Tústik ómiriń bolsa, keshkilikke mal jına

Baspanaly bolý qaı kezde de adamzat balasy úshin basty máselelerdiń biri bolyp qala  bermek. Bireýler otbasyn quryp, jeke shańyraq kótergisi kelse, birimiz páterimizdi tar sanap, keńeıtýdiń jolyn izdeımiz, taǵy bireýlerdiń qartaıǵanda nemeremiz aýlasynda asyr salyp oınaıtyn úıimiz bolsa ǵoı dep armandaıtyny ras.  “Úı bolmaı – kúı bolmaıdy” degendeı, elimizde osydan 7 jyl buryn  atalmysh máseleni retteý, azamattarǵa tómen paıyzben nesıe berý úshin “Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki” AQ qurylǵan edi.  7 jyl ishinde qansha adam turǵyn úı qurylys jınaq júıesiniń qatysýshysy atandy, qansha salymshyǵa zaem berildi? Páter satyp alyp, baspana turǵyzyp, páterin keńeıtkisi keletinderdiń kókeıindegi kóp saýaldy “Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki” AQ basqarma tóraıymynyń orynbasary Nurjamı ALTYNSAQA hanymǵa qoıǵan edik. – Búginde Turǵyn úı qurylys jınaq bankimen kelisim-shartqa otyrǵan 183 myńnan astam salymshy bar bolsa, 22 myńnan astam adam   bankten zaem aldy. 7000 zaemshyǵa páter alýǵa, bas­pana salýǵa, onyń ishinde 6000-yna páter alýǵa, 800-ine úı salýǵa, 200-den astam adamǵa jer telimin satyp alýǵa bankten zaem berildi. 7 jyldyq  jumystyń nátıjesi dep alsaq, Bank úshin bul jaqsy kórsetkish. – Nurjamı Qalyqbaıqyzy, “Qa­zaq­­stannyń turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń” salymshysy men alymshysy bolýdyń sharttary qandaı? – Birinshiden,  banktiń negizgi jú­ıeli  qaǵıdasy bizge salymshy bolý kerek, ol úshin eki ǵana qujat – óziniń jeke  kýáligi men STN-di alyp kelýi qajet. Shart 500 myń teńgeden kem bol­maýy tıis. Alǵash shart jasasqanda sa­lymshydan   0,5  paıyz komıssııa alynady. Turǵyn úı qurylys jınaq júıesiniń qatysýshysyna qoıylatyn talap: Bankpen kelisim-shartqa otyr­ǵan salymshy sharttyq somanyń 50 paıyzyn, aı saıyn óz esepshotyna jar­na salý arqyly, belgili bir merzimde jınaıdy, al 50 paıyzyn  merzimdi ýaqyt ótkennen keıin, Bank 4 túrli tarıftik baǵdarlama  bo­ıynsha, baǵalaý kórsetkishiniń qajetti mánine jetken jaǵdaıda, zaem retinde beredi.  Negizgi sharty osy. Máselen, 250 myńdy salymshy ózi jı­naqtasa, 250 myńdy Bankten zaem retinde alady. Bizdiń jarnamalardan  estip-kórip júrgen bolarsyz,  “Bastaý” tarıftik baǵdarlamasy boıynsha salymshy óz aqshasyn sharttyq merzim – 3,5 jylda jınasa, Bank oǵan 5,5 jylǵa  5 paıyzdyq syıaqymen zaem beredi. Kelesi kezekte “О́rken” tarıftik baǵdarlamasyna toqtalsam, onda salymshy 5,5 jyldan aspaıtyn merzimde óziniń 50 paıyz salymyn jınaqtap shyǵýy kerek, ol kezde salymshyǵa 8,5 jylǵa 4,5 paıyz syıaqymen zaem  beriledi. “Kemel” baǵdarlamasy boıynsha 8,5 jyl jınaq jasalsa, zaem 15 jylǵa beriledi, syıaqysy 4 paıyz. Al “Bolashaq” tarıftik baǵdarlamasy jańa týǵan sábılerge, mektep tabaldyryǵyn attaǵan baldyrǵandar úshin  óte qolaıly, jınaqtaý merzimi 15 jyldy quraıdy, al zaem 25 jylǵa beriledi. – Banktiń basqa ekinshi deńgeıde  ıpotekalyq nesıe beretin bankterdiń qandaı aıyrmashylyǵy bar? – Basty tórt aıyrmashylyǵy bar: aldymen klıentterimiz Bankpen  turǵyn úı qurylys jınaqtary týraly  shart jasasyp, salymshy bolýy kerek. Eger klıenttiń aılyq tabysy joǵary bolyp, jınaqtaý merziminiń aıaqtalýyn kútpesten zaemdy qazir alamyn deıtin bolsa, onda Bank aralyq jáne aldyn ala zaemdardy usyna alady. Bul zaemdardyń árıne, syıaqy mólsheri 12-14 paıyz bolady. Degenmen keleshekte, tarıftik baǵdarlama boıynsha jınaqtaý merziminen aspaıtyn, keminde 3 jyl, aldyn ala turǵyn úı zaemyn paıdalaný merzimi aıaqtalǵan soń, sharttyq somanyń 50 paıyzyn jınap jáne onymen aldyn ala turǵyn úı zaemyn jylyna 3,5-5% mólsherlememen qaıta qarjylandyrýǵa múmkindigi bar. Ekinshiden, mańyzdy másele, turǵyn úı qurylys jınaq júıesine memleket tarapynan qoldaý kórsetilip otyr. Árbir salymshymyz óz shotyna 2010 jyly 280 myń teńge kóleminde qarajat jınaıtyn bolsa, sol jınaǵyna memleketten 56 000 teńge syılyqaqy tólenedi. Aılyq eseptik kórsetkish ósken saıyn memlekettik syılyqaqynyń kólemi de artyp otyrady. Úshinshiden, júıe qatysýshylaryna memleket tarapynan kórsetiletin taǵy bir qomaqty kómek – salyqty jeńildetý. Banktiń nesıesin paıdalanǵan azamattar ústeme aqysyna jeke tabys salyǵyn tólemeıdi. Ol úshin zaem alýshy jumys ornyna bankten anyqtama aparýy kerek. Bul da  klıent­te­rimizge kórsetilip jatqan Úkimettiń qol­daýy. Tórtinshiden, Banktiń eń basty erek­sheligi de osy, júıe qatysýshysy aı saıyn, turaqty túrde Banktegi óz shotyna jarna sala otyryp, naryqtaǵy  eń tómen 3,5-5 paıyzdyq syıaqymen zaem alýǵa qol jetkizedi. Taǵy bir eskeretin jaıt, bizdiń Banktiń salymshysy aı saıyn turaqty túrde óz esepshotyna qarjy salý arqyly óziniń jınaqtaý qabiletin baıqap, jınaqtaý mádenıetin qalyptastyryp qana qoımaıdy, keıinnen zaem alǵan kezeńde de aı saıynǵy tólemdi ýaqytynda tóleı alatynyna senimdi bolady. – Qarjylyq daǵdarys kezinde kóptegen ekinshi deńgeıdegi bankter arqyly qarajat alǵan úleskerler   aldandy. Úkimettiń aralasýymen ǵana shıelenisti jaǵdaı retke túsip keledi.   Turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń qyzmeti  arnaýly baqylaý organdary arqyly qadaǵalana ma? – Árıne! Qarjylyq baqylaý agenttigi, oǵan qosa bizdiń aksıonerimiz – “Samuryq-Qazyna” ulttyq ál-aýqat qory”  búgingi kúni Bank jumysyn qadaǵalap otyr. Osy arada myna bir mańyzdy sharany atap ótken jón. Daǵdaryspen  baılanysty zaemshylardyń tólem qabiletiniń tómendeýiniń sebebimen bank 2009 jyly qaıta qurylymdaý baǵdarlamasyn engizgen bolatyn. Ústimizdegi jyldyń qańtar aıynda klıentterdiń ótinishterin eskere otyryp, Bank atalǵan baǵdarlamany  jetildirdi. Endigi jerde menshiginde jalǵyz   turǵyn úıi bar qaryzgerdi baspanasyz qaldyrmaýdyń joldary qarastyrylatyn bolady. Iаǵnı, memleket tarapynan qarjy ınstıtýttaryna sondaı talap qoıylyp otyr. Mundaı qaryzgerler qaıta qurylymdaý baǵdar­lamasyna qatysa alady. Naqtylaıtyn bolsam, atalǵan baǵdarlama aıasynda jańa tólem kestesin  túzý arqyly zaemshylardyń tólemegen qaryzdaryn belgili merzimge bólip, jeńildetip qutylý múmkindigi jasalýda. Jalpy, ýaqytsha qıyndyqqa tap bolǵan zaemshylardy Bank 2 topqa bólip qaras­tyrýda. Qaıta qurylymdaý   baǵ­dar­la­ma­synyń birinshi sanaty boıynsha menshiginde jalǵyz turǵyn úıi bar nemese júktilikke, ıakı bala kútimine baılanysty tabyssyz otyrǵandar, 1-2 toptaǵy múgedek jandar qaıta qurylymdaý baǵdarlamasyna qatysyp, bes sharttyń bireýin tańdaı alady.  Ekinshi top boıynsha, Bankke óziniń tabysy tómendegeni nemese jumystan bosaýyna baılanysty qujattar tapsyryp, baǵdarlama arqyly jeńildikterge qol jetkizýge bolady. – Qaıta qurylymdaý baǵdarlamasy zaemshylar úshin jasalynyp jatqan banktiń úlken qoldaýy men kómegi ekeni az aıtylyp júrgen joq. Turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń  memlekettik turǵyn úı baǵdar­lamasyn júzege asyratyn negizgi operator ekeni belgili, naqty kórsetkishterge toqtala ketseńiz... –  2005-2007 jyldary atalmysh baǵdar­lama boıynsha basqa da bankter de zaemdar bere alatyn. 2008-2010 jylǵy Memlekettik turǵyn úı baǵdarlamasy boıynsha memleket “Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq bankine” úlken senim artyp, bizdi negizgi operator retinde taǵaıyndady. Sondyqtan bizdiń kórsetkishterge kóz salsaq, bank ar­qyly  2005-2007 jyldary 2 600 adam 7 mıl­lıard teńge kóleminde zaem aldy.   Memleket bizge qarajatty keıin bóldi, sondyqtan  memlekettik turǵyn úı baǵdarlamasyn júzege asyrýda 50 paıyz nesıeni óz tarapymyzdan,  50 paıyzyn memleket aqshasynan berip otyrmyz. 2008-2010 jylǵy baǵdarlama arqyly búginge deıin bankten 20 mıllıard  teńge kóleminde   5 600 adamǵa zaem berildi. 2008-2010 jyldary osy baǵdarlama boıynsha bizge memleket 23,5 mıllıard teńge qarajat ból­gen, sol aqshany túgeldeı ıgerip, baǵdarlama qatysýshylaryna zaem berdik.  Qazirgi tańda “Samuryq-Qazyna” ulttyq ál-aýqat qory” arqyly memleketten  15 mıllıardtaı qarjy  bólinýde. Qazirgi jaǵdaıda bul somanyń 3 mıllıard teńgesi  ıgerildi. – Qaıta qurylymdaý baǵdarlamasyna qosyp-alaryńyz bar ma? – Búgingi kúni másele týyndatyp jatqan zaemshylardyń sany myńnan asady. Bul banktiń kredıttik portfeliniń 6 paıyzdaıy. Qazirge deıin osy baǵdarlama boıynsha 239 adam  bankpen qosymsha shart jasasty.  Kimderdiń jeńildikterge ıe bolatynyna joǵaryda toqtalyp óttim. –  Atalǵan shara banktiń kredıttik portfeliniń, jeke kapıtalynyń jaǵdaıyn qıyndatpaı ma? – Bul qadamdar banktiń jeke kapıtalyn tómendetedi-aq. Biz Qarjylyq baqylaý agenttiginiń talaptary boıynsha provızııa qurýymyz qajet.  Búgingi kúni 2 mıllıardtaı qarajat osy maqsatqa jumsalyp otyr. Alaıda, zaemshylardy qoldaý eki jaqqa da tıimdi, qalaı bolǵanda da, bank belgili merzimde óziniń qaryzdaryn qaıtarady. Daǵdarystyń alǵashqy kezeńinde Banktiń Ońtústik Qazaqstan, Jambyl oblystyq fılıalynyń keıbir zaemshylary   memleket keshirim jasar degen úmitpen alǵan zaemdaryn ýaqytynda  qaıtarmaýǵa jol berdi. Tek Elbasynyń bir sóılegen sózinde “Azamattar alǵan zaemdaryn qaıtarý kerek” degen eskertpesinen keıin ǵana qaryzgerler qımyldap, tólem jasaı bastaǵanyn baıqap otyrmyz. Degenmen, qazirde eldiń tólem jasaý  qabileti durystala bastady. – Qarapaıym eldiń keleshekte  “Turǵyn úı qurylys jınaq bankimen” jumys isteý tıimdiligi qandaı? – Áý basta bul bank jalaqylary tómen nemese ortasha adamdar úshin ashylǵan delinetin. Bul sózdiń shyndyǵy bar. Memlekettik baǵdarlamamen qosa alǵanda, bizdiń júıege qatysatyn adamdar –qarajaty shekteýli jandar. Máselen, jalaqysy 40 myń teńge bolatyndar shart jasasqanda kemi 250 teńgege bizben 3 jylǵa, ıaǵnı 36 aıǵa shartqa otyrsa, óz esepshotyna aıyna 6 myń teńge jarna jasaýy kerek. Keıin turmysy jaqsaryp, jalaqysy kóbeıip jatsa – sharttyq somanyń kólemin, zaemnyń mólsheri men merzimin ulǵaıtýǵa bolady.   Úsh jyl degen óte shy­ǵady. Adamdar jınaqtaý mádenıetin túsine bastasa – bizdiń bankpen shart jasasýdyń tıimdiligine kózderi jetedi. Árkim óz keleshegin josparlap úırenýi kerek. Qazir kim kimge tegin qarasyp, qaryz beredi?! – Aldaǵy kúnge arnalǵan josparlardy naqtyraq ataýǵa bola ma? – Eń aldymen klıentterdiń kóńilinen shyǵýdy kózdeımiz. Suranysqa ıe, básekege qabiletti ónimderdi halyqqa usynýdy maqsat tutamyz. Byltyr qyrkúıek aıynda Banktiń Dırektorlar keńesi maquldaǵan 2015 jylǵa deıingi Damý josparymyz bar. Josparǵa saı negizgi maqsatymyz – Turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń qyzmetin paıdalanýshylar sanyn arttyrý, ıaǵnı salymshylar qataryn 600 myńǵa deıin jetkizýimiz kerek. Ekinshisi, jeke kapı­taldyń tıimdiligin 10 paıyzdyq deńgeıge deıin kóterý. Oǵan qosa, banktegi halyq salymdarynyń naryqtyq úlesin 3,3 paıyzǵa deıin ulǵaıtý qajet, búgingi kór­setkish 1,59 paıyz. Turǵyn úı qurylysy men satyp alýǵa beriletin zaemdar boıynsha naryqtyq úlesti 8,2 paıyzǵa jetkizemiz dep otyrmyz, búginge bul kórsetkish 6,5 paıyz. Agentter arqyly jasalatyn turǵyn úı qurylys jınaqtary týraly sharttar da 35 paıyzǵa deıin joǵarylaýy tıis. Máselen, bank 2003 jyly qyzmetine kirisken kezde   salymshylardyń 35-40 paıyzyna jýyǵy  agentter arqyly kelgen. Alaıda, qarjylyq daǵdarysqa baılanysty 2009-2010 jyldary agentterdiń jumys nátıjesi nasharlady. Endi biz jańa baǵdarlama  arqyly agenttik júıeniń jumysyn jandandyrsaq dep otyrmyz. Damý josparynda klıentterge qyzmet kórsetý sapasyn da 95 paıyzǵa jaqsartý kerektigi josparlanǵan. Kópshilikke qyzmet kórsetkennen keıin túrli narazylyqtar men túsinbeýshilikter týyndaýy múmkin. Sondyqtan árbir ótinish boıynsha jeke jumys istelinedi. Zamana aǵymyna saı,  bank qyzmetine tolyǵymen avtomattandyrý júıesin engizý isi de kezek kúttirmeıdi. Oǵan qosa, banktiń ta­ny­mal­dylyǵyn arttyrýdyń da qajettiligi baı­qalýda. О́ıtkeni, qarapaıym salym­shylar ózderi jaqsy biletin, senetin bankterge bara­dy. Biz senimdi, turaqty qarjylyq jú­ıe bolyp tabylatynymyzǵa eldiń kózin jet­­kizip, osyny is júzinde dáleldeýge tıistimiz. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Aınash ESALI.