebek Asylhan, basty rólderdiń birin somdaýshy Nurbolat Jaqypbaev men QHA ókiliniń oılary da osy bir pikirdi jibek jelideı ári tartyp ketti. Sharany Sh.Aımanov atyndaǵy «Qazaqfılm» AQ, QHA, Qazaqstan Prezıdenti janyndaǵy «Qoǵamdyq kelisim» RMM, Astana qalasynyń ákimdigi men Qazaq ulttyq óner ýnıversıteti birlese uıymdastyryp otyr. Al qazaqstandyq kıno kúnderin ótkizý jónindegi bastamany 2015 jyl­dyń 28 aqpanynda ótken QHA forýmynda Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Sh.Aıma­nov atyndaǵy respýblıkalyq shyǵar­mashylyq óndiristik birlestiktiń rejıs­seri Slambek Táýekel kótergen eken. Anar TО́LEÝHANQYZY, «Egemen Qazaqstan». ASTANA.