Kadr men qadirdiń arasyndaǵy ólshem

Ońtústikte oblys ákimi Asqar Myrzahmetov aýdan, qala ákimderiniń alty aıǵy jumys qorytyndysy boıynsha emtıhan alyp jatyr. Burynǵy ákimder de alatyn. Biraq, kóp aldynda emes. Kóbine kabınetine shaqyrady. Jetistikter men kemshilikter saralanatyn. Aldaǵy damý josparlary belgilenetin. Myqtysynyń arqasynan qaǵyp, “bolty bosaǵanynyń” shańyn qaǵyp alatyn. Árkimniń basqarý stıli ár basqa. Bir esepten, kópshilikti qatystyra otyryp, tergeı jaýap alý qısyndy da shyǵar. Biraq, ol qansha­­lyqty ádiletti? Ákimderdiń jumysyn baǵalaıtyn reıtıng júıesiniń kúnge qarap ósetin kúnbaǵys sııaqty ámirshisiniń yrqyna baǵynatynyn jurt bilip te boldy. О́zimiz de kórgenbiz. Bir ákimniń kezinde kósh sońynda júretin qala ákimi ózimen dos-jar oblys basshysynyń kezinde aı aralatpaı kósh basyna shyǵyp ketken. Áıtpese, eki jyl istegen ákimniń jumysynan ekshep ustar eki ońdy is tappaı, eki aı ákim bolǵan azamattyń asyǵy alshysynan turǵandaı baǵalanýy kóńilge túrli oı týǵyzady eken. Áńgimeni nege bylaı bastadyq. Sebebi bar. Halyqty qara tobyr, aldyna salyp aıdasań artyna qaraılamaıtyn, alqymyna pyshaq taqasań kózi baqyraıyp jata beretin qoı sekildi kóretinder qatty qatelesedi. Halyqtan úlken synshy joq. Jýyrda bir aqsaqal redaksııa qosynyna telefon shaldy. – Oblys basshysy Asqar balamyzǵa rahmet. Kóp tirliktiń basyn qaıyrdy. Shymkenttiń ajaryn kirgizdi. Biraq, sońǵy kezderi kadrlardy astaýdaǵy sýdy sapyrǵandaı ábden aýystyrdy ǵoı. Osynysy qanshalyqty qısyndy. Keıbir isker jigitterge qııanat bolyp jatqan joq pa? Qazaqstandaǵy eń úlken, bedeldi gazet ókilisizder, osyǵan taldaý jasap qoıýlaryńyzǵa bolady ǵoı. Oblysta ne bolyp jatyr ózi? Aqsaqal mazasyzdanatyndaı, ras, keıingi kezde kadrlar jıi aýysyp ketti. Sońǵy eki-úsh jylda 15 aýdan, qala ákimderiniń 12-si at aýystyryp mindi. Oblystaǵy basqarmalardyń barlyǵy derlik, keıbirinde eki-úshten bastyq aýysty. Osynyń bárine oblys basshysy ister sharýasy taýsylyp, zerikkeninen jasap otyr deýge aýyz barmaıdy. Jigitterdiń qaı-qaısyna da ózin kórsetýge múmkindik berilgen. Oblys ákimi bolyp taǵaıyndalǵannan keıin Myrzahmetov at ústinen túspeı, aýdan, qalaǵa ózi bas bop, orynbasarlaryna top quryp berip, ońtústiktegi toǵyz júzge jýyq aýyldardy qoımaı aralady. Negizinen problemalaryn, atqarylatyn jumystardyń retin taýyp, árqaısysyna jeke karta ashyp qoıdy. Munysy endi – iskerlik. Qaı óńirde qandaı sheshilmegen problema bar dep Amerıka ashqandaı tańyrqap otyrmaıdy. Kompıýterdiń qaýashaǵyna qarap jiberip, shetinen kertip ala beredi. Osy kezde aýyldas­tarynyń jaǵdaıyn jaqsy bilmeıtin, at izin salmaǵan, sharýasy qojyrap júrgen ákimderge eskertý berilgen. Keıin aýdan, qalalardyń damý kórsetkishteri parametrler boıynsha ekshelip, reıtıng túzilgende jasalmaǵan jumystar qurt jep tesken aýrý tisteı shyǵa keldi. Osynyń bári esep berý merziminde eskerildi. Tap osy jerde jurt kókeıinde bir túıtkil qalyp qoıady. Kentaý qalasynyń burynǵy ákimi Kóktembek Tabyldıev ónerkásipti qalany órge súıreý úshin qulaǵynan ábden tartqan azamattardyń biri edi. Bir jerde jumysy júrdi, bir kezeńinde shatqaıaqtatyp aldy. Shamasy jetpegen shyǵar. Biraq, K.Tabyldıev qyzmetinen ketkende, ótirik jaǵyný degendi bilmeıtin kenshi qalanyń turǵyndary jumysyn jaqsy baǵalady, túıtkilderdi sheshýge bar yntasymen talpynǵa­nyn aıtty. “Áı, kápir” degen eshqaısysy joq. Oblys ákimi onyń ornyna buǵan deıin Shymkent qalasy ákiminiń orynbasary bolǵan Nurjigit Qalmyrzaevty ákep otyrǵyzdy. Isker-aq jigit shyǵar. Biraq, osy Qalmyrzaevty jaýap beretin salasyna oraı oblys basshysy talaı ret shańyn qaǵyp alǵany, saýsaǵyn bezep, eskertý jasaǵanyn halyq umytqan joq qoı. Báıdibek aýdanynyń ákimi Sadyq Kenjebaev ta aýdandy tyǵyryqtan shyǵarý úshin qolynan kelgenin jasady. Sýbsıdııamen janyn baǵyp otyrǵan aýdan tizgini endi keshe ǵana aýdan ákimi­niń apparatynyń jetekshisi, aýdan ákiminiń oryn­basary bolǵan Raıymbek Joldasovtyń qo­lyna kóshti. Aýdan, qala ákimderi orynbasar­la­ry­nyń ishinen ákim bolǵanda sýyrylyp shyqqan, Túrkistanda jaqsy izi qalǵan, qazir Otyrarda eren eńbekter jasap jatqan isker ákim Beıbit Syzdyqovtaı abyroıly bolýyn osy qos azamatqa tiler edik. Ákimderdi meılinshe aýystyrmaı, uzaq ári jemisti jumys jasaýyna múmkindik bergen oblys basshylarynan Berdibek Saparbaevty ataýǵa bolady. Bekeń úlken avtobýsqa aýdan, qala ákimde­rimen qosa BAQ ókilderin otyrǵyzyp, jumysy jaq­sy júrip jatqan ákimderdiń jumys táji­rı­besimen tanystyratyn. Qurylys departamentinde júrgen jerinen Bolat Jylqyshıevti sol kezde problemasy shashetekten Kentaý qalasyna ákim etip taǵaıyndady. Bolat Ápjaparuly óndiristi qalanyń tynysyn ashty, ınvestısııa tartty. Qalany quldyraýdan aman alyp qaldy. Keıin ony Shymkent qalasyna alyp keldi. Oblys ákimdigine murager dep tanydy. Islam Ábishev Ordabasy aýdanynyń tizginin ustaǵan edi. Aýlalarǵa sýburqaq ornatyp, kóshege gúl egýdi bastaǵan osy azamat. Aýdanda tursa da qazaq mal ustamaı tura alatyn ba edi. Kóshetin eshki kemirip, gúlin julyp jep ketip júrse de osy Islam gúl egýin qoımady. Ne eshki ıesi uıaldy, ne eshkiniń ózi uıaldy, áıteýir sol gúlderge keıin eshkim tımeıtin boldy. Bızneste de, memlekettik qyzmette de áb­den pisken azamattyń biri – Islam Ábishev. Bul azamattyń eń jaqsy qasıeti – ózim bilemin, ózge­niń tilin almaımyn degen pıǵylynyń joqty­ǵynda. Qıraǵan salaǵa qarjy tartýǵa sheber. Úki­met bankterdiń qysymyn azaıtý úshin tetikter izdestire bastaǵanda paıyzy az, qaıtarymy kú­mán­siz sharýa seriktestigi júıesin respýblıkada eń alǵash oılap tapqan, sharýalar eńbegin jeńil­det­ken kisińiz osy. “Ordabasy nesıe serik­tes­tiginen” keıin osy sharýa respýblıkalyq qarqyn aldy. Keıin oblys ákiminiń birinshi orynbasary bolǵanda da shaǵyn jáne orta bızneske ekinshi dárejeli bankterdiń óz aıaǵymen kelip, aqsha salýyna uıytqy boldy. Aıtsaq uzap ketedi. Bilmeıtinin biletinnen surap alýǵa arlanbaıtyn, endi bir mezette sol salany ózi úıretken azamattan artyq bilip, aqylyn aıtyp turatyny taǵy bar. Ońtústikti shegirtke býǵanda qynadaı qyrýdyń basynda júrdi. Keıbireýlerdeı shegirtke degen ne demeı, shóbere-shópshegine deıin taratyp aıtyp beretin. Ońtústiktiń úsh aýdanyndaǵy eki myńǵa tarta úıdi qarǵyn sý alǵanda kerzi etigi kúrpildep, kúndiz-túni sol jerde júrdi. Sýdyń dymy keppeı turyp, komıssııa qurǵyzyp, Úkimettiń kózin jetkizip, jańa úı salýyna uıytqy bolǵanyn aıtpasaq, elge jaqsylyqty umytqanymyz. Onyń qadirin oblys basshysy bolǵan О́mirzaq Shókeev jaqsy biledi. Shyǵys Qazaqstan obly­synda qarǵyn sýdan tótenshe jaǵdaı týyndaǵanda Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary О́mirzaq Shókeev О́skemen qalasynyń ákimi Islam Ábishevti sol komıssııanyń basshysy etip bekitýi, tyǵyryqtan alyp shyǵaryna sengeni ǵoı. Árıne, bes saýsaq birdeı emes. Ábishevtiń de óz qaıshylyqtary bar. Ol ákimniń birinshi orynbasary qyzmetinde júrgende burynǵy fırmasynyń memlekettik satyp alý báıgesinde joly tym bolǵysh bolǵandyǵy, Berdibek Saparbaev qara bazardan áreń tazartqan Qajymuqan atyndaǵy stadıonnyń aldynan keriskedeı bıznes ǵımaratyn salyp alǵandyǵy osy oblysqa bolsyn deıtin azamattyń biri retinde kóńilge qonbaǵanymen, Islam Ábishevti oblys aýmaǵynan shyǵaryp alǵanymyzǵa ishimiz ashıtynyn jáne jasyra almaımyn. Ońtústiktiń qazirgi kezde syrtta júrgen kadrlary týraly keń baıandap jatqanymyz, búgingi basshylyqqa osyndaı isker azamattardy taýyp alsa degen nıet qoı bizdiki. Asqar Myrzahmetov oblystyń kadr saıasatyna jańa lep ákelgisi keldi. Jas kadrlardy ósirmek oıy boldy. Kadr erejesin bekitti, talqylaýǵa us­yndy. Nıet jaqsy. Biraq, bári oıdaǵydaı boldy ma? Shahmat oınaǵandaı keıbir basqar­malarda bastyqtardy birneshe márte ózgertip kórdi. Máselen, kásipkerlik jáne ónerkásip bas­qar­masynyń basshylyǵyna Ilııasov Ǵalymjandy taǵaıyndady. Jyly sóz aıtty. Keıin ony alyp tastap, óndirdeı jas jigit Nurjan Áltaevty qoıdy. О́zi qazaq bola turyp qazaq tilin qaqpaıtyn osy jigittiń esebine qatysqanbyz. Kásipkerlikti órge bastyrý jaıynda kóp aıtady. О́gizdeı súıreıtin lokomotıv kerektigi týraly aıtady. Ákim surap edi, onyń qandaı lokomotıv ekendigin ózi bilmeı, jaýabynan súrindi. Osy basqarmada bara jatqannyń baltasyn, kele jatqanyn ketpenin alyp qala alatyn, iskerligi men ótkir minezi qabysyp jatatyn, Elbasynyń aldynda oblys óndirisi jóninde esep bergen Roza Nazarbekova bar edi. Memlekettiń qyzmettiń kóriginde shyńdalǵan Kádirbekov Kerimhan kimnen kem?! “Lokomotıv” izdep júrgen Áltaevtardy myqty kadr etip ósirýge, ábden pisirýge osy azamattardyń qaýhary ábden jeter edi. Energetıka jáne kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasynda da osyndaı jaǵdaılar oryn aldy. Resmı basylymnyń ókili bolǵannan keıin ákimniń basqarý mehanızmin túsingimiz keledi. Biraq, halyqtyń aýzyna qaqpaq qoıa almaısyń ǵoı. Ońtústikte kadrdyń qadirine baılanysty sybyr-kúbir sóz Arystandy Qarabastyń bir soqsa aptalap, aılap soǵatyn jelindeı gýlep tur. Ol Sozaq aýdanynyń ákimi Sozaqbaı Ábdi­qulovqa qatysty. Onjyldyq ákimdik qyzmetinde artyna jaman sóz ertpegen ımandy ákimniń oryntaq máselesi Astanada sheshilip qoıylǵan degen jel sózdiń osy óńirde ury ıtteı sýmań qaǵyp júrgeni qashan. Eger osy aqparat rasqa aınalsa, jetisken-aq ekenbiz. Sozaq aýdanynyń ákimi árqaısysynyń astyna bir-bir taı mingizbese de jýrnalısterdiń deni onyń qyzmetin baǵalaıdy. Ońtústik óńirdegi isker ákimderdiń kósh basyna qoıady. Jáne onysy negizsiz emes. Aqyry sóz bolǵannan keıin elge syıly osy azamat jaıly az-kem aıta ketken jón bolar. Sozaqbaı Ábdiqulov – Berdibek Saparbaev­tyń kezinde atqa qonǵan osy óńirdiń týmasy edi. Memlekettik qyzmetke adaldyǵyna, ádildigine, iskerligine oblys basshylary eshqashan shek qoı­ǵan emes. Alaqoldyǵy joq, jeń ushynan jalǵasý degen oǵan jat. Memlekettik satyp alýda jeńiske jetken kásipkerler yrymyn jasaǵysy kelse, “aınalaıyn, men aramnan mal jemeımin, qarjyń artylyp jatsa, aýdanda kem-ketik jerler kóp, soǵan sal” deıdi eken. Ony kásipkerlerdiń ózderi aıtyp júredi. Bolat Jylqyshıev oblys ákimi bolyp turǵan kezde úsh júz myńǵa jýyq halqy bar aýdan ákimine qaratyp “Osy sizder qarjy joq dep bıýdjetke aýyz asha beresizder. Sol sizderge joq ınvestor­lardyń Ábdiqulovty shyr aınalyp shyqpaı­tyndyǵy nesi eken” degenin óz qula­ǵym­yz­ben estigenbiz. Buryn Sozaqqa oblys basshy­lary qyryna alǵan ákimderdi jiberer eken. Bú­gingi Sozaq – ertegi ispetti qala. Sozaq óndiristi qala bolǵannan keıin qarjysy kóp dep aıtqysy keletinder de bar. “Qazatomprom” ulttyq kompa­nııasy men birlesken kásiporyn basshylaryna quzyrly mekemeler men fırmalar salyǵyn jer­gi­likti jerge tóleýge Ábdiqulovtyń mindetteýi ar­qasynda kelgenin nege moıyndaýǵa bolmaıdy. Qazaqstanda kenniń ústinde otyryp taqııasynyń jyrtyǵyn jamap otyrǵan qala, aýdandar kóp qoı. Jaqynda Sozaqtyń ákimi esep berdi. Sozaqta taýarly ónim óndirý kólemi byltyrǵy jyldyq esepti merzimimen salystyrǵanda 138 paıyzǵa ósip, 36 mlrd. 625 mln. teńgege jetken. Bul oblys boıynsha óndirilgen ónimniń 26 paıyzyn quraıdy. Tartylǵan ınvestısııa kólemi byltyrǵy jyldyń esepti merzimimen salystyrǵanda 141 paıyzǵa ósip, 15 mlrd. 54 mln.teńgeni quraǵan. Ol oblys boıynsha tartylǵan ınvestısııanyń 20 paıyzyna jetedi. Basqa jaqsylyqtardy termelemegende osy eki detaldyń ózi Sozaqta úılesimdi jumystar jasalyp jatqanyn baıqatady. Esep berýde oblys ákiminiń orynbasarlary, basqarma basshylary sóıledi. Oblys ákiminiń orynbasary Álı Bektaev bilim, áleýmettik sala, sport keshenderi jaǵynan basqa aýdan, qala ákimderine Sozaqtyń úlgi bola­tyndyǵyn aıtty. Balabaqshalardy paıdalanýǵa berýde respýblıkalyq kórsetkishten joǵary ekendigi aıtyldy. Kásipkerlik salasynda jaǵymdy jańalyqtar bar. Búginde oblysta ekonomıkalyq damý kórset­kishteri jóninen eń moıyn ozyǵy Otyrar aýda­nynyń ákimi Beıbit Syzdyqov. Tuz tatyǵan sorǵa sý shyǵaryp, jasyl jelekti jaıqaltyp qoıǵan Syzdyqov “Bizdiń úlgi alarymyz, aldymyzdaǵy temirqazyǵymyz – Sozaqbaı Ábdiqulov. Elge sol kisideı syıly bolyp, eńbek sińire alsaq ákimdik qyzmetimizdiń aqtalǵany” dep edi. Ábdiqulovqa advokat keregi joq. О́z quqyǵyn ózi qorǵaı alady. Alaıda, azamat erdiń basyn bult shalǵanda aqıqatyn aıtpasaq – arǵa syn. Ábdiqulovtaı ákimderdiń qyzmetin alyp qoıý emes, olardyń qataryn kóbeıte alsaq, Ońtústiktiń aıy ońynan týar edi. Kadrdan qadir qashpasa eken degende aıta­ry­myz kóp edi. Astanadaǵy dókeılerdiń óti jarylap ketse de, mundaı isker ákimderdi at quıryǵyna baılap jiberý – azamattyqqa jatpaıdy. Asqar Myrzahmetov – qazirdiń ózinde Oń­tústikte úlken izin qaldyrǵan azamat. Ońtústiktiń zııalylary eki sóziniń birinde Abaıdy mysalǵa alǵanymen, saıabaqta júresinen otyrǵan eskert­kishine ǵana maldanyp keldi. A.Myrzahmetov qazaq aqyl-oıynyń padı­shasy Abaı babamyzdyń tarıhı murajaıyn iske qosyp berdi. Táýelsizdik alańyn kóterdi. Taý tuǵyr­ǵa Qazaqstan baıraǵyn jelbiretti. Otan soǵysyna qatysqan barlyq maıdangerlerdiń aty-jónin túgendetip, “Dańq” memorıalyn iske qos­ty. Asanbaı Asqarovtan qalǵan kóz “Dendrob­aq­tyń” baǵyn ashty. Án padıshasy “Shámshi saıabaǵyn” paıdalanýǵa berip, shertpe kúıdiń atasy Súgirden bastap aty-jónderin “Juldyzdar alleıasyna” jazdyrdy. Sofylyq ilimniń negizin qalaǵan Qoja Ahmet Iаsaýıdiń hıkmetterin Túr­kistanǵa qyzyl granıtke qashap jazǵyzdy. Árıne, bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi aıasynda. Osyndaı ulan-ǵaıyr jumystarǵa uıytqy bolǵan oblys basshysynyń kadr tańdaýda qatelespeı, myqtylaryna qorǵan bolǵanyn qalar edik. Búginde jurttyń bári aqyldy. Janashyr­lyqpen aıtylǵan oılardy ári-beri uıytqytyp, oblys basshysyna terisinen jetkizýge tyry­sa­tyndar da kóptep tabylady. Biraq, olardyń sózi shot emes. Jaqsy nıetpen aıttyq. Bizdiki – jurttyń pikirin bildirý, talǵamyna tatyp jatsa, oı qosý. “Is tetigin kadr sheshedi”. Bul biz oılap tapqan naqyl emes... Baqtııar TAIJAN. Ońtústik Qazaqstan oblysy.