Bıiktikke básekelestik
Shveısarııalyq Alpide kári qurlyqtaǵy eń bıik nysan boı kótermek. Bul bıik ǵımaratta Azııadan jáne Taıaý Shyǵystan keletin týrısterge arnalǵan sándi de saltanatty qonaq úı ornalaspaq.
Alpi taýynyń etegindegi teńiz deńgeıinen 1200 metr bıiktikte ornalasqan Vals atty shveısarııalyq derevnıada bıiktigi 380 metr bolatyn záýlim qurylys nysany salynbaq. Bul záýlim ǵımaratta qonys tebetin qonaq úıde qaltaly alpaýyttarǵa arnalǵan 100 nómir ornalasady. Árbir nómirdiń quny 1000 shveısarlyq frankten (1000 dollar kóleminde) 25 myń frank aralyǵynda bolady dep belgilengen. Shveısarııalyq bıznesmen, Vals taý shańǵysy kýrortynyń ıesi Paıes Trýfferge bul záýlim qonaq úı 200 mıllıon frank qarjyǵa túsedi dep boljanýda. Mamandardyń aıtýynsha, qurylys nysanyn salý barysynda smetalyq qunnyń eselep ósýi ǵajap emes.
Schweiz am Sonntag agenttiginiń aıtýy boıynsha, Alpide boı kóteretin qonaq úı amerıkalyq sáýletshi Tom Meınniń jobasymen salynady. Onyń ereksheligi, bolashaq záýlim ǵımarattyń tómengi qabattary bar bolǵany 30h15 metr aýmaqty alady. Záýlim ǵımarattyń turaqtylyǵy onyń tereńge sozylǵan irgetasynyń arqasynda qamtamasyz etiledi. Shveısarııa bıligi bul ǵımaratty salý úshin aldymen jergilikti turǵyndardyń ruqsatyn alýy kerek. Sol úshin bıylǵy jyldyń kúzinde arnaıy referendým ótkiziletin bolady.
«О́zim shyqqan taýym bıik bolsyn» degendeı, jumyr basty pende únemi bıiktikke umtylady. Olardyń bul qııaly qurylys nysandaryn salý barysynda kóne dáýirden beri kórinis taýyp keldi. Egıpet pıramıdalaryn bylaı qoıǵannyń ózinde, kóne dáýirdegi rımdikter 7-8 qabat úıler salǵan. Kári qurlyqta HIH ǵasyrǵa deıin 6 qabattan artyq úı salýǵa eshkim áýestene qoımaǵan eken. Sebebi, joǵary qabattardaǵy úılerine baspaldaqpen kóterilýdi qıynsynǵan. 1854 jyly Elısha Greıvz Olıs qaýipsiz lıft oılap tapqannan keıin adamzat bıik úıler salýda básekelestikke kóshti. Osy oraıda, eń birinshi záýlim ǵımarat – Chıkago qalasynda 1884 -1885 jyldary salynǵan 10 qabatty Home Insurance Building atty ǵımarat boldy. Al 1913 jyldan 1930 jylǵa deıin planetamyzdaǵy eń záýlim ǵımarat sáýletshi Frenkom Výlvort Manhettende turǵyzǵan 60 qabatty, bıiktigi 241 metr Woolworth Building atty ǵımarat bolyp keldi. Odan keıin 1931 jyly birinshi orynǵa bıiktigi 381 metrdi quraıtyn, 102 qabattan turatyn Empire State Building ǵımaraty shyqty.
Amerıkalyq baılyq pen barlyqtyń belgisin pash etken Empire State Building ǵımaraty 41 jyl boıy jer betindegi eń záýlim qurylys nysany retinde pash etildi. Empire ǵımaratynda 6,5 myń tereze, 73 lıft, 1860 baspaldaq boldy. Bul ǵımaratta 21 myń adam eńbek etti. Ǵımarattyń 86-shy qabatynda kórý alańy ornalasty. Shırek ǵasyr ishinde bul kórý alańyn 110 mıllıonnan astam adam tamashalaǵan. Álemdegi eń bıik ǵımarat 1 mıllıard dollarǵa baǵalandy. 1972 jyly planetadaǵy eń bıik ǵımarat ataǵyn World Trade Center ıelendi. Onyń bıiktigi 417 metrge sozylyp, 110 qabatty qurady. Bul ǵımarat shırek ǵasyr boıy álemdegi eń bıik ǵımarat atanyp keldi. О́kinishke oraı, ol 2001 jyly 11 qyrkúıekte lańkester qolymen qulatyldy.
Qazirgi tańda jer sharyndaǵy eń záýlim ǵımarat Dýbaı qalasyndaǵy Býrdj-Halıfa ǵımaraty bolyp tabylady. Onyń bıiktigi 828 metrdi quraıdy. 163 qabattan turatyn bul ǵımarattyń jalpy aýmaǵy 344 myń sharshy metrdi alyp jatyr. Biletinderdiń aıtýynsha, bul ǵımarat 100 shaqyrym qashyqtan kórinedi eken. Dýbaıdaǵy osy záýlim ǵımarat kópten beri qaltalylardyń kóz jaýyn alyp keledi. Álemdegi eń baı adam sanalatyn Saýd Arabııasynyń hanzadasy Alvalıd ben Talal jaqynda Kingdom Tower atty bıiktigi 1 shaqyrymnan asatyn záýlim ǵımarat salatyndyǵy týraly nıetin bildirdi. Sondaı-aq, Japonııanyń Taisei Corporration atty qurylys kompanııasy bıiktigi 4000 metr bolatyn H-Seed atty záýlim ǵımarattyń qurylysyn salý týraly josparyn jarııa etti. Bıiktigi 4 shaqyrymdy quraıtyn bul ǵımarat Fýdzııama taýynyń beınesin elestetetin bolady, deıdi sarapshylar.
Azııa qurlyǵyndaǵy jańa banktiń áleýeti
Budan buryn gazetimizde habarlaǵanymyzdaı, Qytaı Halyq Respýblıkasy álemdik qarjy sahnasynda erekshe qyzyǵýshylyq týǵyzǵan iri jeńiske jetti. Aspan-asty eli jarǵylyq kapıtaly 100 mıllıard dollar turatyn Azııa ınfraqurylymdyq ınvestısııa bankin (AIIV) qurǵan bolatyn.
QHR-dyń Haınan provınsııasynda ótken Azııalyq ekonomıkalyq forým sheńberinde Reseı Federasııasynyń birinshi vıse-premeri Igor Shývalov Reseı de osy jańa qarjylyq ınstıtýtqa múshe bolatyndyǵyn málimdedi. Ol Azııa ınfraqurylymdyq ınvestısııa bankine múshe bolý týraly sheshimdi el prezıdenti Vladımır Pýtınniń qabyldaǵanyn atap kórsetti. QHR qarjy mınıstri Loý Szıveı Reseı Federasııasynyń AIIV bankine múshe bolý týraly sheshimin Qytaı basshysy Sı Szınpınniń qýana qabyldaǵandyǵyn aıtty. «Tóraǵa Reseıdiń Azııa ınfraqurylymdyq ınvestısııalyq bankine múshe bolý týraly sheshimin qyzý qoldady. Qarjy mınıstrliginiń atynan men de Reseı Federasııasynyń prezıdenti Pýtınniń bul kóregen sheshimine shyn júrekten alǵysymdy bildiremin», dedi mınıstr.
Azııa qurlyǵyndaǵy qarjy sahnasynda Aspanasty eliniń tolyq ústemdik qurǵanyna AIIV banki qurylǵannan keıingi oqıǵalar tolyq dálel bolady. Azııa – Tynyq muhıty aýmaǵyndaǵy ınfraqurylymdyq jobalardy qarjylandyrýǵa arnalǵan AIIV bankine qazirdiń ózinde 27 memleket múshe boldy. Bul rette bankke múshe bolýǵa Eýropanyń Ulybrıtanııa, Fransııa, Germanııa, Italııa, Shveısarııa jáne Lıýksenbýrg sııaqty jetekshi memleketteriniń múshe bolýy da bul qarjy ınstıtýtynyń bolashaqta álemdik qarjy sahnasynda erekshe ról oınaıtyndyǵyn kórsetse kerek.
Azııa qurlyǵynyń qarjy sahnasynda Beıjińniń tolyq ústemdik qurǵanyn AIIV bankine Japonııanyń múshe bolýy da dáleldeıdi. Buǵan deıin Azııa damý bankinde Japonııa men Amerıka basymdyq tanytyp kelgen edi. Endi Azııa damý bankine birden-bir básekeles AIIV bolǵaly tur. Jańa qarjylyq ortalyqtyń bul mindetti abroıymen atqaratynyna sarapshylardyń senimi mol.
«Frıdom Fınans» ınvestısııalyq kompanııasynyń basqarma basshysy Georgıı Vashenko Qytaı sóz júzinde emes, is júzinde álemdik qarjy salasynda kóshbasshylyqqa qol jetkizip keledi. Sonymen birge, QHR Azııadaǵy óziniń sheshýshi rólin barynsha kórsetip otyr. Bul rette eń aldymen AQSh-qa Azııa qurlyǵynda Aspanasty eliniń kóshbasshy bolatyndyǵyn dáleldeý maqsatynda AIIV banki qurylyp otyr. Atalmysh óńirde mundaı jetekshi banktiń qurylýy Reseı úshin de paıdaly, deıdi.
Túrkııanyń elektr jelilerindegi toqyraý
Osy aptada Túrkııanyń birqatar aýdandary, sonymen birge Ystambul jáne Ankara sııaqty iri qalalary elektr jaryǵynsyz qaldy. «Húrrıet» gazetiniń habarlaýynsha, elektr jaryǵynyń dúrkin-dúrkin sóndirilýi eldegi aýrýhanalardyń, ónerkásip oryndarynyń jáne kólik júıesiniń qyzmetine erekshe nuqsan keltirýde.
Túrkııanyń Egeı teńiziniń jaǵasynan Iran shekarasynyń boıynda ornalasqan eldi mekender, onyń ishinde Antalııa kýrortty qalasy jaryqsyz qaldy. Energetıka mınıstrliginiń málimdeýinshe, Túrkııada elektr qýatyna qatysty mundaı keleńsizdik sońǵy 15 jyl boıy bolmaǵan eken. Birqatar mamandar, elektr qýatynyń úzilispen berilýi joǵary voltty jelilerde oryn alǵan keleńsizdikten bolyp otyrǵandyǵyn alǵa tartady.
Jaqynda Túrkııa premer-mınıstri Ahmet Davýtogly NTV telearnasy arqyly osy máselege baılanysty arnaıy sóz sóılep, joǵary voltty elektr jelileri arqyly qýat berý máselesinde oryn alǵan toqyraý mysaldaryn jan-jaqty tekseretindigin málimdedi. Osyǵan baılanysty arnaıy komıssııa qurylǵan. Túrik kásiporyndary men bıznesi konfederasııasynyń tóraǵasy Sýleıman Ontaka elektr qýatyndaǵy úzilistiń óndiristik kásiporyndarǵa úlken shyǵyn keltirip otyrǵandyǵyn málimdedi. Onyń aıtýynsha, ótken aptada is júzinde elektr jaryǵyn óshirý oqıǵalary kún saıyn bolyp turǵan.
Daıyndaǵan
Jylqybaı JAǴYPARULY,
«Egemen Qazaqstan».
Alpi taýynyń etegindegi teńiz deńgeıinen 1200 metr bıiktikte ornalasqan Vals atty shveısarııalyq derevnıada bıiktigi 380 metr bolatyn záýlim qurylys nysany salynbaq. Bul záýlim ǵımaratta qonys tebetin qonaq úıde qaltaly alpaýyttarǵa arnalǵan 100 nómir ornalasady. Árbir nómirdiń quny 1000 shveısarlyq frankten (1000 dollar kóleminde) 25 myń frank aralyǵynda bolady dep belgilengen. Shveısarııalyq bıznesmen, Vals taý shańǵysy kýrortynyń ıesi Paıes Trýfferge bul záýlim qonaq úı 200 mıllıon frank qarjyǵa túsedi dep boljanýda. Mamandardyń aıtýynsha, qurylys nysanyn salý barysynda smetalyq qunnyń eselep ósýi ǵajap emes.
Schweiz am Sonntag agenttiginiń aıtýy boıynsha, Alpide boı kóteretin qonaq úı amerıkalyq sáýletshi Tom Meınniń jobasymen salynady. Onyń ereksheligi, bolashaq záýlim ǵımarattyń tómengi qabattary bar bolǵany 30h15 metr aýmaqty alady. Záýlim ǵımarattyń turaqtylyǵy onyń tereńge sozylǵan irgetasynyń arqasynda qamtamasyz etiledi. Shveısarııa bıligi bul ǵımaratty salý úshin aldymen jergilikti turǵyndardyń ruqsatyn alýy kerek. Sol úshin bıylǵy jyldyń kúzinde arnaıy referendým ótkiziletin bolady.
«О́zim shyqqan taýym bıik bolsyn» degendeı, jumyr basty pende únemi bıiktikke umtylady. Olardyń bul qııaly qurylys nysandaryn salý barysynda kóne dáýirden beri kórinis taýyp keldi. Egıpet pıramıdalaryn bylaı qoıǵannyń ózinde, kóne dáýirdegi rımdikter 7-8 qabat úıler salǵan. Kári qurlyqta HIH ǵasyrǵa deıin 6 qabattan artyq úı salýǵa eshkim áýestene qoımaǵan eken. Sebebi, joǵary qabattardaǵy úılerine baspaldaqpen kóterilýdi qıynsynǵan. 1854 jyly Elısha Greıvz Olıs qaýipsiz lıft oılap tapqannan keıin adamzat bıik úıler salýda básekelestikke kóshti. Osy oraıda, eń birinshi záýlim ǵımarat – Chıkago qalasynda 1884 -1885 jyldary salynǵan 10 qabatty Home Insurance Building atty ǵımarat boldy. Al 1913 jyldan 1930 jylǵa deıin planetamyzdaǵy eń záýlim ǵımarat sáýletshi Frenkom Výlvort Manhettende turǵyzǵan 60 qabatty, bıiktigi 241 metr Woolworth Building atty ǵımarat bolyp keldi. Odan keıin 1931 jyly birinshi orynǵa bıiktigi 381 metrdi quraıtyn, 102 qabattan turatyn Empire State Building ǵımaraty shyqty.
Amerıkalyq baılyq pen barlyqtyń belgisin pash etken Empire State Building ǵımaraty 41 jyl boıy jer betindegi eń záýlim qurylys nysany retinde pash etildi. Empire ǵımaratynda 6,5 myń tereze, 73 lıft, 1860 baspaldaq boldy. Bul ǵımaratta 21 myń adam eńbek etti. Ǵımarattyń 86-shy qabatynda kórý alańy ornalasty. Shırek ǵasyr ishinde bul kórý alańyn 110 mıllıonnan astam adam tamashalaǵan. Álemdegi eń bıik ǵımarat 1 mıllıard dollarǵa baǵalandy. 1972 jyly planetadaǵy eń bıik ǵımarat ataǵyn World Trade Center ıelendi. Onyń bıiktigi 417 metrge sozylyp, 110 qabatty qurady. Bul ǵımarat shırek ǵasyr boıy álemdegi eń bıik ǵımarat atanyp keldi. О́kinishke oraı, ol 2001 jyly 11 qyrkúıekte lańkester qolymen qulatyldy.
Qazirgi tańda jer sharyndaǵy eń záýlim ǵımarat Dýbaı qalasyndaǵy Býrdj-Halıfa ǵımaraty bolyp tabylady. Onyń bıiktigi 828 metrdi quraıdy. 163 qabattan turatyn bul ǵımarattyń jalpy aýmaǵy 344 myń sharshy metrdi alyp jatyr. Biletinderdiń aıtýynsha, bul ǵımarat 100 shaqyrym qashyqtan kórinedi eken. Dýbaıdaǵy osy záýlim ǵımarat kópten beri qaltalylardyń kóz jaýyn alyp keledi. Álemdegi eń baı adam sanalatyn Saýd Arabııasynyń hanzadasy Alvalıd ben Talal jaqynda Kingdom Tower atty bıiktigi 1 shaqyrymnan asatyn záýlim ǵımarat salatyndyǵy týraly nıetin bildirdi. Sondaı-aq, Japonııanyń Taisei Corporration atty qurylys kompanııasy bıiktigi 4000 metr bolatyn H-Seed atty záýlim ǵımarattyń qurylysyn salý týraly josparyn jarııa etti. Bıiktigi 4 shaqyrymdy quraıtyn bul ǵımarat Fýdzııama taýynyń beınesin elestetetin bolady, deıdi sarapshylar.
Azııa qurlyǵyndaǵy jańa banktiń áleýeti
Budan buryn gazetimizde habarlaǵanymyzdaı, Qytaı Halyq Respýblıkasy álemdik qarjy sahnasynda erekshe qyzyǵýshylyq týǵyzǵan iri jeńiske jetti. Aspan-asty eli jarǵylyq kapıtaly 100 mıllıard dollar turatyn Azııa ınfraqurylymdyq ınvestısııa bankin (AIIV) qurǵan bolatyn.
QHR-dyń Haınan provınsııasynda ótken Azııalyq ekonomıkalyq forým sheńberinde Reseı Federasııasynyń birinshi vıse-premeri Igor Shývalov Reseı de osy jańa qarjylyq ınstıtýtqa múshe bolatyndyǵyn málimdedi. Ol Azııa ınfraqurylymdyq ınvestısııa bankine múshe bolý týraly sheshimdi el prezıdenti Vladımır Pýtınniń qabyldaǵanyn atap kórsetti. QHR qarjy mınıstri Loý Szıveı Reseı Federasııasynyń AIIV bankine múshe bolý týraly sheshimin Qytaı basshysy Sı Szınpınniń qýana qabyldaǵandyǵyn aıtty. «Tóraǵa Reseıdiń Azııa ınfraqurylymdyq ınvestısııalyq bankine múshe bolý týraly sheshimin qyzý qoldady. Qarjy mınıstrliginiń atynan men de Reseı Federasııasynyń prezıdenti Pýtınniń bul kóregen sheshimine shyn júrekten alǵysymdy bildiremin», dedi mınıstr.
Azııa qurlyǵyndaǵy qarjy sahnasynda Aspanasty eliniń tolyq ústemdik qurǵanyna AIIV banki qurylǵannan keıingi oqıǵalar tolyq dálel bolady. Azııa – Tynyq muhıty aýmaǵyndaǵy ınfraqurylymdyq jobalardy qarjylandyrýǵa arnalǵan AIIV bankine qazirdiń ózinde 27 memleket múshe boldy. Bul rette bankke múshe bolýǵa Eýropanyń Ulybrıtanııa, Fransııa, Germanııa, Italııa, Shveısarııa jáne Lıýksenbýrg sııaqty jetekshi memleketteriniń múshe bolýy da bul qarjy ınstıtýtynyń bolashaqta álemdik qarjy sahnasynda erekshe ról oınaıtyndyǵyn kórsetse kerek.
Azııa qurlyǵynyń qarjy sahnasynda Beıjińniń tolyq ústemdik qurǵanyn AIIV bankine Japonııanyń múshe bolýy da dáleldeıdi. Buǵan deıin Azııa damý bankinde Japonııa men Amerıka basymdyq tanytyp kelgen edi. Endi Azııa damý bankine birden-bir básekeles AIIV bolǵaly tur. Jańa qarjylyq ortalyqtyń bul mindetti abroıymen atqaratynyna sarapshylardyń senimi mol.
«Frıdom Fınans» ınvestısııalyq kompanııasynyń basqarma basshysy Georgıı Vashenko Qytaı sóz júzinde emes, is júzinde álemdik qarjy salasynda kóshbasshylyqqa qol jetkizip keledi. Sonymen birge, QHR Azııadaǵy óziniń sheshýshi rólin barynsha kórsetip otyr. Bul rette eń aldymen AQSh-qa Azııa qurlyǵynda Aspanasty eliniń kóshbasshy bolatyndyǵyn dáleldeý maqsatynda AIIV banki qurylyp otyr. Atalmysh óńirde mundaı jetekshi banktiń qurylýy Reseı úshin de paıdaly, deıdi.
Túrkııanyń elektr jelilerindegi toqyraý
Osy aptada Túrkııanyń birqatar aýdandary, sonymen birge Ystambul jáne Ankara sııaqty iri qalalary elektr jaryǵynsyz qaldy. «Húrrıet» gazetiniń habarlaýynsha, elektr jaryǵynyń dúrkin-dúrkin sóndirilýi eldegi aýrýhanalardyń, ónerkásip oryndarynyń jáne kólik júıesiniń qyzmetine erekshe nuqsan keltirýde.
Túrkııanyń Egeı teńiziniń jaǵasynan Iran shekarasynyń boıynda ornalasqan eldi mekender, onyń ishinde Antalııa kýrortty qalasy jaryqsyz qaldy. Energetıka mınıstrliginiń málimdeýinshe, Túrkııada elektr qýatyna qatysty mundaı keleńsizdik sońǵy 15 jyl boıy bolmaǵan eken. Birqatar mamandar, elektr qýatynyń úzilispen berilýi joǵary voltty jelilerde oryn alǵan keleńsizdikten bolyp otyrǵandyǵyn alǵa tartady.
Jaqynda Túrkııa premer-mınıstri Ahmet Davýtogly NTV telearnasy arqyly osy máselege baılanysty arnaıy sóz sóılep, joǵary voltty elektr jelileri arqyly qýat berý máselesinde oryn alǵan toqyraý mysaldaryn jan-jaqty tekseretindigin málimdedi. Osyǵan baılanysty arnaıy komıssııa qurylǵan. Túrik kásiporyndary men bıznesi konfederasııasynyń tóraǵasy Sýleıman Ontaka elektr qýatyndaǵy úzilistiń óndiristik kásiporyndarǵa úlken shyǵyn keltirip otyrǵandyǵyn málimdedi. Onyń aıtýynsha, ótken aptada is júzinde elektr jaryǵyn óshirý oqıǵalary kún saıyn bolyp turǵan.
Daıyndaǵan
Jylqybaı JAǴYPARULY,
«Egemen Qazaqstan».
