О́z ónimderimiz tórge shyqsyn desek...

Búginde básekelestikke túse alatyn, sapasy myqty, suranysy joǵary ónim shyǵarý qajet.  Oblys ortalyǵynda osyndaı kún tártibindegi taqyrypty qozǵaǵan elimizde shyǵarylatyn otandyq  ónimder kórmesi uıymdastyrylyp, osy salada  jergilikti úlesti arttyrýǵa úndeıtin forým bolyp ótti.  Elbasy tapsyrmasyna sáıkes, qazir barlyq óńirlerde «Qazaqstanda jasalǵan» sharasy júrgizilýde. Forýmǵa oblys ákimi Qanat Bozymbaev,  Investısııalar jáne damý mınıstrligi Indýstrııalyq damý jáne ónerkásiptik qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy Amanııaz Erjanov, «Samuryq-Qazyna Kontrakt» AQ bas dırektorynyń orynbasary Shyńǵys Boqanov, basqa da ulttyq kompanııalar men iri kásiporyndar ókilderi qatysty. Árıne, ózimizde shyǵarylatyn jergilikti ónimderdiń ótýi, sura­nysqa ıe bolýy otandyq taýardyń úlesin arttyrýda erekshe mańyzǵa ıe. Bul – ındýstrııalandyrýdyń ekinshi besjyldyǵyn iske asyrýdyń bir tetigi, ekinshiden, shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaýdyń joly. Úshinshiden, osy maqsattyń oryndalýyna  «Nurly Jol» baǵdarlamasy da úlken serpin beredi. О́ıtkeni, jalpy, elimiz boıynsha aldaǵy ýaqytta ınfraqurylymdy damytý baǵytynda iri jobalar is­ke asyrylmaqshy. Bul jobalar­dy iske asyrýda  jergilikti kom­pa­nııalardyń tys qalmasy da anyq. Qazir álemdik daǵdarys, munaı baǵasynyń tómendeýi, Re­seı rýbliniń quldyraýy bizdiń kásiporyndarǵa da óz áserin tıgizý­de. Dál osyndaı kezde bizdiń otan­dyq ónimniń «Qazaqstanda  jasalǵan» degen belgisimen jarq etip, qaltarysta qalmaı jaryqqa shyǵýy qajet-aq. О́ıtkeni, mysaly, qubyr, kabel, tóbe jabatyn rýberoıd, gofroqaǵaz ónimderi Reseıden  30-60 paıyzǵa arzanǵa jetkizilýde. Bizdiń óndirister ónimderin ótkize almaı jumysyn toqtatýy da múmkin. Úkimet otandyq óndirýshilerdi barynsha qoldaıdy. Biraq, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq jaǵdaıynda otandyq taýardy qoldaý sharalaryn iske asyrý ońaı emes. Elimiz Dúnıejúzilik saýda uıymyna qosylmaqshy. Al Pavlodar óńiriniń kásip­oryndary ózderiniń shyǵaratyn ónimderin kórme arqyly kórsetýde. О́zgelerge úlgi. Bul forýmnyń qa­zaq­standyq óndirýshilerge bere­tin paıdasy – bir-birimen memorandým, kelisimshart bekitip, ónimderin ótkizýge múmkindik alady,  deıdi Investısııalar jáne damý mınıstrligi Indýstrııalyq damý jáne ónerkásiptik qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy Erjan Ama­nııazov. Kórmege  oblystyń 75 taýar óndi­rýshisi ónimderin qoıdy. Olar­dyń arasynda «KSP Steel» JShS, «Kaýstık» AQ sııaqty iri kásiporyndar bar. Sonymen qatar, pavlodarlyq jıhaz fırmalary, konservilengen et, sút óndiretin, jaryq dıodty shamdary, qapshyq jáne qaptama ónimderin shyǵaratyn shaǵyn kásiporyndar da óz ónimde­rin usyndy. Qara metallýrgııa, elektr, qubyr, farmasevtıka, aýyl sharýashylyǵy salalary boıynsha ónimderiniń túr-túri tabyldy. Tipti, «Qazaqstanda jasalǵan» kórpe-jastyqqa deıin tur.  Kúnde­likti ómirde paıdalanatyn bul zat­tardy «Zaǵıptar qoǵamy» Pavlo­dar oqý-óndiristik kásiporny jasap shyǵarypty. Kásiporyn «Qazaqstan alıýmınııi» AQ-tyń tapsyrystaryna, turǵyndardyń suranystaryna oraı jasaıdy. Kórmede tósek-orynnyń, kórpe-jastyqtyń, qolǵap pen qapshyqtyń 26 túri oryn alypty. Al aýyl­sharýashylyq ónimderin óndiretin  aqsýlyq «Arlan» seriktestiginiń sút ónimderine kórmege kelýshiler kóptep jınaldy. Dırektordyń orynbasary Marına Býnkovanyń aıtýynsha, kásiporyn jylyna 2,5 myń tonna sút ónimderin óndiredi. Iаǵnı, ónimderdiń barlyǵy da, sút, qaımaq, súzbe, ıogýrt ta, sary maı da kádimgi tabıǵı sútten jasa­lady. Aqsý qalasy boıynsha 45 dúkenge túsip, 6 jeke saýda oryn­darynda satylady eken. Jıi-jıi jármeńkelerge qatysady. Kór­meden baıqaǵanymyzdaı, «Arlan» sııaqty basqa da osyndaı úlgi eterlik, ózderiniń kásipkerlik jumystarymen belsendi tanylǵan kásiporyndar oblysta jetedi. Oblys ákiminiń birinshi orynbasary Dúısenbaı Turǵanov 2010 jyly qabyldanǵannan beri elimizdegi «Jergilikti úlesti arttyrý arqyly otandyq ónimge jol ashý» baǵdarlamasynyń pavlodarlyq óndirýshilerge úlken qoldaý bolǵa­nyn aıtady. Biraq, osy eki arada  Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq quryldy jáne kóp uzamaı Dúnıejúzilik saýda uıymyna qosy­la­tyn bolǵandyqtan jergilikti úlesti arttyrý baǵdarlamasynyń orta jolda qalyp qoıatyny ókinishti. Bıylǵy aqpan aıynda oblys orta­lyǵynda Úkimet basshysynyń birinshi orynbasary Baqytjan Saǵyntaevtyń qatysýymen ótken kezdesýde ulttyq kompanııalar men pavlodarlyq óndirýshiler arasynda 128 mlrd. teńgeniń memorandýmdaryna qol qoıylǵan bolatyn-dy. Búginde sonyń 97 mlrd. teńgesi boıynsha naqty kelisimsharttar bekitildi. Osy jıynda oblys ákimi Qanat Bozymbaev ótken jyly jergilikiti kásiporyndardyń ónerká­siptik kórsetkishteri edáýir tómendegenin aıtty. Al, óndiris, ónerkásip salasy óńirimizdiń ishki jalpy ónimniń 50 paıyzǵa jýyǵyn qurap otyr. Reseı rýbliniń qunsyzdanýy pavlodarlyq óndirýshiler úshin jaqsy emes. Sebebi, bizdiń eksportymyzdyń 65 paıyzy Reseı naryǵyna shyǵady. B.Saǵyntaev otandyq ekonomıkanyń turaqtylyǵyn saqtaý maqsatynda Úkimettiń ótken jyl sońynda is-qımyl josparyn qabyldaǵanyn, 80 kásiporynǵa naqty qoldaý kórsetiletinin jetkizdi. Iаǵnı, otan­dyq óndirýshilerdi qoldaýda ulttyq kompanııalar men holdıngter satyp alatyn qyzmetter men taýarlar boıynsha qazaqstandyq úlesti arttyrý tájirıbesi jalǵasady.  Oblys ákiminiń birinshi orynbasary D.Turǵanovtyń aıtýynsha, ótken jyl sońynda túıirshiktelgen polıpropılen, kúıdirilgen anod óndiristeri iske qosylǵan, 2000 jumys ornyn qurýdy kózdeıtin jańa 7 joba qoldanysqa tapsyrylady. Sonymen qatar, «EKSPO» nysandaryn salýshy fırmalardyń ókildermen kezdesý josparlanypty. Sondaı-aq, «KSP Steel» JShS bas dırektory E.Kremerdiń sózinshe, otandyq zaýyttar eldiń armatýra jáne jiksiz qubyrlarǵa degen suranysyn tolyqtaı óteı alady eken. Biraq, reseılik ónimder arzan baǵamen kelýde. Al, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartta elde óndiriletin taýarlar boıynsha shekteý qoıý quqyǵy berilgen. Osyny paıdalaný bizge tıimdi bolar edi, dedi ol.  Al, oblys ortalyǵyndaǵy  «Kazenergokabel» AQ basshysy Oleg Krýk ta shetten jetkiziletin ónim baǵasynyń arzandyǵyna baılanysty óndiristi qysqartýǵa májbúr ekenin aıtty. Osy keńeste de oblys ákimi Qanat Bozymbaev pen ulttyq kompanııa basshylary arasynda ózara yntymaqtastyq jóninde me­mo­randýmdarǵa qol qoıyldy. О́n­diris­tik kórsetkishterdi saqtaý, ju­mysshylardy qysqartpaý týraly mindettemeler boıynsha oblys ákimdigi, iri kásiporyn basshylary jáne olardyń janyndaǵy kásipodaq uıymdary jetekshilerimen úsh jaq­ty kelisimder bekitilgen bolatyn. – Sondyqtan, Úkimet tarapynan árıne, qoldaý kórsetý jalǵasary sózsiz. Biraq buǵan jaýap retinde óndirýshiler ónimniń sapasyna basa mán berýleri tıis, básekelestikke daıyn bolýlary qajet, – dedi D.Turǵanov. Oblystyq ındýstrııalyq-ınno­vasııa­lyq damý basqarma­synyń málimetterinshe, 2014 jyly memlekettik údemeli ın­dýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasynyń alǵashqy besjyl­dyǵy aıaqtaldy. Osy bes jylda oblysta 68 joba iske qosylyp, 5617 jańa jumys orny ashyldy. Bul rette, jańadan 15 zaýyt paıdalanýǵa berildi. Oblysta 60-tan astam jańa ónim túri paıda bolypty. Basqarma basshysy Nıkolaı Dychkonyń aıtýynsha, bes jylda Indýstrııalandyrý kartasynyń jobalary boıynsha 588,6 mlrd. teńgeniń ónimi óndirilgen. Bizdiń oblys jobalardyń sany boıynsha res­pýblıkada úzdik úshtikke enip otyr.  Investorlardy yntalandyrý ári ındýstrııalyq-ınnovasııalyq salany damytý maqsatynda ótken jyly «Ertis Invest-2014» halyqaralyq ınvestısııalyq forýmy ótti. Oǵan 30-dan astam eldiń ókilderi qatysty. Onda 124 ınvestısııalyq joba tanystyryldy. Olardy júzege asyrý úshin 1,7 mlrd. AQSh dollary kóleminde qarjy kerek. Jobalar iske asyrylǵan jaǵdaıda 2,5 myńǵa jýyq jańa jumys orny ashylmaq. Forýmda jalpy somasy 39 mlrd. teńgeni quraıtyn 8 áriptestik memorandýmǵa qol qoıyldy. Jıyn sońynda  2014 jyldyń 31 jeltoqsanynda Reseıde ónerkásiptik maqsattaǵy taýarlardy tek otandyq óndirýshilerden satyp alýdy qarastyratyn zań qabyldanǵany da aıtyldy. Bul zań tipti qazaqstandyq óndirýshilerge bóget jasaýda, deıdi kásipkerler. Indýstrııalyq damý jáne ónerkásiptik qaýipsizdik komı­tetiniń tóraǵasy Amanııaz Erjanov­tyń aıtýynsha, Reseı tarapyna bulaı etýge Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly sharttyń negizinde ruqsat berilipti. Al, bizdiń  Úkimet otandyq ónerkásipti qoldaý jóninde is-sharalar josparyn ázirlep, bekitti. Oǵan sáıkes, óndirýshilerge jol tarıfterine, basqa da máseleler boıynsha jeńildikter usynylýda. Sóıtip, oblys ortalyǵynda ótken «Qazaqstanda jasalǵan» forýmynyń qorytyndysy da shyǵaryldy. Oblys taýar óndirýshilerimen jalpy somasy 11 mlrd. teńgeni quraıtyn kelisimsharttar jasaldy. Kelisimsharttardyń ishinde Bolat Nurjanov atyndaǵy «№1 Ekibastuz GRES-1» kásiporny men «SVARKO» dánekerleý qurylǵylar zaýyty,  «Pavlodar tuz kompanııasy», «Saýda úıi»,  «Tehnologııalyq jeliler» JShS jáne «Lakra» kásiporny bar. Sonymen qatar, Munaı-hımııa zaýyty   «Neftehım LTD kompanııasymen» jáne «Qubyr armatýrasy zaýytymen» kelisimshart jasasty. Forýmda «KAZ Minerals Bozshakol» jáne «Kastıng» JShS, «Qazaqtelekom» jáne «Kazenergokabel» AQ arasynda yntymaqtastyq týraly memorandýmdarǵa qol qoıyldy. – Oblys ortalyǵynda «Qa­zaq­­­­sta­n­­­da jasalǵan» forýmyn ótkizý arqyly biz jergilikti kásiporyndardyń múmkindikterin kórsetkimiz keldi. Olardyń barly­ǵy da eýrazııalyq ıntegrasııa jaǵ­daıynda qazir tynymsyz eńbek etýde. Qazir oblysymz Reseıge taýar eksporttaý boıynsha kósh basynda keledi. Árıne, kórshi eldiń valıýtasy baǵamynyń tómendeýi jergilikti kásiporyndarǵa áserin tıgizdi. Kúrdeli ekonomıkalyq jaǵdaıǵa qaramastan, pavlodarlyq kom­panııalar Eýrazııalyq ekono­mıkalyq odaq aıasynda básekege qabiletti bolatynyna senim mol, – deıdi oblys ákimi Qanat Bozymbaev. Farıda BYQAI, «Egemen Qazaqstan». PAVLODAR. Sýretti túsirgen Valerıı BÝGAEV.