Elimizdiń eń joǵary zańdyq kúshke ıe negizgi qujaty – Konstıtýsııa. Ata Zańymyz elimiz úshin qıyn kezeńderde qabyldanyp, qalyptasqan kúrdeli máselelerdi sheshýdiń túıindi formýlasy retinde ornyqty. Osylaısha demokratııalyq, zaıyrly, quqyqtyq jáne áleýmettik memleketke tán ortaq qundylyqtardyń qorǵalýyn qamtamasyz etip qana qoımaı, eldegi qoǵamdyq-saıası qurylymnyń quqyqtyq sıpatyn negizdep, adam men azamattyń konstıtýsııalyq mártebesin aıqyndap berdi. Sondyqtan, osydan 20 jyl buryn respýblıkalyq referendýmda qabyldanǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasy el damýynyń basty quqyqtyq qozǵaýshy kúshine aınaldy. Egemen Qazaqstannyń búgingi baǵyndyrǵan belesterin, jańa baǵytqa jasaǵan ár qadamyndaǵy senim serpinin el Konstıtýsııasymen sabaqtastyra qaraǵan jón.
Quqyq qorǵaý, onyń ishinde ishki ister organdaryn jańǵyrtýdyń júıeli strategııasy da Konstıtýsııa qaǵıdattaryn baǵdar ete otyryp, azamattardyń quqyǵy men bostandyǵyn qamtamasyz etý talaptaryn jetildirýde. Qazaqstandyq polısııa – quqyq qorǵaý qurylymdarynyń ishindegi sany jaǵynan alǵanda eń irgelisi. Sol sebepti, zańdylyqty jáne quqyqtyq tártipti kúzetýge jaýapty organ retinde azamattarmen tyǵyz baılanysta qyzmet etip, qylmysqa qarsy kúrestiń aldyńǵy shebinen tabylýǵa tıis. Bizdiń qyzmettiń bul ereksheligi Konstıtýsııa eń qymbat qazynamyz dep aıqyndaǵan adam jáne adamnyń ómirine, onyń quqyqtary men bostandyqtaryna qol suǵylmaýyn qadaǵalaýdy mindetteıdi. Osy turǵydan alǵanda ishki ister organdary Ata Zańnyń basty qaǵıdatynyń iske asyrylyp, azamattardyń konstıtýsııalyq quqyqtarynyń qorǵalýyna kúsh salyp keledi.
Elbasynyń quqyq qorǵaý jáne sot júıesiniń aldyna qoıǵan eń basty mindeti – qazaqstandyqtardyń quqyǵyn ádil ári tıimdi qorǵaýdy qamtamasyz etý. Sondyqtan, azamattardyń konstıtýsııalyq quqyǵyn jáne azamattardyń bostandyǵyn, qoǵam men memlekettiń múddesin qorǵaý – polısııa qyzmetiniń baǵdar ustar temirqazyq mindeti. Osy talaptarǵa saı bolý úshin quqyq qorǵaý organdary oń ózgeristerge, jańǵyrý jolyna baǵyt nusqaǵan reformalardy keshendi túrde júzege asyrýda. Máselen, sońǵy jyldary quqyqtyq baza qaıta súzgiden ótip, bizdiń qyzmetimizdi ilgeriletýge yqpal etetin tyń normalarmen tolyqqany belgili. Osy jumystar aıasynda tórt birdeı Ákimshilik quqyq buzýshylyqtar týraly, Qylmystyq, Qylmystyq-prosestik jáne Qylmystyq atqarý kodeksteri jańa redaksııada qabyldandy. Negizgi basymdyq retinde qylmysqa qatysty saıasat izgilendirý sıpatyna ıe bolǵanyn, qyzmetterdiń qaıtalanýy joıylǵanyn atap aıtqan jón.
Budan bólek Memleket basshysy ótken jyldyń sáýirinde «Ishki ister organdary týraly» Zańǵa qol qoıdy. Osy zańnyń arqasynda polısııa qyzmetkerlerin áleýmettik qamsyzdandyrý, aqshalaı qamtamasyz etý sekildi birneshe oń ózgerister kórinis tapty. Qalyptasqan elimizdiń odan ári damýyna jańa saıası baǵyt siltegen tarıhı qujat – «Qazaqstan-2050» Strategııasynda Prezıdent arnaıy ataqtar úshin tólenetin qosymsha aqy mólsherin áskerı ataqtar boıynsha tólenetin jalaqy deńgeıine deıin kóterýdi tapsyrǵan bolatyn. Osy tapsyrmalardyń barlyǵy jańa zańda qamtyldy. Bul ishki ister organdary qyzmetkerlerin yntalandyryp qana qoımaı, olarǵa qoıylatyn talaptardyń qatań synyn qalyptastyrýda. Munyń bári óz kezeginde kadr saıasatyn tujyrymdap, jeke quramdy kásibı mamandarmen jasaqtaýdy mindetteıdi.
Konstıtýsııanyń tirek taǵany sanalatyn quqyqtyq qaǵıdalar – osy mindetterge qol jetkizýdegi biz súıenetin negizgi tuǵyrnama. Sebebi, Konstıtýsııa – memlekettik bılik pen basqarýdy júıeleýge ǵana emes, túbegeıli reformalardy júzege asyrýǵa da serpin beretin basty qujat. Onda kórsetilgen negizgi qaǵıdalar bizge joǵary quqyqtyq mádenıetke umtylý qajettigin kórsetedi. Bul azamattarǵa da qoıylar talap bolǵanymen, polısııa qyzmetkerine kelgende zańdylyq pen tártiptiń suraýy salmaqty. Sebebi, tártip saqshysynyń formasyn kıgen adam osy jaýapkershilikti tereń sezine otyryp, óziniń kásibı sheberligi men azamattyq qundylyǵyn damytýǵa kúsh jumsaýy kerek. Sonymen qatar, zaman qubylyp, jańa tehnologııalar qarqyny údese de polısııa qyzmetkerine qoıylatyn negizgi talaptar – jalpy adamzattyq qundylyqtar retinde baǵalanatyn adaldyq, jaýapkershilik jáne saýattylyq qasıetteri qundy bolyp qala bermek. Al osy talapqa jaýap bere alatyn qyzmetker daıyndaý – bizdiń vedomstvolyq oqý oryndarynyń júıesi de, sondaı-aq qyzmet ótkerýdi uıymdastyrý salasy da maqsat etip qoıǵan mindet.
Ishki ister organdary qaı kezde de azamattardyń konstıtýsııalyq quqyqtary men bostandyqtarynyń buzylmaýyn qadaǵalap, olardyń aldyn alý sharalaryn júıeli júrgizýge jaýapty. Bul – bizdiń qyzmettiń buljymas baǵdary. Azamat ishki ister organdarynyń qyzmetin óz quqyǵynyń qorǵalý deńgeıi arqyly baǵalaıdy. Sondyqtan, Konstıtýsııa aıqyndap kórsetken demokratııalyq qaǵıdalardyń jáne quqyq ústemdiginiń ornaýy – kez kelgen azamattyń erkindigi men qaýipsizdigine kepil bolady. Sondaı-aq, Prezıdent «Qazaqstan-2050» Strategııasynda quqyq qorǵaý organdary men arnaıy qyzmetterdiń reformasyn jalǵastyrý kerektigin atap tapsyrǵan bolatyn. Onsyz tártipsizdikke múldem tózbeýshilik qaǵıdasyn qalyptastyrý ári jemqorlyqty túbirimen joıý mindetterin sheshe almaımyz dep aıtqan edi. Memleket basshysy N.Nazarbaevtyń bes ınstıtýttyq reformasyn júzege asyrýdyń «100 naqty qadamy» – Ult jospary quqyq qorǵaý, onyń ishinde ishki ister organdarynyń alda atqarar aýqymdy ári mańyzdy reformalar tizbegin júıelep usynǵan qujat boldy.
Atalǵan josparda kásibı memlekettik apparat qurý úshin memlekettik qyzmettiń jańa etıkalyq normasyn ázirleý, sondaı-aq jemqorlyqqa qarsy kúresti kúsheıtý, memlekettik qyzmetkerlerdi keshendi attestattaýdan ótkizý, olarǵa qoıylatyn kásibı talaptardy kúsheıtý mindetteri belgilengen. Ishki ister organdary aıqyndalǵan baǵyttar aıasynda birqatar jumystar atqarýda, degenmen Ult josparyna saı naqty sharalardy pysyqtap, damyta túsýdiń máni zor. Sebebi, zańnyń ústemdigin qamtamasyz etý maqsatynda polısııa qyzmetine de mańyzdy mindetter júktelip otyr. Polısııa qyzmetkerlerin iskerlik qabiletteri negizinde irikteý, olardy memlekettik qyzmet júıesine qosý talaptary artýda. Sonymen qatar, jergilikti qoǵamdastyqqa esep beretin jergilikti polısııa qyzmetin qurý máseleleri de talqylanýda. О́ıtkeni, polısııa qyzmetiniń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý – ózekti. Osy máseleni sheshýde azamattardyń konstıtýsııalyq quqyqtaryn qorǵaý maqsatynda ishki ister organdary qyzmetkeriniń is-áreketine shaǵymdanǵan azamattardyń aryzyn qaraý jónindegi Qoǵamdyq keńes júıesin qurýǵa mańyz berilip otyr. Bul memleketimizdi odan ári damytýdyń birden-bir kepili – Konstıtýsııanyń quqyqtyq negizinen tamyr tartqan talaptar. Sebebi, kez kelgen bastama Ata Zańda aıqyndalǵan erejelermen astasqanda ǵana jetistikke jetpek.
Prezıdent «Halyq óziniń egemen quqyn paıdalanyp, qabyldaǵan Konstıtýsııa qol suǵylmas qasıetke, joǵary zańdyq qana emes, rýhanı-adamgershilik kıege ıe bolady, sóıtip ol qazaqstandyq patrıotızmdi tárbıeleýdiń irgetasyna aınalady», degen bolatyn. Sol senim jeteginde Qazaqstan óz damýynyń strategııalyq baǵdaryn aıqyndap, áleýeti artqan, azamattyq qoǵamnyń nyshandary somdalǵan elge aınaldy. Aldaǵy maqsat – burynǵydan da aıbyndy, ıaǵnı álemdegi damyǵan 30 memlekettiń qataryna qosylý. Qazaqstannyń álemdik arenadaǵy jetistikteriniń jáne ekonomıkalyq órleýiniń túpqazyǵy – Ata Zań qaǵıdattarynyń qaltqysyz oryndalýynda jatyr dep bilemiz. El Konstıtýsııasy 20 jyl boıy memleket pen qoǵam turaqtylyǵynyń jáne onyń órkendep, damýynyń, halqymyzdyń bolashaqqa degen seniminiń kepili bolyp keledi. Ata Zańymyz «Máńgilik El» ıdeıasyn aqıqatqa aınaldyrýǵa bet túzegen Qazaqstannyń aıshyqty beınesin bederlep qana qoımaı, onyń álem aldyndaǵy bedelin daralap kórsetýge áli de zor yqpalyn tıgizeri anyq. Sondyqtan, onyń saıası-quqyqtyq salmaǵyn tereń túsinip, qundylyǵyn baǵalaı bilý mańyzdy.
Qalmuhanbet QASYMOV,
Ishki ister mınıstri,
polısııa general-polkovnıgi.
