Qýańshylyqpen kúres kúsheıe tústi

Aqtóbe óńirinde sońǵy on bes jyldyqta bolmaǵan qurǵaqshylyq bolyp tur. Ala jazdaı nár tambaǵandyqtan kóktemde úlken úmitpen sebilgen egin kúıip ketti. Shóptiń shyǵymy da nashar. Bastapqyda qoldaǵy maldy qysta jem-shóppen qamtamasyz etý kúrdeli bolatyndaı kóringen. Oblys ákimi Eleýsin Saǵyndyqov der kezinde buǵan nazar aýdaryp, qýańshylyqtyń saldaryn joıýdyń keshendi sharalaryn aldy, kúrdeli jaǵdaıdan súrinbeı ótýdiń birqatar senimdi qadamdaryn jasady. Oblystyq máslıhattyń sessııasynda oblystyń alǵashqy jartyjyldyqtaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq damýy týraly esep bergen Eleýsin Naý­ryzbaıuly ózi bas bolyp basshy azamattarǵa, kásipkerlerge az qamtylǵan otbasylaryna jemshópten kómektesýge shaqyrǵan úndeý tastady. Ol óńirdegi qalyptasqan qýańshylyq jaǵdaıǵa baılanysty Úkimet basshysy Kárim Másimovtiń atyna qurǵaqshylyqtyń saldaryn joıý jáne áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıdy turaqtandyrýǵa usynystaryn joldap ta úlgerdi. Oblysta jáne aýdandarda qýań-shylyqpen kúres jónindegi arnaýly shtabtar qurylyp, mal azyǵyn daıyndaý men astyqpen qamtamasyz etý baqylaýǵa alyndy. Oblys ákimi Eleýsin Saǵyndyqovtyń tóraǵalyǵymen ótken aktıv májilisine qala jáne aýdandardyń ákimderi, oblystyq basqarmalar men departamentter basshylary, eńbek ardagerleri shaqyrylyp, mal azyǵymen jáne astyqpen qamtamasyz etýdiń qalyptasqan jaǵdaıda qalaı sheshiletini taǵy bir pysyqtaldy, ózekti máseleni sheshýdiń joldary áńgime boldy. Jıyndy qysqasha sóz sóılep ashqan Eleýsin Naýryzbaıuly sheshimi tabyl­maıtyn másele bolmaıtynyn, bul baǵytta kóp sharýalar jasalyp jatqanyn jetkizdi. Halyqtyń abyrjýyna negiz joq ekenin, basqarmalar men departamentter basshylary aýdandarǵa bekitilgenin, olardyń jumystyń qanshalyqty deńgeıde atqarylyp jatqanyna baqylaý jasaıtynyn aıtty. Aýyldarǵa baratyn aqparatyq-nasıhattyq top múshe­le-riniń nazaryn naqty jaǵdaıǵa qatysty adamdarmen túsinik jumystaryn júrgizýge aýdardy. Búgingi májilisti ótkizýdegi maqsat oblysta osyndaı túıindi máselelerdi sheshýdegi sharýalardan habardar etý, naýqandyq jumystardy júrgizýdiń baǵyttaryn keń otyryp talqylaý ekenine toqtala kele, alypqashty áńgimelerdiń naqty jaǵdaıdan tym alshaq jatqanyna nazar aýdardy. Sodan keıin aktıvke qatysýshylar aldynda oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń bastyǵy Ersaıyn Ájibaev mal azyǵyn daıyndaý, egin oraǵyna daıyndyq jáne maldárigerlik sharalardyń júzege asyrylýy jaıynda baıandady. Ol qysta qardyń az túsýinen, sáýirden bastap shilde aıynyń ortasyna deıin jańbyr jaýmaǵandyqtan óńirde qatty qurǵaqshylyq bolǵanyn, kóktemde sebilgen 713,0 myń gektar dándi daqyldyń 523,0 myń gektary kúıip ketkenin málimdedi. Bul barlyq egin alqabynyń 72,0 paıyzy jaramsyzdyqqa ushyrady degen sóz. Onyń aıtýynsha, qalǵan 208 myń gektardan orta eseppen 2 sentner nemese 41,2 myń tonna astyq jınalady dep kútilýde. Egin oraǵy Áıteke bı, Qarǵaly, Mártók, Hromtaý aýdandarynda jáne Aqtóbe qalasy mańyndaǵy sharýashylyq qurylymdarynda júrgiziletin bolady. О́zi alasa eginnen shyǵyn bolmas úshin kombaındardy qaıta jaraqtandyrý qajettigine kóńil aýdardy. Sondaı-aq kóktemgi egiske bólingen sýbsıdııalardyń ıgerilmeı otyrǵanyn synǵa aldy, aýdan ákimderine bul baǵytta shuǵyl sharalar alý tapsyryldy. –Dándi daqyldarmen birge shabyn­dyqtardaǵy shóptiń shyǵymy da nashar. Aýdandardyń bergen esepterine qaraǵanda, ótken jyldan qalǵan pishendi qosqanda qajetti 1159 myń tonna mal azyǵynyń 1085 myń tonnasy ǵana daıyndaldy. Bul qajetti pishenniń 94,0 paıyzyn quraıdy. Tek Baıǵanın, Oıyl jáne Shalqar aýdandary ǵana qajetti shópti tolyqtaı daıyndap alýǵa esep jasap otyr, –dedi Ersaıyn Ájibaev. Ústimizdegi jylǵy 14 maýsymnan 8 tamyz aralyǵynda oblysta mal azyǵyn daıyndaýdyń eki aılyǵy jarııalandy. Mal azyǵyn daıyndaýda úzdik kórsetkishterge jetken aýdandardy yntalandyrý úshin 5,0 mln teńge qaralǵan. Oblys ákimi janar-jaǵarmaıdy 50 paıyz arzandatýǵa 150,0 mln. teńge jáne turǵyndarǵa arzandatyp beriletin pishendi daıyndaýǵa ketetin shyǵyndy sýbsıdııalaýǵa 173,0 mln. teńge bólipti. Qazir oblysta 1743 mal azyǵyn daıyndaýshylar brıgadalary men zvenolary jumys isteýde. Alty aptanyń qorytyndylary shyǵarylyp, Shalqar jáne Qobda, Yrǵyz aýdandarynyń mal azyǵyn daıyndaýshylary jeńimpaz bolypty. Ersaıyn Ájibaev qajetti kólemde mal azyǵyn daıyndaýdyń sharalaryn almaı otyrǵan aýdan ákimderin synǵa aldy. Olardyń mal sanyn azaıtýǵa baǵyt ustap otyrǵanyn, bulaı isteýge bolmaıtynyn qadap aıtty. Qýańshylyqqa baılanysty Úkimetten 70,0 myń tonna jem bólý suralǵanymen ázirge másele ashyq kúıinde qalyp otyr. Soǵan qaramastan, aýdandardyń qansha jem satyp alatyny týraly joba-josparlary joq kórinedi. Temir aýdany ǵana soltústik oblystarmen jemdik astyq satyp alýǵa kelisim jasasypty. Mal azyǵyn daıyndaýdyń eki aılyǵynyń birinshi aıynda 669,9 myń tonna pishen daıyndalǵan. Sońǵy eki aptada jumys qarqyny artqan. Degenmen qoldaǵy maldyń sanyn kemitpeı, qystatyp shyǵýǵa qajetti jem-shópti daıyndap alý úshin bul baǵyttaǵy uıymdastyrý jumystaryn kúsheıtý, shóp shabýǵa kombaındardy qosý, esepten shyǵarylǵan alqaptardy qujattandyryp, olardy jaıylymǵa nemese shabyndyqqa paıdalaný jáne basqa ózekti máseleler sóz boldy. Barlyq aýdandarda bir tonna pishenniń shektik baǵasyn belgileý qajettigi aıtyldy. Ol sondaı-aq, oblystaǵy maldárigerlik saýyqtyrý sharalaryn júrgizý barysymen, mal soıý pýnktterin salýdiń jaı-japsarymen de tanystyryp ótti. Oblys basshysy birqatar aýdandardyń ákimderin minberge shyǵaryp, mal azyǵyn daıyndaýdyń barysy týraly esepterin tyńdady, kúrdeli jaǵdaıdan shyǵýdyń jumys josparlaryn saralady. Keıbir kúmándi jáıterdi naqtylap, jetkilikti jem-shóp qoryn jasaýdyń qosymsha múmkindikterin ózara aqyldasty. Osy baǵyttaǵy jumystardy uıymdastyrýdyń joldaryn anyqtap, naqty tapsyrma, keshendi keńes berdi. Josparlarǵa túzetý engizip, mal azyǵyn qalaı daıyn­daıtyndyqtaryn, jemdi qaıdan alatyn-dyqtaryn, jalpy qazirgi jaǵdaıdy ejeleı surady. Joba-josparlary naqty­lanbaǵan keıbir ákimderdiń esepteri araǵa bir-eki apta salyp tyńdalatyn boldy. О́ńir basshysy astyq máselesine de keńirek toqtaldy. Oblysta 65 myń tonna astyq jatqanyn, Úkimetten taǵy 122 myń tonna astyq suraǵanyn jetkizdi. Munyń tek oblys halqyn un jáne nan ónimderimen qamtamasyz etip qana qoımaı, óńdeý kásipornynyń jumystaryn toqtatpaýǵa jetetinine basa nazar aýdardy. Sebebi, kóptegen óńdeý kásip­oryn­dary óz ónimderin eksportqa shyǵara­dy. Sondaı-aq, oblysta un jáne nan ónimderiniń baǵalary turaqty bolatynyna sendirdi. Nannyń baǵasyn ózgelerden góri qymbattaý usynyp turǵan “Aqtóbenan” kásipornynyń jumys stılin synǵa aldy. Al jemdik astyq týraly soltústik oblystardaǵy áriptesterimen habarlasqanyn, kelisimge kelýdiń alǵyshart­tary bar ekenin, ony turǵyndarǵa arzandaý baǵamen ótkizýdiń múmkindikteri qarasty­ry­­latynyn jetkizdi. Degenmen aýdan ákimderine de osy sharýalardy júıeleı túsýleri qajettigin eskertti. Aýdandarǵa bekitilgen ókilderdiń at sabyltyp bos ýaqyt ótkizip qaıtpaı, túıtkildi máselelerdi sol jerde sheshýge, kómektesýge tapsyrma berdi. Aýyldyń ár turǵynynyń qorasyndaǵy maly jemmen jáne pishenmen qamtamasyz etilýi basty nazarda bolatyndaı jumystar júrgizilýi qajettigin qadap aıtty. Iri sharýashylyq qurylymdary men basshy azamattardy az qamtylǵan otbasylaryna tegin jem-shóp túsirip berýge kómektesýge shaqyrdy. Sondaı-aq, shóp shyǵymy táýir aýdandardan arzan pishendi jetkizýde ilkimdilik joqtyǵyn da jasyrmady. Bul máseleniń ásirese, Aqtóbe qalasynda sheshimin tappaı otyrǵanyn synǵa aldy. Mal sanyn kemitýge jol berilmeıtinin qadap aıtty. Mundaı basshylardan qatań suralatyn bolady dep túıdi óz oıyn. О́ńir basshysy mal azyǵynyń, jemniń jáne azyq-túliktik astyqtyń jetkilikti qoryn jasaý úshin alynyp jatqan sharalardy, atqarylyp jatqan jumystardy taratyp aıtyp, oblystaǵy qalyptasqan jaǵdaıdan tolyq habardar etti. Oblysta ondaı jaǵdaılardy boldyrmaýdyń barlyq múmkindigi qarastyrylyp, sharalar alynǵanyna naqty mysaldar keltirgen oblys ákimi Eleýsin Saǵyndyqov bul baǵytta Úkimettiń de qoldaý kórsetip jatqanyn málimdedi. Aktıv májilisiniń iskerlik jaǵdaıda ótkeni sonshalyq laýazymdy azamattar basshy bolýdyń jeńil emes ekenin kádimgideı sezinip qaldy.Naǵyz iskerlik pen ilkimdilik kórsetetin syndarly sátten kim qalaı shyǵady, ony aldaǵy ýaqyt kórsetpek. Satybaldy SÁÝIRBAI, Aqtóbe oblysy.