Qaýipsizdik – jalpyǵa ortaq másele

Buǵan deıin jazǵanymyzdaı, 20 tamyzda Erevan qalasynda Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymyna múshe memleketter basshylarynyń beıresmı kezdesýi ótti. Kezdesýge Qazaqstan, Armenııa, Belarýs, Reseı, Qyrǵyzstan jáne Tájikstan prezıdentteri Nursultan Nazarbaev, Serj Sargsıan, Aleksandr Lýkashenko, Dmıtrıı Medvedev, Roza Otýnbaeva, Emomalı Rahmon qatysty. Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymyna (UQShU) qaty­sý­shy memleketter basshylarynyń bul kezdesýi beıresmı atalǵany­men, talqylanǵan máseleleri ja­ǵynan asa ótkirligimen jáne aýqymdylyǵymen erekshelendi. Mysaly, uıymǵa múshe elderdiń aýmaǵynda qaýipsizdikti qamtama­syz etýde birlese is-qımyl ja­saý, esirtki saýdasyna qarsy kúres máseleleri uıymnyń kún tártibinen túspek emes. Sonymen qatar, kezdesýde Qyrǵyzstandaǵy jaǵdaıdy turaqtandyrý másele­sine de erekshe nazar aýdaryldy. О́ıtkeni, UQShU-ǵa qatysýshy mem­leketterdiń barlyǵy Qyr­ǵyz­standy ózderiniń áriptesteri sanaıdy. Onyń ústine uıymǵa múshe memleketterdiń birqatary Qyrǵyzstanmen kórshiles jatyr. Kórshińniń jaıly, tynysh bol­ǵany qashanda jaqsy. Sondyqtan da, uıymǵa múshe memleketterdiń basshylary Qyr­ǵyzstan problemasyna erekshe mán berdi. Olarǵa saıası jáne eko­nomıkalyq turǵydan qoldaý-kómek kórsetýdiń tetikteri qa­rastyryldy. Baspasóz máslıha­tyn­da belgili bolǵanyndaı, kez­desýde Qyrǵyzstannyń ótpeli kezeńdegi prezıdenti Roza Otýn­bae­va óz elindegi jaǵdaıdy búk­pe­siz jaıyp salǵan, saıası-eko­nomıkalyq kómek kórsetý qa­jet­tigin de ashyq aıtqan. Sondaı-aq, ol qazan aıynda Qyrǵyzstanda ótetin parlament saılaýyna arnaıy toqtalyp ótken. Reseı prezıdenti Dmıtrıı Medvedev baspasóz máslıhatynda naq osy máselege toqtala kelip, UQShU-ǵa qatysýshy memleket­ter­diń basshylary Qyrǵyzstanǵa jan-jaqty kómek kórsetý jó­ninde biraýyzdan toqtamǵa kel­genin atap ótti. Osy tusta aıta keteıik, budan eki-úsh apta buryn AQSh Qyrǵyzstan aýmaǵyna taǵy bir áskerı bazasyn ornatady eken degen aqparat taraǵan edi. Bul bos sóz, qaýeset bolyp shyqty. Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymynyń qurylǵanyna segiz jyldan asty. Uıym qaýip­sizdikti qamtamasyz etýmen qatar, kóptarapty áskerı-saıası ynty­maq­tastyqty damytý qyzmetin atqarady. Búginde UQShU osy baǵytta óziniń qabilet-kúshin ha­lyqaralyq qoǵamdastyqta dálel­dep, bedeldi uıymǵa aınalǵanyn kórsetip keledi. Erevandaǵy beı­resmı kezdesýde UQShU-nyń óki­lettik aýqymyn keńeıte otyryp, onyń is-áreket etý aıasyn ny­ǵaıtý jaıy da sóz boldy. Bul má­sele jóninde uıymǵa qaty­sý­shy memleketter tarapynan usy­nystar da bar. Ol ústimizdegi jyl­dyń jeltoqsanynda Máskeý­de ótetin UQShU-ǵa múshe mem­le­ketter basshylarynyń sammıtin­de talqylanatyn bolady. Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymy búginde bedeldi ha­lyqaralyq uıymdarmen syndar­ly qatynastar ornatýǵa qulshy­nys tanytyp otyr. Onyń mysa­lyn UQShU men EQYU arasyn­daǵy úılesimdi jáne iskerlik yntymaqtastyqtan kórýge bo­la­dy. Mysaly, sońǵy jyldary atalǵan eki uıym birlese otyryp, lańkestikke jáne esirtkige qarsy kúres aksııalaryn júzege asyrý­da. Bul máselede aýǵandyq ba­ǵyt­qa basa nazar aýdarý qajet dep sanaıdy. UQShU esirtki men prekýr­sor­lardy astyrtyn tasymaldaýǵa qarsy kúreste de birqatar ke­shendi sharalardy júzege asyryp keledi. Sonyń biri jyl saıyn ótkiziletin “Kanal” jedel-pro­fı­laktıkalyq operasııalary bolyp tabylady. Bul operasııa­larǵa uıymǵa qatysýshy elder­men qatar, ózge de memleket­ter­diń quqyq qorǵaý organdary da turaqty qatysyp júr. Tek ótken jyly ótkizilgen operasııanyń nátıjesinde 115 tonnadan astam esirtki quraldary men psıho­trop­tyq zattar zańsyz aına­lymnan alyndy. *  *  * Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymyna qatysýshy mem­le­ketter basshylarynyń Erevan­da­ǵy beıresmı kezdesýi qarsańynda qazaqstandyqtar úshin qýanarlyq bir rásim bolǵanyn atap ótsek deımiz. Ol qýanysh – Erevan memlekettik ýnıversıtetinde qa­zaq tili men tarıhyn jáne máde­nıetin nasıhattaıtyn arnaıy ortalyqtyń ashylýy. Ortalyqty ashýdaǵy maqsat – qazaq pen armıan halyqtary arasyndaǵy ǵylym-bilim jáne mádenı yn­tymaqtastyqtyń tereńdeı túsýine yqpal etý. Ortalyqtyń ashylý rásimine L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń rektory, professor Baqytjan Ábdiraıym bastaǵan qazaqstandyq ǵalymdar arnaıy kelipti. Qart Kavkazdyń tórinde qazaq tiliniń saltanat qu­rýyna múmkindik beretin orta­lyq­tyń ashylýyna bastamashy bolǵan Qazaqstan Respýblıka­sy­nyń Armenııadaǵy elshiligi eken. (Ortalyq týraly gazettiń kelesi nómirinde tolyǵyraq aıtylatyn bolady). Álısultan QULANBAI.