“E-lısenzııalaý” is ústinde

Qazaqstan Respýblıkasynyń Pre­zıdenti N.Á.Nazarbaevtyń bıylǵy “Jańa onjyldyq – jańa ekonomıkalyq ór­leý – Qazaqstannyń jańa múmkin­dikteri” atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda bıznes ahýaldy jaqsartý negizgi mindet­terdiń biri retinde anyqtalǵan bolatyn. Osyǵan oraı 2010 jyldyń 19 naýry­zynda Prezıdent Jarlyǵymen 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan Qazaqstan Respýb­lıkasyndaǵy údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdyń memlekettik baǵdarlamasy bekitildi. Osy baǵdarlamaǵa sáıkes aǵymdaǵy jáne keıingi jyldary “bolashaq ekonomıka” sektorlary aqpa­rattyq tehnologııalar, elektrondy qyz­met jáne “Elektrondy úkimetti” damytý josparlanyp otyr. Bıznes jáne halyq­tyń qajettilikterin qamtamasyz etý, memlekettik organdardyń jumysyn je­ńil­detý jáne ońtaılandyrý úshin “Elektrondy úkimettiń” arhıtektýrasy qu­rylyp, keden odaǵy sheńberinde máli­mettermen almasý úshin ınfokommýnı­ka­sııalyq ınfraqurylym jáne de elek­trondy lısenzııanyń, elektrondy notarıattyń jáne elektrondy satyp alýdyń aqparattyq júıesi engiziletin bolady. Osyǵan oraı aǵymdaǵy jyldyń 15 shildesinde Memleket basshysy “Elek­trondy úkimet” júıesiniń res­pýb­lıkamyzda qoldanylyp, bolashaqta odan ári damýyna baǵyttalǵan “Elektrondy úkimetti” damytý máseleleri zańnama­sy­nyń aktilerine keıbir ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly zańǵa qol qoıdy. Zańnyń negiz­gi maqsaty “Elektrondy úkimet” júıesin damytýda aq­pa­rattyq júıeni qoldana otyryp quqyqtyq norma­lar­dy bekitý jolymen, elek­trondy formadaǵy memleket­tik qyzmetti kórsetý jáne ákimshilik isterdi ońtaılan­dy­rý, elektrondy qyzmet kór­setýde memlekettik bas­qa­rý­dyń tıimdiligi men sapany arttyrý jáne olardyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý. Qazaqstan TMD-daǵy ıntegrasııalyq úderisterdiń belsendi qatysýshysy bolyp tabylady. 2010 jyldyń 1 qańtarynda Reseı jáne Belarýssııamen birigip qurǵan Keden odaǵy óz kúshine endi, bul – qazaqstandyq barlyq bastamalardyń serpindi alǵa basýy. Úsh eldiń birigýiniń kelesi bir mańyzdy kezeńi 2012 jyldyń 12 qańtarynda Birtutas ekonomıkalyq keńistik qalyptastyrý bolmaq. Bul kapı­tal men jumys kúshiniń erkin qozǵalysy qamtamasyz etiletin birigýdiń anaǵurlym jo­ǵary deńgeıi. TMD-daǵy óńirlik eko­nomıkalyq birigýlerdi qoldaı otyryp, Úkimet Qazaqstannyń ekonomıkalyq damýynyń negizgi basymdyqtaryna jaýap beretindeı jaǵdaıda Búkilálemdik saýda uıymyna kirý úderisin belsendi júrgizýi kerek. Osyǵan baılanysty, qazirden bastap bizdiń kásipkerler paıda bolǵan jańa múmkindikterdi durys baǵalaýlary qajet. Qazirgi ýaqytta Qazaqstan Respýblıkasy aýmaǵynda lısenzııalyq qyzmetpen 22 ortalyq memlekettik organ, ortalyq memlekettik organdardyń 288 oblystyq bólimsheleri aınalysady. Odan basqa da lısenzııalaý baǵytyndaǵy 27 sala bar (ónerkásipter, densaýlyq saqtaý, bilim jáne t.b.). Ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstrliginiń saýda komı­teti tarıftik kvotalar jáne taýar bırjasy salasynda qyzmetpen aınaly­sýdy qam­tamasyz etetin jekelegen ım­port taýar­laryna lısenzııalar, ruqsat qaǵazdar berýdi júzege asyrady. Aǵym­daǵy jyldyń birinshi jarty jyldyǵynda komıtet “Lısenzııalaý týraly”, “Ishki saýda salasynda lısenzııalaý erejesi týraly kelisimniń bekitilýi týraly”, “Taýar bırjasy týraly” zańdarǵa sáıkes 150-den astam ruqsattyq qujattar berdi. Qazirgi ýaqytta saýda komıteti “Ult­tyq aqparattyq tehnologııalar” AQ-pen birlese otyryp lısenzııalaý úderisin av­tomattandyrý jáne memlekettik organdar – lısenzıarlar men bıznes qaýym­das­tyqtar arasyndaǵy tıimdi, ashyq meha­nızm­di qamtamasyz etý úshin “e-lısen­zııalaý” memlekettik málimetter bazasyn synaqtyq paıdalanylýǵa engizdi. “E-lısenzııalaý” málimetter bazasy – avomattandyrylǵan qurylym. Ol kásipkerlik qyzmet túrlerin, sondaı-aq taýarlardy ımporttaý-eksporttaýdy lısenzııalaý kezindegi málimetterdi jınaý, qaıta óńdeý, kókeıkestilendirý, saqtaý úshin qajetti aqparattyq júıe. Júıe Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy berilgen, toqtatylǵan jáne qaıtaryp alynǵan lısenzııalardyń biryńǵaı esebin júrgizý qyzmetin atqarady. Sonymen qatar lısenzııa alýǵa ótinish berý, esep jiberý, lısenzııasy bar-joǵy týraly málimetter alý prosesin avtomat­tandyrýǵa septigin tıgizedi. О́mir súrý qarqynynyń ósýi jáne tur­ǵylyqty halyqtyń jumysbasty­ly­ǵyn esepke alǵanda, memlekettik lısen­zııalardy berýdiń elektrondy túri erekshe mańyzǵa ıe bolmaq. Internet jelisine qosylý qyzmetine baǵanyń tómendeýi halyqtyń aqparattyq saýattylyǵynyń ósýine jol ashyp, web-tehnologııa bazasynda osyndaı jańalyq­tardy engizýge jáne tıimdi paıdalanýǵa múmkindik beredi. Atalmysh qyzmetti avtomattandyrý memlekettik lısenzııa alý úrdisin jeńildetip qana qoımaı, paraqorlyqtyń jolyn kesýge de úlesin qosady. Sonymen qatar, web-portalda lısenzııa alý kezinde basshylyqqa aly­natyn normatıvtik-quqyqtyq qujattar júıesin jarııalaý arqyly azamattarǵa lısenzııa alý tártibin túsindirýge jáne to­lyq emes nemese durys resimdelmegen aryzdar sanyn azaıtýǵa jáne ákimshilik kedergilerdiń tómendeýine múmkindik beredi. “E-lısenzııalaý” jobasynyń aıa­syn­da respýblıkalyq deńgeıde aqparattyq júıe qurylatyn bolady. Osy júıe ar­qyly bıznes-úrdisterdi avtomattan­dy­rýǵa nemese bar aqparattyq júıeni, ókiletti mınıstrlikter, vedomstvolar (aýmaqtyq bólimshelerdi qosa alǵanda), jergilikti atqarýshy organdardyń belgili bir qyzmet túrimen aınalysý quqyǵyna memlekettik lısenzııalardy berý, sondaı-aq lısenzııalaý salasyndaǵy baqylaýdy júzege asyrý qyzmetin biriktirýge múmkindik týady. “E-lısenzııalaýdy” engizý boıynsha halyqaralyq tájirıbeni alyp qaraıtyn bolsaq, “Elektrondy úkimettiń” kómegi­men Ulybrıtanııada úsh jyl ishinde 400 mln. fýnt únemdeý kózdelýde. Aǵylshyn­dardyń kópshiligi memlekettik qyzmet alý kezinde úkimet saıtyna júginýde. О́t­ken jyldyń qańtarymen salystyrǵanda olardyń sany ústimizdegi jyldyń qań­tarynda 11 mıllıonnan 27 mıllıonǵa deıin ósti. Elektrondy úkimettiń keń taraǵany tek onyń yńǵaılylyǵynda ǵana emes, sondaı-aq ýaqyt únemdeý jáne poshta markalaryna jáne kólik qural­daryna ketetin shyǵyndy azaıtýmen de baılanysty. Osy sebepterdiń arasynda túrli aýrýlardy, mysaly, “shoshqa tu­maýy” juqtyrý qaýpin azaıtatynyn da joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Jeke qarym-qatynasty, kólikpen qatynaýdy qys­qartý úshin aǵylshyndar on-laın baı­lanysyna kóbirek kóńil bólýde. Osy máselemen erteden aınalysyp júrgen brıtandyq sarapshylardyń de­rekteri boıynsha, elektrondy úkimet bul elde tek úshinshi talpynystan soń ǵana tanymaldylyqqa ıe bola bastaǵan. Ony qurý 1998 jyldyń basynda bastaldy. Biraq tek sońǵy bes jyl ishinde ǵana bul baǵdarlama aıtarlyqtaı damı bastaǵan. Qazirgi ýaqytta Anglııada jergilikti jáne federaldyq turǵyda kórsetiletin elek­trondy memlekettik qyzmet sany – 171. Olarǵa salyq ınspeksııasymen baıla­nys, onyń ishinde salyq deklarasııasyn toltyrý, ártúrli lısenzııalardy alý, túrli baj salyqtaryn tóleý jatady. Sonymen birge azamattarǵa jáne zańdy tulǵalarǵa yńǵaıly bolý úshin qyzmetter eki portalda usynylady. Turǵyndardyń múddesin eskeretin de departamentter bar. Olar bir-birimen DirectGov arqyly habarlasady. Bıznes múddesin oılaý­shylardyń BusinessLink arqyly qarym-qatynas jasaýlaryna bolady. Qoldanýshyǵa óz isin uıymdastyrý qajet bolsa, DirectGov qyzmeti úshin bólek parol bolýy kerek, ony olar jeke tulǵa retinde qoldanady jáne BusinessLink qyzmeti úshin de jeke parol kerek, ony kásipkerler qoldanady. Biraq barlyǵy aqparattyń ótýin baqylaıtyn biryńǵaı shlıýz arqyly ótedi. Mundaı sheshimdi “Maıkrosoft” kompanııasy usynǵan jáne Anglııada ol barynsha oń­taıly bolyp sanalady. Statıstıka má­limetterine júginsek, azamattar men úki­met arasyndaǵy elektrondy baılanys, tipti bul jobanyń jarnamasyna ketken barlyq shyǵyndy qosa alǵanda da tıimdi. Sarapshylar aldaǵy ýaqytta bul únem óse túsedi, óıtkeni ınternet arqyly baı­lanys kóbirek bolady, sheneýnikterdiń apparaty azaıady, poshta shyǵyndary qysqarady, qaǵaz shyǵyny azaıady dep sanaıdy. Qazirgi tańda saýda komıteti qaǵaz jáne elektrondy nusqada birdeı ótinish­terdi qabyldaıdy. Taýardyń aıryqsha túriniń ımportyna lısenzııa alǵysy keletin mekemelerge, sondaı-aq taýar bır­jasy salasyndaǵy qyzmetpen aına­lysý úshin komıtetke lısenzııa alýǵa qa­jetti qujattardyń tolyq paketin (nota­rıaldyq kýálandyrylǵan jarǵylyq qujattar biliktilik talaptaryna sáıkes­ti­gin rastaıtyn qujattar) usyný qajet. О́tinishti skanerlengen qujattarmen “E-lısenzııalaý” veb-portaly arqyly da berýge bolady. О́z kezeginde, daıyn lısenzııalardy berý de osylaısha “qosarlanatyn” bolady. Lısenzıat qaǵaz blankte jáne komıtet tóraǵasynyń elektrondy-san­dyq qoltańbasymen kýálandyrylǵan jáne oǵan bar-kod túsirilgen elektrondy lısenzııany alady. Jańa qyzmettiń yńǵaılylyǵy lısen­zıat “E-lısenzııalaý” veb-portaly arqyly kez-kelgen ýaqytta óz ótinishiniń qarastyrylýy qandaı satyda ekenin bile alady, ıaǵnı, ótinishtiń keńsege kelip túsýi, komıtet tóraǵasynyń ústelinde jatýy, lısenzııalaý bólimi sarapshy­larynyń qaraýynda bolýy nemese lısenzııany berý (berýden bas tartý) týraly sheshimniń qabyldanýy týraly málimet alady. О́tinishti elektrondy túrde berý úr­disimen neǵurlym tolyǵyraq “E-lısenzııalaý” veb-portalynda https://elicense.kz adresi boıynsha, sondaı-aq “Ulttyq aqparattyq tehnologııalar” AQ Call-ortalyǵynyń 8-8000-80-7777 (qońyraý shalý aqysyz) telefonyna habarlasyp tanysýǵa bolady. Aıdar QAZYBAEV, Ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstrligi saýda komıtetiniń tóraǵasy.