BOLǴAN GENERAL JANSEN KEREEV О́MIRINEN BIR ÚZIK SYR
Kez kelgen halyqtyń tarıhynda elim dep emirengen, jerim dep tebirengen tulǵalardyń bolǵandyǵy jáne bola beretindigi belgili. О́z elimizden shyqqan áıgili adamdar men ata-babalarymyz jaıynda oqyp bilmeı, olardy qurmettemeı alǵa jyljýymyz múmkin emes. Urpaǵy ulaǵat tutyp, qurmet kórseter azamattardyń biri, búkil sanaly ǵumyryn Otan qorǵaý isine arnap, ataq pen dańq qýmaı, shyndyq pen ádildikti tý etken general-leıtenant Jansen Kereev edi.
Ol 1931 jyly 1 qańtarda Aqtóbe oblysy, Temir aýdany, Babataı aýylynda dúnıege kelgen. Bul jyldar ashtyq pen jalańashtyqtyń beleń alyp, ondaǵan myń adamnyń ómirin jalmaǵan, talaı bozdaqty “halyq” jaýy atandyryp túrmege qamaǵan ujymdastyrý jáne ındýstrııalandyrý kezeńi bolatyn.
Soǵys bastalǵan 1941 jyly jasóspirim Jansen hat tasýshy bolyp jumys istedi. Aýyldastary onyń maıdandaǵy sarbazdardyń saǵynyshty sálemin arqalaǵan úshburyshty hattaryn oqyp, qýanysyp jatatyn. Poshta habarlarynda erlikpen qaza tapqan, iz-túzsiz ketkender týraly qara qaǵazdar da az emes edi. Aǵasy Musanyń qaıtys bolǵandyǵy týraly habar soǵystyń sońǵy jyldarynda onyń da otbasyn selk etkizdi. Keıin Germanııada qyzmet etken jyldary Jansen aǵasy jerlengen jerdi kóp izdedi, biraq tappady.
Soǵys jyldary ol únemi otbasyna kómektesti, soǵystan keıin bilim alýǵa degen talpynysy artyp, Aqtóbedegi № 6 qazaq mektep-ınternatynyń esigin ashty. Bala kezinen este saqtaý qabiletiniń kúshtiligi, kórkem jazýy men sýret salýǵa degen qushtarlyǵy, zerektiligi mektepti úzdik bitirýine jáne bolashaq qyzmetine ózindik septigin tıgizdi.
1950 jyly oqý bitirgendigi týraly attestat alysymen áskerı komıssarıatqa shaqyryldy. Mektep qabyrǵasynda qatar oqyp, máńgi birge bolýǵa sóz baılasqan súıgen qyzy Sarbııamen ýaqytsha qosh aıtysyp, azamattyq boryshyn qııanda, sonaý Kýrıldegi Itýrýp araldarynda óteýge attandy. Ásker qatarynda alǵyrlyǵymen kózge túsken ol osynda júrip, bólim komandıri boldy. Basshylyq onyń osy saladaǵy ıkeminiń baryn baıqap, áskerı oqýǵa túsýine baǵyt berdi.
Blagoveshensk qalasyndaǵy jaıaý ásker komandırlerin daıyndaıtyn eki jyldyq áskerı ýchılıshesine oqýǵa túsip, ony 1953 jyly úzdik baǵamen bitirgen jas ofıserdi Amýr oblysy, Chıta qalasyna jaqyn mańdaǵy Peschanka degen jerge vzvod komandıri etip qyzmetke jiberdi. Aqtóbege kezekti demalysqa kelgen tusta súıgeni Sarbııaǵa úılenip, jeke shańyraq kóterdi. Úılený toıynan keıin jas jubaılar ata-analaryna Jansenniń qyzmet etetin Peschankadaǵy áskerı bólimine ketetindikterin aıtyp, Qytaı men Mońǵolııa shekarasyndaǵy ol jerge birneshe kún poezben júrip jetti.
1956 jyly Eýropa elderindegi saıası oqıǵaǵalardyń shıelenisýine baılanysty Jansen Kereev qyzmet etetin polk taratylyp, jeke quram sosıalıstik memleketterdegi keńes áskeriniń qaramaǵyndaǵy áskerı bólimderge jóneltildi. Vzvod komandıri aǵa leıtenant J.Kereev otbasymen birge Germanııadaǵy tank dıvızııasy motoatqyshtar rotasyna attandy. Osynda keńes áskeriniń qaramaǵynda 7 jyldaı bólim komandıri qyzmetin atqarady. Jas ofıser úshin munshama ýaqyt ol kez úshin de, búgingi kún úshin de uzaq merzim bolyp sanalady. 1962 jyly kezekten tys kapıtan ataǵyn alǵan Jansen Máskeýdegi M.V.Frýnze atyndaǵy Áskerı akademııaǵa syrttaı oqýǵa túsýge sheshim qabyldaıdy. Emtıhandardy tek beske tapsyrǵan oǵan Áskerı akademııa basshylyǵy aqyldasa kele kúndizgi oqýǵa qabyldanǵanyn aıtady.
Alǵashqy oqý jylynda Kereevter otbasynyń jıi-jıi páter aýystyrýlaryna týra keldi. Sebebi, máskeýlikter úshin qazaqtardyń qonaqjaılylyǵy men týysqandarynyń kóptigin túsine qoıý qıyn edi. Al Kereevterdiń otbasyna qonaqqa kelýshilerdiń sany eshqashan azaıǵan emes. О́ıtkeni, Jansen tek Babataı aýylynyń ǵana emes, búkil aqtóbelikterdiń maqtanyshyna aınalǵan-tyn. Jáne de ol alystaǵy Germanııada emes myna turǵan Máskeýde. Demek, árkimniń baryp qaıtýyna múmkindikteri bar bolatyn.
Akademııada oqý bul tek qana dáris alý ǵana emes, sonymen birge Qyzyl alańda ótetin áskerı sherýler men oqý-jattyǵýlarǵa qalmaı qatysý bolyp tabylady. Mine, osyndaı iste izdenisi men talabynyń bar ekendigin baıqatqan adamnyń biri Jansen boldy. Onyń bul qasıetteri oqýda ozat bolyp, bilimge qushtarlyǵy men birtoǵalyǵynan aıqyn kórinip turdy. Osyndaı tabandylyǵynyń arqasynda J.Kereevke maıor sheni beriledi. M.V.Frýnze atyńdaǵy stıpendııaǵa qol jetkizedi. Akademııany oıdaǵydaı aıaqtaǵan soń oǵan úzdik bitirgendigi týraly dıplom berilip, Altyn belgi tabys etiledi. Dástúrge saı Altyn belgimen bitirgen ofıserler Kremldegi úkimet quramyna múshe bolǵan. Osyndaı saltanatty rásimde ofıserlerge berilgen dıplom men altyn belgiler Keńes Odaǵy Qarýly kúshteri namysynyń joǵary deńgeıde ekenin baıqatatyn.
Dıplommen birge jaǵymdy minezdeme alǵan J.Kereev akademııa basshysy armııa generaly Kýrochkınniń sheshimimen Lenıngrad qalasyna kóship keledi. Sondaǵy Saper kentinde óz qyzmetin batalon komandırliginen bastap, shtab polkynyń jedel bóliminiń aǵa ofıseri bolyp qyzmet atqarady. Mine, osy jerde “Dnepr” jáne “Dvına” ataýymen ótken eki úlken áskerı oqý-jattyǵýǵa aralasady. Bul kúrdeli operasııalarda ol óziniń komandırlik sheberligin, uıymdastyrýshylyq qabiletin kórsete biledi.
Ýaqyt óte kele, 1970 jyly podpolkovnık J.Kereev qyzmetiniń joǵarylaýyna oraı, Mýrmansk oblysy, Zapolıare jerindegi Pechenga eldi mekenine dıvızııa komandıriniń orynbasary bolyp taǵaıyndalady. Bul da óte jaýapty qyzmet bolatyn. Osyndaı laýazymǵa mańdaı terimen qol jetkizgen ony kóre almaýshylar taban astynan tabylyp jatty. “Qalaısha bul qazaqtyń joly bolǵysh”, dep ózeýregender de az bolmady. Olar aqyry ony Afrıka qurlyǵyndaǵy Malı qalasyna ketýge májbúr etti. Biraq bul áreketter de J.Kereevtiń áskerı qyzmetine tosqaýyl bola almady.
“Almas kezdik qyn túbinde jatpaıdy” degendeı J.Kereevtiń qaltqysyz atqarǵan abyroıly eńbegin joǵary baǵalaǵandar da bar edi. Solardyń biri general Solovev bolatyn. Sózimiz dáleldi bolý úshin onyń: “Kereevti eshkimge bermeımin. Ol óz isine adal, berik, otansúıgish, jaýapkershiligi mol azamat ekenine kózim jetti”, degen sózin mysalǵa keltireıik. Keıin ol J.Kereevti Keńes Qarýly Kúshteri Bas shtabynyń akademııasyna túsýge keńes beredi. Osylaısha, 1971 jyly Jansen atalmysh joǵary oqý ornynda dáris alady.
1973 jyly J.Kereev polkovnık shenine joǵarylatylyp, Germanııadaǵy Keńes áskerleri tobynyń quramyna jiberiledi. Bul sol almaǵaıyp kezeńde Keńes Odaǵy boıynsha tuńǵysh dıvızııa komandıri bolyp tanylǵan er qazaqtyń biri edi.
GDR-daǵy qyzmetti óteý úlken jaýapkershilikti talap etti. Tar jol, taıǵaq keshý dáýiri boldy. “Qyrǵı-qabaq soǵys” lebi jalǵasyn taýyp jatty. Áskerı bólimder kez kelgen jaǵdaıda kez kelgen taýqymetke saqadaı-saı bolyp daıyn turdy. Saıdyń tasyndaı iriktelgen Keńes áskerine Batys kózin suǵyp qarap otyrdy. Eldestirmek elshiden, jaýlastyrmaq jaýshydan demeı me. Jansen dıplomatııalyq qarym-qatynasty jandandyrýdy qolǵa aldy. Ony kún tártibinen túsirmedi. Galle qalasyndaǵy áskerı shtab J.Kereevke úlken yqylaspen qarady. Sondaǵy SEPG hatshysy Verner Felfe myrzamen jaqsy qarym-qatynasta boldy. Alaıda, Galle jurtshylyǵy ol kezde Qazaqstan degen memleketti, qazaq degen ultty az biletin. 1975 jyly Leıpsıgte ótken jármeńkede Qazaq SSR-nyń pavılony ashyldy. J.Kereev Galle qalasynan áskerı basshylaryn qonaqqa shaqyryp, kıiz úı tigip, qazaqtyń ulttyq taǵamdaryn alǵa tartty. Leıpsıg qalasynda qazaq ultynyń salt-dástúri, ádet-ǵurpy, mádenıeti tanystyryldy. J.Kereev Leıpsıgke kelgen nemisterdi óz otandastarymen qaýyshtyrdy. “Meniń elim – Qazaqstan”, dep Qazaq eliniń mádenıetin barlyq álemge maqtanyshpen aıtty. Áıgili “Dos-Muqasan” tobyn shaqyryp, qulaq quryshyn qandyrar án saldyrdy. Sóıtip, áskerı garnızon Qazaq eli pavılonyna aınaldy.
1974 jyly sosıalıstik memleketterden atsalysqan áskerı bólimder oqý-jattyǵýlarynan soń, Varshava kelisim-shartynyń “Shıt” atty Keńes Odaǵy boıynsha júrgizgen arnaıy operasııasy barysynda ótken áskerı tapsyrmany úzdik oryndaǵany úshin Keńes Odaǵy Qorǵanys mınıstrliginiń sheshimimen polkovnık J.Kereevke alǵys jarııalandy. Ol kisige general-maıor sheni berildi. Ol kezde Jansen nebári 44 jasta bolatyn.
1976 jyly J.Kereevke general-leıtenant sheni berildi. Prıvolje áskerı okrýgy qolbasshysynyń birinshi orynbasary bolyp taǵaıyndaldy. Qaı jerde júrse de Qazaq eliniń namysyn tý etti. Otanǵa degen saǵynyshy óz namysynyń boıtumary qyldy. 1982 jyly D.A.Qonaevtyń 70 jyldyq mereıtoıyna oraı qabyldaýda bolǵanda oǵan Dımekeń: “Jansen, sen óz elińnen jyraq jerdesiń, alaıda bolashaqta Qazaqstanǵa kelip qyzmet etýiń kerek. Sol jaǵyn birlesip oılasaıyq”, – deıdi. О́kinishke qaraı ol ýaqyt kelmedi. Úsh aıdan keıin Vetnamǵa barýǵa nusqaý alady. Bul habardy Dımekeń estı sala: “Saǵan Almatydan úı kerek. Esińde bolsyn, shet elden qaı ýaqytta kelseń de Almatyda óz úıiń, óleń tósegiń bar ekenin umytpa”, dep arnaıy páter bergizgenin aıtady. Osylaısha 32 jylǵa jýyq qaltyqsyz qyzmet etken general-leıtenant J.Kereev óz ómirinde alǵash ret jeke úıge ıe bolady. Berilgen páter úsh bólmeli, jaıly da yńǵaıly edi. “Qazaqstan” qonaqúıiniń mańynda bolady.
Jansen Vetnamǵa áskerı keńesshi bolýǵa beker taǵaıyndalmady. Sebebi, ol jerde 70-80 jyldary áli de bolsa jaǵdaı qıyn-tyn. Bul memleketke kómek aýadaı qajet boldy. Vetnam Qarýly kúshi basshylyǵy óz áskerin dál Keńes áskeri sekildi kórgisi keldi. Kómekke zárý boldy. KSRO Qorǵanys mınıstrliginiń basshylyǵy mundaı jaǵdaıdy oıdaǵydaı alyp shyǵatyn tek qana general J.Kereevke nazar aýdardy. Onda ol kezde general Jansen úshin bul áskerı máselelerdi sheshý qaǵıdasy halyqaralyq paryz ben mindet bop sanaldy.
Hanoıda áskerler aptap ystyq pen ylǵaldyń saldarynan kúnine birneshe ret kıim-keshek aýystyryp, dymqyl bolǵan gımnasterkalardy shamnyń jaryǵyna keptirip otyrýǵa májbúr boldy. Úlken jaýapkershilik júktelgen áskerı keńesshige Vetnamdaǵy áskerı ómirdi turaqtandyrý joly ońaıǵa túspedi. J.Kereev tek vetnamdyqtardy ǵana emes, óz qol astyndaǵylarǵa qıyn-qystaýda mort synbaýdy talap etti. Eńbekqor jáne tózimdi bolýǵa úndedi. Ol kezeńde de keńes generaldary men ofıserleriniń arasynda óz isine degen nemquraıdylyǵynyń saldarynan túrli qıyndyqtarǵa tap bolyp, shyrmaýǵa oratylyp shyǵa almaı qalǵan sátter kózge kórinip jatty. Osyndaı keleńsizdikti qyraǵylyqpen baıqaǵan J.Kereev qolastyndaǵylarǵa áskerı ómirdiń búge-shigesine deıin naqty túsindirdi.
Bas áskerı keńesshi general Krıvda, birde J.Kereevtiń týra júzine qarap: “Seniń tula boıyńda qazaqtyń ystyq qany aǵyp tur. Qanyna tartpaǵannyń qary synsyn demeı me. Bizdiń ortamyz tolǵan ýkraındyqtar bolsa, kóp adamǵa tatıtyn jalǵyz qazaq sen ekensiń”, – degen eken.
El áńgimeshi bolsa, jer áńgimeshi. Hanoıda J.Kereev óz otbasymen joǵary oqý ornynyń orys tiliniń muǵalimi jáne Hanoı ınstıtýtynyń shet tilder professory Shókeevtiń otbasymen oılamaǵan jerden jolyǵady. Jat jerde júzdesken qos qazaqtyń bir-birine degen baýyrmaldyǵy osylaısha arta túsedi. Olar dostyq degen qasterli uǵymmen ómir súrdi.
Ýaqyt óte kele general J.Kereevtiń demalysqa shyǵýy kerek boldy. Hanoı áýejaıyna Shókeevtiń de otbasy keldi. Olar general J.Kereevtiń demalysqa óz eline ketip bara jatqanyn bilip, qýanyshpen shyǵaryp saldy. Bul ýaqyt 1983 jyldyń 25 sáýir aıy bolatyn. Kenetten aıaq astynan ushaqqa otyrǵan general J.Kereev syrqatqa shalynyp qaldy. Máskeýge kelisimen ony jedel túrde áskerı gospıtalge aparyp jatqyzdy. Onyń ómiri úshin dárigerler ajalmen saǵattar boıy arpalysty. Alaıda, aýyr dertke shaldyqqan generaldyń ómirin olar ajaldan qutqara almady. Osylaısha Otan úshin bar ǵumyryn arnaǵan alyp júrek óz soǵysyn toqtatty. Súıegi Almatydaǵy Keńsaı zıratyna qoıyldy.
General-leıtenant J.Kereev 53 jyl ǵumyrynyń 33 jylyn áskerı qyzmetke arnap, týǵan Qazaqstanynan jyraqta ótkizdi. Alaıda, nar tulǵaly azamat el namysy er namysy – ekenin umytpady. Júreginde – Otan degen qasterli uǵym jatty.
Naılıa KEREEVA.
Kez kelgen halyqtyń tarıhynda elim dep emirengen, jerim dep tebirengen tulǵalardyń bolǵandyǵy jáne bola beretindigi belgili. О́z elimizden shyqqan áıgili adamdar men ata-babalarymyz jaıynda oqyp bilmeı, olardy qurmettemeı alǵa jyljýymyz múmkin emes. Urpaǵy ulaǵat tutyp, qurmet kórseter azamattardyń biri, búkil sanaly ǵumyryn Otan qorǵaý isine arnap, ataq pen dańq qýmaı, shyndyq pen ádildikti tý etken general-leıtenant Jansen Kereev edi.
Ol 1931 jyly 1 qańtarda Aqtóbe oblysy, Temir aýdany, Babataı aýylynda dúnıege kelgen. Bul jyldar ashtyq pen jalańashtyqtyń beleń alyp, ondaǵan myń adamnyń ómirin jalmaǵan, talaı bozdaqty “halyq” jaýy atandyryp túrmege qamaǵan ujymdastyrý jáne ındýstrııalandyrý kezeńi bolatyn.
Soǵys bastalǵan 1941 jyly jasóspirim Jansen hat tasýshy bolyp jumys istedi. Aýyldastary onyń maıdandaǵy sarbazdardyń saǵynyshty sálemin arqalaǵan úshburyshty hattaryn oqyp, qýanysyp jatatyn. Poshta habarlarynda erlikpen qaza tapqan, iz-túzsiz ketkender týraly qara qaǵazdar da az emes edi. Aǵasy Musanyń qaıtys bolǵandyǵy týraly habar soǵystyń sońǵy jyldarynda onyń da otbasyn selk etkizdi. Keıin Germanııada qyzmet etken jyldary Jansen aǵasy jerlengen jerdi kóp izdedi, biraq tappady.
Soǵys jyldary ol únemi otbasyna kómektesti, soǵystan keıin bilim alýǵa degen talpynysy artyp, Aqtóbedegi № 6 qazaq mektep-ınternatynyń esigin ashty. Bala kezinen este saqtaý qabiletiniń kúshtiligi, kórkem jazýy men sýret salýǵa degen qushtarlyǵy, zerektiligi mektepti úzdik bitirýine jáne bolashaq qyzmetine ózindik septigin tıgizdi.
1950 jyly oqý bitirgendigi týraly attestat alysymen áskerı komıssarıatqa shaqyryldy. Mektep qabyrǵasynda qatar oqyp, máńgi birge bolýǵa sóz baılasqan súıgen qyzy Sarbııamen ýaqytsha qosh aıtysyp, azamattyq boryshyn qııanda, sonaý Kýrıldegi Itýrýp araldarynda óteýge attandy. Ásker qatarynda alǵyrlyǵymen kózge túsken ol osynda júrip, bólim komandıri boldy. Basshylyq onyń osy saladaǵy ıkeminiń baryn baıqap, áskerı oqýǵa túsýine baǵyt berdi.
Blagoveshensk qalasyndaǵy jaıaý ásker komandırlerin daıyndaıtyn eki jyldyq áskerı ýchılıshesine oqýǵa túsip, ony 1953 jyly úzdik baǵamen bitirgen jas ofıserdi Amýr oblysy, Chıta qalasyna jaqyn mańdaǵy Peschanka degen jerge vzvod komandıri etip qyzmetke jiberdi. Aqtóbege kezekti demalysqa kelgen tusta súıgeni Sarbııaǵa úılenip, jeke shańyraq kóterdi. Úılený toıynan keıin jas jubaılar ata-analaryna Jansenniń qyzmet etetin Peschankadaǵy áskerı bólimine ketetindikterin aıtyp, Qytaı men Mońǵolııa shekarasyndaǵy ol jerge birneshe kún poezben júrip jetti.
1956 jyly Eýropa elderindegi saıası oqıǵaǵalardyń shıelenisýine baılanysty Jansen Kereev qyzmet etetin polk taratylyp, jeke quram sosıalıstik memleketterdegi keńes áskeriniń qaramaǵyndaǵy áskerı bólimderge jóneltildi. Vzvod komandıri aǵa leıtenant J.Kereev otbasymen birge Germanııadaǵy tank dıvızııasy motoatqyshtar rotasyna attandy. Osynda keńes áskeriniń qaramaǵynda 7 jyldaı bólim komandıri qyzmetin atqarady. Jas ofıser úshin munshama ýaqyt ol kez úshin de, búgingi kún úshin de uzaq merzim bolyp sanalady. 1962 jyly kezekten tys kapıtan ataǵyn alǵan Jansen Máskeýdegi M.V.Frýnze atyndaǵy Áskerı akademııaǵa syrttaı oqýǵa túsýge sheshim qabyldaıdy. Emtıhandardy tek beske tapsyrǵan oǵan Áskerı akademııa basshylyǵy aqyldasa kele kúndizgi oqýǵa qabyldanǵanyn aıtady.
Alǵashqy oqý jylynda Kereevter otbasynyń jıi-jıi páter aýystyrýlaryna týra keldi. Sebebi, máskeýlikter úshin qazaqtardyń qonaqjaılylyǵy men týysqandarynyń kóptigin túsine qoıý qıyn edi. Al Kereevterdiń otbasyna qonaqqa kelýshilerdiń sany eshqashan azaıǵan emes. О́ıtkeni, Jansen tek Babataı aýylynyń ǵana emes, búkil aqtóbelikterdiń maqtanyshyna aınalǵan-tyn. Jáne de ol alystaǵy Germanııada emes myna turǵan Máskeýde. Demek, árkimniń baryp qaıtýyna múmkindikteri bar bolatyn.
Akademııada oqý bul tek qana dáris alý ǵana emes, sonymen birge Qyzyl alańda ótetin áskerı sherýler men oqý-jattyǵýlarǵa qalmaı qatysý bolyp tabylady. Mine, osyndaı iste izdenisi men talabynyń bar ekendigin baıqatqan adamnyń biri Jansen boldy. Onyń bul qasıetteri oqýda ozat bolyp, bilimge qushtarlyǵy men birtoǵalyǵynan aıqyn kórinip turdy. Osyndaı tabandylyǵynyń arqasynda J.Kereevke maıor sheni beriledi. M.V.Frýnze atyńdaǵy stıpendııaǵa qol jetkizedi. Akademııany oıdaǵydaı aıaqtaǵan soń oǵan úzdik bitirgendigi týraly dıplom berilip, Altyn belgi tabys etiledi. Dástúrge saı Altyn belgimen bitirgen ofıserler Kremldegi úkimet quramyna múshe bolǵan. Osyndaı saltanatty rásimde ofıserlerge berilgen dıplom men altyn belgiler Keńes Odaǵy Qarýly kúshteri namysynyń joǵary deńgeıde ekenin baıqatatyn.
Dıplommen birge jaǵymdy minezdeme alǵan J.Kereev akademııa basshysy armııa generaly Kýrochkınniń sheshimimen Lenıngrad qalasyna kóship keledi. Sondaǵy Saper kentinde óz qyzmetin batalon komandırliginen bastap, shtab polkynyń jedel bóliminiń aǵa ofıseri bolyp qyzmet atqarady. Mine, osy jerde “Dnepr” jáne “Dvına” ataýymen ótken eki úlken áskerı oqý-jattyǵýǵa aralasady. Bul kúrdeli operasııalarda ol óziniń komandırlik sheberligin, uıymdastyrýshylyq qabiletin kórsete biledi.
Ýaqyt óte kele, 1970 jyly podpolkovnık J.Kereev qyzmetiniń joǵarylaýyna oraı, Mýrmansk oblysy, Zapolıare jerindegi Pechenga eldi mekenine dıvızııa komandıriniń orynbasary bolyp taǵaıyndalady. Bul da óte jaýapty qyzmet bolatyn. Osyndaı laýazymǵa mańdaı terimen qol jetkizgen ony kóre almaýshylar taban astynan tabylyp jatty. “Qalaısha bul qazaqtyń joly bolǵysh”, dep ózeýregender de az bolmady. Olar aqyry ony Afrıka qurlyǵyndaǵy Malı qalasyna ketýge májbúr etti. Biraq bul áreketter de J.Kereevtiń áskerı qyzmetine tosqaýyl bola almady.
“Almas kezdik qyn túbinde jatpaıdy” degendeı J.Kereevtiń qaltqysyz atqarǵan abyroıly eńbegin joǵary baǵalaǵandar da bar edi. Solardyń biri general Solovev bolatyn. Sózimiz dáleldi bolý úshin onyń: “Kereevti eshkimge bermeımin. Ol óz isine adal, berik, otansúıgish, jaýapkershiligi mol azamat ekenine kózim jetti”, degen sózin mysalǵa keltireıik. Keıin ol J.Kereevti Keńes Qarýly Kúshteri Bas shtabynyń akademııasyna túsýge keńes beredi. Osylaısha, 1971 jyly Jansen atalmysh joǵary oqý ornynda dáris alady.
1973 jyly J.Kereev polkovnık shenine joǵarylatylyp, Germanııadaǵy Keńes áskerleri tobynyń quramyna jiberiledi. Bul sol almaǵaıyp kezeńde Keńes Odaǵy boıynsha tuńǵysh dıvızııa komandıri bolyp tanylǵan er qazaqtyń biri edi.
GDR-daǵy qyzmetti óteý úlken jaýapkershilikti talap etti. Tar jol, taıǵaq keshý dáýiri boldy. “Qyrǵı-qabaq soǵys” lebi jalǵasyn taýyp jatty. Áskerı bólimder kez kelgen jaǵdaıda kez kelgen taýqymetke saqadaı-saı bolyp daıyn turdy. Saıdyń tasyndaı iriktelgen Keńes áskerine Batys kózin suǵyp qarap otyrdy. Eldestirmek elshiden, jaýlastyrmaq jaýshydan demeı me. Jansen dıplomatııalyq qarym-qatynasty jandandyrýdy qolǵa aldy. Ony kún tártibinen túsirmedi. Galle qalasyndaǵy áskerı shtab J.Kereevke úlken yqylaspen qarady. Sondaǵy SEPG hatshysy Verner Felfe myrzamen jaqsy qarym-qatynasta boldy. Alaıda, Galle jurtshylyǵy ol kezde Qazaqstan degen memleketti, qazaq degen ultty az biletin. 1975 jyly Leıpsıgte ótken jármeńkede Qazaq SSR-nyń pavılony ashyldy. J.Kereev Galle qalasynan áskerı basshylaryn qonaqqa shaqyryp, kıiz úı tigip, qazaqtyń ulttyq taǵamdaryn alǵa tartty. Leıpsıg qalasynda qazaq ultynyń salt-dástúri, ádet-ǵurpy, mádenıeti tanystyryldy. J.Kereev Leıpsıgke kelgen nemisterdi óz otandastarymen qaýyshtyrdy. “Meniń elim – Qazaqstan”, dep Qazaq eliniń mádenıetin barlyq álemge maqtanyshpen aıtty. Áıgili “Dos-Muqasan” tobyn shaqyryp, qulaq quryshyn qandyrar án saldyrdy. Sóıtip, áskerı garnızon Qazaq eli pavılonyna aınaldy.
1974 jyly sosıalıstik memleketterden atsalysqan áskerı bólimder oqý-jattyǵýlarynan soń, Varshava kelisim-shartynyń “Shıt” atty Keńes Odaǵy boıynsha júrgizgen arnaıy operasııasy barysynda ótken áskerı tapsyrmany úzdik oryndaǵany úshin Keńes Odaǵy Qorǵanys mınıstrliginiń sheshimimen polkovnık J.Kereevke alǵys jarııalandy. Ol kisige general-maıor sheni berildi. Ol kezde Jansen nebári 44 jasta bolatyn.
1976 jyly J.Kereevke general-leıtenant sheni berildi. Prıvolje áskerı okrýgy qolbasshysynyń birinshi orynbasary bolyp taǵaıyndaldy. Qaı jerde júrse de Qazaq eliniń namysyn tý etti. Otanǵa degen saǵynyshy óz namysynyń boıtumary qyldy. 1982 jyly D.A.Qonaevtyń 70 jyldyq mereıtoıyna oraı qabyldaýda bolǵanda oǵan Dımekeń: “Jansen, sen óz elińnen jyraq jerdesiń, alaıda bolashaqta Qazaqstanǵa kelip qyzmet etýiń kerek. Sol jaǵyn birlesip oılasaıyq”, – deıdi. О́kinishke qaraı ol ýaqyt kelmedi. Úsh aıdan keıin Vetnamǵa barýǵa nusqaý alady. Bul habardy Dımekeń estı sala: “Saǵan Almatydan úı kerek. Esińde bolsyn, shet elden qaı ýaqytta kelseń de Almatyda óz úıiń, óleń tósegiń bar ekenin umytpa”, dep arnaıy páter bergizgenin aıtady. Osylaısha 32 jylǵa jýyq qaltyqsyz qyzmet etken general-leıtenant J.Kereev óz ómirinde alǵash ret jeke úıge ıe bolady. Berilgen páter úsh bólmeli, jaıly da yńǵaıly edi. “Qazaqstan” qonaqúıiniń mańynda bolady.
Jansen Vetnamǵa áskerı keńesshi bolýǵa beker taǵaıyndalmady. Sebebi, ol jerde 70-80 jyldary áli de bolsa jaǵdaı qıyn-tyn. Bul memleketke kómek aýadaı qajet boldy. Vetnam Qarýly kúshi basshylyǵy óz áskerin dál Keńes áskeri sekildi kórgisi keldi. Kómekke zárý boldy. KSRO Qorǵanys mınıstrliginiń basshylyǵy mundaı jaǵdaıdy oıdaǵydaı alyp shyǵatyn tek qana general J.Kereevke nazar aýdardy. Onda ol kezde general Jansen úshin bul áskerı máselelerdi sheshý qaǵıdasy halyqaralyq paryz ben mindet bop sanaldy.
Hanoıda áskerler aptap ystyq pen ylǵaldyń saldarynan kúnine birneshe ret kıim-keshek aýystyryp, dymqyl bolǵan gımnasterkalardy shamnyń jaryǵyna keptirip otyrýǵa májbúr boldy. Úlken jaýapkershilik júktelgen áskerı keńesshige Vetnamdaǵy áskerı ómirdi turaqtandyrý joly ońaıǵa túspedi. J.Kereev tek vetnamdyqtardy ǵana emes, óz qol astyndaǵylarǵa qıyn-qystaýda mort synbaýdy talap etti. Eńbekqor jáne tózimdi bolýǵa úndedi. Ol kezeńde de keńes generaldary men ofıserleriniń arasynda óz isine degen nemquraıdylyǵynyń saldarynan túrli qıyndyqtarǵa tap bolyp, shyrmaýǵa oratylyp shyǵa almaı qalǵan sátter kózge kórinip jatty. Osyndaı keleńsizdikti qyraǵylyqpen baıqaǵan J.Kereev qolastyndaǵylarǵa áskerı ómirdiń búge-shigesine deıin naqty túsindirdi.
Bas áskerı keńesshi general Krıvda, birde J.Kereevtiń týra júzine qarap: “Seniń tula boıyńda qazaqtyń ystyq qany aǵyp tur. Qanyna tartpaǵannyń qary synsyn demeı me. Bizdiń ortamyz tolǵan ýkraındyqtar bolsa, kóp adamǵa tatıtyn jalǵyz qazaq sen ekensiń”, – degen eken.
El áńgimeshi bolsa, jer áńgimeshi. Hanoıda J.Kereev óz otbasymen joǵary oqý ornynyń orys tiliniń muǵalimi jáne Hanoı ınstıtýtynyń shet tilder professory Shókeevtiń otbasymen oılamaǵan jerden jolyǵady. Jat jerde júzdesken qos qazaqtyń bir-birine degen baýyrmaldyǵy osylaısha arta túsedi. Olar dostyq degen qasterli uǵymmen ómir súrdi.
Ýaqyt óte kele general J.Kereevtiń demalysqa shyǵýy kerek boldy. Hanoı áýejaıyna Shókeevtiń de otbasy keldi. Olar general J.Kereevtiń demalysqa óz eline ketip bara jatqanyn bilip, qýanyshpen shyǵaryp saldy. Bul ýaqyt 1983 jyldyń 25 sáýir aıy bolatyn. Kenetten aıaq astynan ushaqqa otyrǵan general J.Kereev syrqatqa shalynyp qaldy. Máskeýge kelisimen ony jedel túrde áskerı gospıtalge aparyp jatqyzdy. Onyń ómiri úshin dárigerler ajalmen saǵattar boıy arpalysty. Alaıda, aýyr dertke shaldyqqan generaldyń ómirin olar ajaldan qutqara almady. Osylaısha Otan úshin bar ǵumyryn arnaǵan alyp júrek óz soǵysyn toqtatty. Súıegi Almatydaǵy Keńsaı zıratyna qoıyldy.
General-leıtenant J.Kereev 53 jyl ǵumyrynyń 33 jylyn áskerı qyzmetke arnap, týǵan Qazaqstanynan jyraqta ótkizdi. Alaıda, nar tulǵaly azamat el namysy er namysy – ekenin umytpady. Júreginde – Otan degen qasterli uǵym jatty.
Naılıa KEREEVA.
