Belimizdi bekem býaıyq

Daǵdarystyń aldyn alýdyń is-qımyly halyqtan jınaqylyqty talap etedi

Elbasymyzdyń ár sózi el júregine jetip jatady. Sonyń ishinde Prezıdenttiń resmı kezdesýlerde, jumys babyndaǵy qabyldaýlarda aıtatyn pikirlerine de qulaq túredi qalyń el. Dúısenbi kúni Premer-Mınıstr K.Q.Másimovti qabyldaý kezinde Elbasymyz búkil álemdi qyspaǵyna alyp turǵan daǵdarystyń munan burynǵy, 2007-2009 jyldardaǵy daǵdarystan da kúshti bolatynyn ashyq aıtty, týǵan halqyn, óz elin qıyndyqqa qarsy turýǵa shaqyrdy. Onyń aldyn alýdyń, múmkin bolatyn aýyrlyqtaryn jeńildetýdiń naqty joldaryn belgiledi. Aza­mattardyń áleýmettik kóńil-kúıiniń tómendeýine jol berilmeıtinin, halyqtyń áleýmettik álsiz toptaryn qoldaý baǵdarlamasy daıyn bolýy tıistigin qadap kórsetti. El gazeti «Egemen Qazaqstannyń» elektrondy poshtasyna, basylym saıtyna keshe jedel túsken, oblystardaǵy menshikti tilshilerge habarlanǵan pikirler halqymyzdyń erteńgi kúnge senimdiliktiń basty tiregin Elbasymyz – Prezıdent Nursultan Nazarbaevtan taýyp otyrǵanyn, eldik pen birlik arqyly qandaı qıyndyqty da eńseretinin kámil kórsetedi. Gazet saıtyndaǵy bir komment «Biz bárin de jeńemiz. Alǵa, Qazaqstan!» dep aıaqtapty. Dál solaı bolady! Belimizdi bekem býaıyq! Dúısenbi kúni Memleket basshysy N.Nazarbaev Premer-Mınıstr K.Másimovti qabyldap, onda búginde álemde jáne elimizde qalyptasqan jaǵdaı týraly aıta kelip, qazirgi ýaqytta el ekonomıkasynyń kúrdeli rejimde jumys istep jatqanyn atap kórsetken bolatyn. Máselen, energııa tasymaldaýshy ónimder baǵasynyń tómendeýi el bıýdjetine túsetin kiristerdi edáýir kólemde qysqartyp otyr. Sol sııaqty, ózge de birqatar eksporttyq taýarlar baǵasy da tómendeý ústinde. Osyndaı ahýaldy eskere kelip Elbasy álemdik ekonomıkada kún saıyn beleń alyp kele jatqan daǵdarysqa qarsy júrgiziletin jumystar josparyn ázirleýdi tapsyrǵany belgili. Elbasynyń qazirgideı kúrdeli kezeńde atqarylýy tıis mindetter týraly bergen tapsyrmalary kóptegen qazaqstandyqtar tarapynan qoldaý tabýda. Gazet redaksııasy tómende elimizdiń túkpir-túkpirinen kelgen sondaı pikirlerdiń bir tobyn oqyrmandar nazaryna usynyp otyr. *** Álemdegi, sonyń ishinde Eýropa men Shyǵys Azııadaǵy ekonomıkanyń ahýalyn eskere otyryp, jaǵdaıdyń jýyq arada jaqsarýyn boljaý múmkin emes. Halqymyz qalyptasqan jaǵdaıdy bilýi tıis, kásiporyndarymyzdyń kirisi azaıyp, tabystyń tómendeýi jáne jumys oryndarynyń qysqarýy yqtımal. 2007-2009 jyldardaǵydan da kúshti, naǵyz daǵdarys dendep keledi. Osyǵan baılanysty Úkimetke taldaý jasaýdy, daǵdarysqa qarsy jumystardyń josparyn ázirleýdi, qajetti sharalardy belgilep, ony halyqqa jetkizýdi tapsyramyn. N.Á.Nazarbaev. *** «Nurly Jol» baǵdar­la­masy eńbekpen qamtý baǵdarlamasyn tolyq­tyrýǵa, kásiptik-tehnı­kalyq bilim arqyly jańa mamandyq alý múm­kindigin keńeıtýge jaǵdaı jasaıdy. Osy­laısha jurt qajet bol­ǵan jaǵdaıda óz kásip­ornynda jańa maman­dyq ala alatyn bolady. Sonymen qatar, bizde halyqtyń áleýmettik álsiz toptaryn qoldaý baǵdarlamasy daıyn bolýy tıis. N.Á.Nazarbaev. *** Kásiporyndar memleket qarajatpen qamtamasyz etedi dep kútpeýi tıis. Olaı bolmaıdy, Ulttyq qordyń aqshasyn ja­ńa nysandar qurylysyna, son­daı-aq, nashar jumys isteıtin kásip­oryndardy qoldaýǵa, sýbsı­dııalaýǵa paıdalanýǵa tyıym salamyn. Bul jaǵdaıda qandaı óndiris tıimdi, qaısysy tıimsiz jumys isteıtini birden kórinedi. Sondaı-aq, biz barynsha tıimdi menedj­ment tartý úshin jekeshelendirý júr­gizemiz. N.Á.Nazarbaev.

Árkim óz jaǵdaıyn ózi oılaǵany jón

Biz joǵary oqý ornyn keńestik kezeńde aıaqtap, sol tusta qyzmetimizdi bastaǵan urpaqtyń ókilimiz. Bul kezdegi halyqtyń psıhologııasy masyldyq pıǵylǵa qaraı oıysyp otyrýshy edi. Aýyldaǵy aǵaıyndarymyz «e, úkimettiń ózi asyraıdy ǵoı», dep tal shybyqtyń basyn syndyrmaı qannen-qapersiz otyra beretin. Osyndaı masyldyq kóńil-kúı aýany táýelsizdikke qol jetkizgen kezden keıin de joıyla qoıǵan joq. Qol-aıaǵy balǵadaı azamattar áleýmettik kómek alýdan betteri búlk etken joq. Osyndaı kezde Elbasynyń elimizde shaǵyn jáne orta bıznesti damytý, kásipkerlikti óristetý úshin arnaıy baǵ­darlama belgilep ony tıisti zańmen bekemdep berýi keleshek tirshilik qamyn meılinshe tym áriden oılastyryp jasalǵan perspektıvalyq qadam bolǵany anyq. Onyń ber jaǵynda árkimniń, respýblıkanyń ár azamatynyń óziniń jeke kásibin ashyp, óz nesibesin ózi aıyryp otyrýy úshin memleket tarapynan týǵyzylǵan ákelik qamqorlyqty qaıda qoıamyz. Ekinshiden, osy tórt-bes jyl tóńireginde bastaǵan kásibi arqyly óz yrys-nesibesin aıyryp otyrǵan azamattarǵa moraldyq jáne materıaldyq turǵydan biraz jeńildikter belgilengeni bul istiń adymyn arshyndata tústi. Buǵan tikeleı óz basymnan da mysal keltire alamyn. Men buǵan deıin respýblıkanyń tótenshe jaǵdaılar qurylymynda qatardaǵy ınspektorlyq qyzmetti atqardym. Osy arqyly Oral óńiri aýmaǵynda paıdalanýǵa berilgen gaz qubyrlary men nysandaryn memlekettik qabyldap alý aktilerine qol qoıýǵa qatystym. Munyń ózi maǵan ónerkásiptegi qaýipsizdik normalary men talaptaryn jetik bilýime jol ashty. Sondaı-aq, táýekel túbi – jel qaıyq degendeı, bul baǵytta óz kásibimdi ashaıyn degen oıǵa keldim. Solaı boldy da. Buǵan da on jyl ýaqyt ótti. Sol kezde negizgi mamandyǵyma qosa jańa bastaǵan isime baılanysty Astana jáne Almaty qalalalarynda arnaıy kýrsta oqyp ónerkásiptegi qaýipsizdik máseleleri jónindegi bilim-biligimdi tolyqtyrdym. Búginde bizdiń JShS osy ónerkásiptegi qaýipsizdik máseleleri jóninde oqytyp arnaıy sertıfıkat beretin úlken oqytý ortalyǵyna aınalyp otyr. Mundaǵy úrdis óndiristik kásiporyndarmen tıisti kelisimshart arqyly júrgiziledi. Jeke kásipornymyzda onshaqty maman jumys isteıdi. Olar óz qyzmet­terine dán rıza. Bári de adal eńbek, mańdaı termen kelgen tabystyń berekeli bolatynyn jaqsy túsinedi. Ári qandaı kúrdeli daǵdarys bolmasyn bul ózderiniń otbasylyq bıýdjetterine eshqandaı áser ete almaıtynyna da kózderi anyq jetken. О́zim de dál osyndaı oıdamyn. О́z kúnińdi óziń kórip, óz kásibińdi alańsyz ómir súrip, tirshilik etý kózine aınaldyra bilýdiń ózi de adam úshin bir baqyt emes pe. Dúısenbi kúni Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Premer-Mınıstr Kárim Másimovti qabyldaǵan kezde oǵan naǵyz daǵdarystyń dendep kele jatqanyna baılanysty bergen tapsyrmasynyń túp-tórkininde de árkimniń óz nesibesin óz kásibinen tabý qajettigi aıqyn kórinedi. Meniń oıymsha, árkim óz kúnin ózi kórý kerektigi – búgingi naryq zamanynyń basty talaby ári jazylmaǵan zańy. Budan eshkim de bas saýǵalap kete almaıdy. Nurlan TUIаQOV, «NurGazPromstroı» JShS bas dırektory. ORAL.

Qoldaý asa muqtajdarǵa ǵana kórsetilýi tıis

«Jaman aıtpaı, jaq­sy joq» deıdi halyq danalyǵy. Premer-Mınıstrdi qabyldaǵan Memleket basshysynyń tapsyrmalarynan osyny uqtyq. Iá, daǵdarys jaǵdaı­yn­da álemde kúıi kelis­ken, tońyp bolmasa, toıyp sekirgen memle­ketter joq. Jer sharynyń bir-bir tireý baǵanalaryndaı kórinetin AQSh, Qytaı, Reseı jáne Eýropa memleketteri de beldigin qattyraq tartyp otyrǵanyn el kórip otyr. Sondyqtan, daǵdarystyń Qazaqstandy aınalyp ótpeıtindigi belgili edi. El de muny túsinip qaldy. Elbasy aıtqandaı, endi shash­pa-tókpelikti qoı­yp, únemge kóshýimiz kerek. Artyq shyǵyndardy qysqartýǵa tapsyrma bergen Elbasy qandaı qıynshylyq bolsa da halyqtyń áleýmettik álsiz toptaryn qoldaý jóninde nusqaý berdi. Rasynda, aldynda azyn-aýlaq bıznesi bar kásipker, otar-otar qoı, tabyn-tabyn sıyr, úıir-úıir jylqy, kele-kele túıe ustaǵan sharýa, baqshalyǵynan tabys taýyp otyrǵan dıqan sııaqty kásip ıeleri Úkimetten burynǵydaı sýbsıdııa almasa da sharýasyn shaıqaltpaıdy. Tabysy az bolar, biraq qarny toq bolady. Daǵdarystyń jańa tolqyny deni-qarny saý azamattardaı eńbek etýge qabiletsiz múgedekterge, zeınet jasyna jetip zeınetaqysyn aıdan aıǵa zorǵa jalǵap otyrǵandarǵa aýyr tııýi múmkin. Elbasynyń Premer-Mı­nıstrge osyndaı adamdardy qoldaý jóninde baǵdarlama daıyn­daýǵa tapsyrma berýi «taǵ­dy­rymyz endi qalaı bolady» dep qobaljyp júrgen aza­mat­tardyń júregine úmit otyn jaqty. Olar – Qazaqstannyń azamattary. Týǵan Otany olardy taǵdyrdyń tezine tastamaıdy, syn saǵatta qasynda bolady. Árıne, dál qazir eshkimniń kóshten qalatyn jaǵdaıy joq. Bizdegi áleýmettik kómekter, zeınetaqy kólemi kórshi memleketterdiń qyzyǵýshylyǵyn burynnan týdyryp keledi. Ony da eskerip, shúkirshilik aıtýymyz kerek. Memleket basshysynyń álsiz, básekege qabiletsiz kásip­oryndardy Ulttyq qor qarjy­synan qoldaýǵa tyıym salýy óte durys sheshim boldy. Bir ashylyp, bir jabylǵan kásiporyndardan elge paıda kelmese masyl qylyp nege kerek. Odan da álsiz qorǵalǵan azamattarymyzdyń jaǵdaıyn túzep alaıyq. Sattar QÝAShBAEV, Ońtústik Qazaqstan oblystyq máslıhatynyń depýtaty, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor. Ońtústik Qazaqstan oblysy.

Ár kásiporyn múmkindikterin qaıta qaraýy qajet

Elbasynyń talaı jıyndarda eske sal­ǵan álemdik daǵdarys tol­qyny bizdiń jaǵaǵa da jaqyn­daǵan sııaqty. Apta basynda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Premer-Mınıstr Kárim Másimovti qabyldap, kezdesý bary­synda respýblıka eko­no­mıkasynyń kúrdeli rejimde jumys istep jatqanyna qatty nazar aýdarǵany halyqtyń kóńilin ornyna túsirdi. Shyny kerek, qazirgi álemdik ekonomıkadaǵy teris qubylystar eldiń alańdaýshylyǵyn týǵyzǵany anyq. Bul teris áserler ekonomıkany álsiretkenin halyq buryn sezinbese de, otandyq óndirýshiler bul jaǵdaıdy áldeqashan sezingen bolatyn. Úkimet qoldan kelgen barlyq ekonomıkalyq quraldardy barynsha qoldanǵanmen ol daǵdarys qarqynyn toqtata almady. Sondyqtan Úkimet teńge baǵamyn erkin aınalymǵa jiberýdi jón tapty. Endigi kezeńde naryq tizgini tek naryq talaptaryna ǵana baǵynyshty bolady. Bul – durys qadam. Naryqtaǵy baǵa saıasatyn suranys pen usynys zańy ǵana aıqyndaý kerek. Qazirgi tańda Qazaqstanda ımportty almastyrý saıasatymen qosa taýarlar men qyzmetterdi eksportqa shyǵarý saıasaty júzege asyrylýda. Bul óz tarapynan el ekonomıkasyna qosymsha valıýta túsimimen qosa jańa naryqtarǵa shyǵý múmkindigin alyp kelýde. Qazaqstan qarajat tartý maqsatynda memleket shetel ınvestorlaryna ınvestısııalyq ahýal jasaýǵa májbúr boldy. Kóptegen jeńildikter qarastyryldy. Sonyń arqasynda Qazaqstanǵa tartylǵan ınvestısııa kólemi boıynsha biz Ortalyq Azııada alǵashqy orynǵa shyqtyq. Investısııalar arqasynda jańa jumys oryndary men kásiporyndar ashylyp, halyqtyń ál-aýqaty jaqsardy. Endi mine, naryqqa da óz kezeginde ekonomıkany jandandyrý qajettigi   týyndady. Qazaqstan ekonomıkasynyń álemdik ekonomıkalarmen tyǵyz baılanystylyǵy men álemde bolyp jatqan ártúrli teris ózgerister bizge qatty áser etýde. Daǵdarys qandaı ekonomıka bolsyn ońaı soqpaıtyny belgili. Ekonomıkanyń quldyraýynan áleýmettik máseleler de kóbeıýi múmkin. Biraq, daǵdarystyń jańa múmkindikter kezeńi ekenin umytpaýymyz kerek. Daǵdarys kásiporyndarǵa óz múmkindikterin qaıta qaraýǵa, jańa oılardyń týyndaýyna alyp keledi. Qyzmetterindegi eń kúshti men eń álsiz jaqtaryn baǵalaıdy. Daǵdarys – jańa damýdyń alǵashqy satysy. Sondyqtan biz de óz ekonomıkamyzǵa, Elbasyna senýimiz kerek. Sultan ÁBILDAEV, M. H. Dýlatı atyndaǵy Taraz memlekettik ýnıversıtetiniń ekonomıka salasy boıynsha ǵylym doktory. Jambyl oblysy.