Aýyldaǵy tarıhı murajaı jádigerleri

zerger-usta  Dárkembaı Shoqparulynyń kóp jylǵy eńbegin  aıshyqtaıdy “О́tkir kezdik qap túbinde jatpaıdy”,  degen. О́ner de solaı. Bar sanaly ǵumy­ryn ulttyq qolónerdiń máıegin terýge ar­na­ǵan jannyń eńbegi esh ketpegeni son­dyq­tan. Eńbekshiqazaq aýdany Aqshı aýylynda usta Dárkembaı Shoqparuly atyndaǵy tarıhı  qolóner mýzeı-úıi jón­delip,  muraǵattar­men tolyqty. Osy  sal­ta­natqa áıgili qolónershiniń urpaqtary, aýyldastary men zııaly qaýym jınalyp, jańa ǵımarattyń kógildir lentasyn oblys ákimi Serik Úmbetov pen Dárkembaı Shoq­­pa­rulynyń dosy, elimizge eńbek sińirgen óner qaırat­keri, professor Áshirbek Syǵaı qıdy. Halyqtyq dástúrli qolónerdi qaster­legen usta-zergerdiń aǵash túbirleri, dińi men butaq tamyrlarynan oıyp, músin­degen týyndylary, temirden túıgen zergerlik buıymdary sonaý jyldardyń ózinde-aq kórermenin tánti etken edi. Onyń qolynan shyqqan týyndylar shet elderde ótken qolóner sheberleriniń alqaly jarysynda júldeli oryndarǵa ıe bolǵanyn bireý bilse, bireý bilmeıdi. Máselen, týma talant ıesiniń “Balýan” atty týyndysy burynǵy Odaq kólemindegi kórmelerdi aralap, qazaq óneriniń dańqyn shyǵarǵanyn umytýǵa bolmas. Inemen qudyq qazǵandaı bul eńbegin  zerger-usta, marqum Dárkembaı Shoqpar­uly 1996 jyly Akshıdegi óz úıinde jalǵastyrypty. Osylaısha Elbasynyń “Mádenı mura” baǵdarlamasy aıasynda “Usta Dárkembaı atyndaǵy qolóner mura­jaıy” memlekettik kommýnaldyq ká­sip­orny qurylyp, el ıgiligi jolyndaǵy ju­mystyń tııanaǵy keltiriledi. Búginde mu­rajaı kireberisindegi aýlada bıik tuǵyrda mú­sinshi-sýretker Muratbaı Úm­be­tov qashap sal­ǵan Dárkembaı Shoqpar­ulynyń es­kert­kishi kelýshilerdiń nazaryn eriksiz aýdarady. Murajaıdyń ashylý saltanatyna kelgen kópshilik sol jaq bólmedegi zerger-ustanyń ómir joly men shyǵarmashy­ly­ǵy­nan mol maǵlumat beretin derektermen tanyssa, “Jigitke jeti óner de az” kórme zalyndaǵy jádigerler de kórermendi tánti etti. Osyndaǵy “Halyq saz aspaptary”, “Qural-saımandar, ańshylyq-saıatshy­lyq” bólimindegi zergerlik buıymdar, qundy zattar kóz súrindiredi, tańdan­dyrady, tamsandyrady. Murajaıdyń búgingi kelbetine qarap, Dárkembaı aramyzda joq deýge bolmaıdy. Onyń artynda qaldyrǵan ómirlik murasy, qazynasy arqyly ekinshi ǵumyry bastal­ǵandaı. Murajaı halyq ıgiligi úshin, jal­pyǵa qyzmet etý úshin jasaldy, dedi ob­lys ákimi. Budan soń týma talant ıesiniń úzeńgiles inisi ári dosy Áshirbek Syǵaı sóılep, elimizdiń altynnan qymbat tarıhı qazynasyna aınalǵan qolóner týyndylarynyń ultymyz úshin baǵa jetkisiz baılyq ekenin atap ótti. Aıtsa aıtqandaı, Dárkembaı Shoqpar­uly ulttyq óner týraly ǵylymı-tanym­dyq 200-den asa eńbektiń, osy saladaǵy oqý-ádistemelik 30 kitaptyń avtory, ári Qazaqstan Sýretshiler, Dızaınerler oda­ǵy­nyń  múshesi. Temirdi qamyrsha ılegen, aǵashtan túıin túıgen sheberdiń  el aralap, tirnektep 5000-nan asa ulttyq qolóner týyndylaryn jınap, búgingi urpaqqa qal­dyrǵany onyń beınetti, zeınetti eńbegi­niń jemisi deýge laıyq.  Halyqtyń ony “qol­óner atasy –  darhan Dárkembaı” ataýy da kópshilikten alǵan naqty baǵa. Respýblıkalyq qolóner mýzeıinde, “Qaz­­restavrasııa” birlestiginde bas sýret­shi,  restavrator qyzmetin atqarǵan, Te­mir­bek Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynyń “Metall men aǵash­ty kórkemdep óńdeý” kafedrasynyń meń­gerýshisi bolǵan  Dárkembaı Shoqparuly ómiriniń sońǵy 10 jylyn osy mekende ótkizipti. Osynda “Asyl” atty sheberler daıyndaıtyn mektep ashyp, shákirt tárbıelegenin de kópshilik rızashylyqpen aıtady. Ǵumyryn ulttyq qolónerdiń joǵyn joqtap, barynyń babyn tabýmen ótkergen ol kenetten kóz jumyp, sońyna óshpesteı  iz qaldyrdy. Búginde atalǵan murajaıdyń basshysy áke jolyn jalǵastyrǵan Dáýlet Dárkem­baıuly qolǵa alynǵan jumystar jaıly oıyn bylaısha túıindedi. –Buǵan deıingi ustahana úıi tolyq rekonstrýksııadan ótti. Buǵan bıýdjetten 33 mln. teńge bólinip, 6 bólmeli eski úı 6 úlken zaldan tú­ratyn zaman tala­byna saı mura­jaıǵa aınaldy. Kórme zal­da­rynda shy­ǵar­ma­shy­lyǵy men qyz­metine qa­tysty jádi­gerler men ulttyq úı jı­haz­dary, ydys-aıaq, saz aspaptary men zergerlik buıym­­dar, er-tur­man, qarý-jaraq, qural -saıman, ustanyń qolynan shyqqan dúnıeler qoıyl­dy. Mýzeı­degi ekspo­nattyq qor­da 2500-ge jýyq jádiger bar. Jalpy, ákemniń  qolynan shyqqan dú­nıe­ler talaı kórmege qoıylyp, Qazaq­stan men Ortalyq Azııa respýblı­kalaryn bylaı qoıǵanda, Chehoslovakııa, Rýmynııa, Ún­distan, Anglııa men Izraıl syndy elder­degi talǵampaz ónersúıer qaýymdy da tańdaı qaqtyrǵanyn aıtýǵa bolady, dedi. Mýzeı úıiniń ashylýyna ustanyń shá­kirtteri de kelipti. Tálimin alǵandardyń sany 500-den asady, aldy óner-ǵylym, pedagogıka salasynda jemisti  eńbek etip, ulttyq qolónerdi damytý qamyn kúıtte­gender. Ustanyń izin basyp, isin jalǵas­tyrýshy – uly Dáýlet. Mýzeı dırektory da sol. Qasynda ákesi kózi tirisinde asyrap alyp, qazaqy tárbıe bergen aǵaıyndy Leonıd pen Andreı Kochetovtar da jumys jasaıdy eken. Ulty orys bolsa da, “qazaqpyn” dep ana tilimizde jańyl­maı sóılegen jigitter endi Shoqparovtyń atyn alamyz dep    ábigerlenip júr eken. –Balany ómirge ákelgender emes, ony tárbıelep, oqytqan, ómirge beıimdegen jandy ata-ana deýge bolady. Jasymyzdan  Dárkembaı ákemiz bizdi baǵyp-qaqty, ónerge baýlydy. Endi osy kásipti jalǵas­tyryp kelemiz. Buıyrtsa, ákemizdiń aty men isin  alǵa aparýdy maqsat etpekpiz, dedi Leonıd. Ustanyń jubaıy Baljan apa da, urpaqtary da, ónerdi ulyqtar kópshilik te rıza. Murajaıǵa qutty bolsyn aıtyp, úzdiksiz kirip-shyǵyp jatqan jurtta san joq. Olardyń  endigi  buıymtaıy aýyl­daǵy orta mektepke  Dárkembaı Shoqpar­ulynyń esimi berilse  degen tilek.  Mý­zeıge jaqyn orna­lasqan bilim shańyraǵy ázirge N.Ostrovskıı atynda. Kópshilik qoldasa bitpeıtin is joq, onyń da oraıy keler dep túıdik. Kúmisjan BAIJAN. Sýrette: Aýyldaǵy murajaıdyń ashylý saltanatynan. Almaty oblysy.