“QazTransOıl” AQ-ta memlekettik til mereıli­­

“QazTransOıl” aksıonerlik qoǵamy “QazMunaıGaz” aksıo­ner­lik qoǵamy” ulttyq kompanııa­synyń enshiles kásiporny bolyp tabylady. Búginde aksıonerlik qoǵamda Tilderdi qoldaný men da­mytýdyń memlekettik baǵdarla­masyn oryndaý maqsatynda júıeli de aýqymdy jumystar júrgizilip keledi. Aksıonerlik qoǵamda qazaq tilin qoldanysqa engizý sharalary 2004 jyldan beri maqsatty da júıeli túrde qolǵa alynǵan. Al­dy­men quqyqtyq jáne ǵylymı negiz jasaldy. О́tken jyldar ishinde úki­mettik sheshimder negizinde tuǵyr­na­malyq qujattar ázirlenip, aksıo­ner­lik qoǵam basqarmasynyń she­shim­derimen bekitildi. Bul rette “QazTransOıl” AQ-ta qazaq tilin qoldaný men damytý jónindegi 2005 – 2010 jyldarǵa arnalǵan baǵdar­lama”, “QazTransOıl” AQ qyzmet­kerlerine qazaq tilin oqytý tártibi týraly qaǵıda”, “QazTransOıl” AQ-ta qazaq tiliniń biliktiligi kon­kýr­syn ótkizý tártibi týraly” tu­ǵyr­lyq qujattardy atap ótken jón. Osy tuǵyrlyq baǵdarlamalar negizinde júzege asyrylatyn ke­shen­di sharalardy turaqty júrgi­ze­tin arnaıy komıssııa qurylyp, jumys istep keledi. Komıssııa aksıonerlik qoǵam buıryǵymen bekitilgen erejeni basshylyqqa ala otyryp, jumys jasaıdy. Komıssııanyń ortalyq jumys organy – memlekettik tildi damytý sektory. Bul sektor keńse quramynda, sondyqtan eki baǵynys júıesi boıynsha esep beredi, ıaǵnı aksıonerlik qoǵamda qazaq tilin engizý máselesimen eki arnaıy organ – komıssııa jáne sektor aına­ly­sady. Bul rette olardyń jumys­ta­ryn quramynda 9 adamy bar qo­ǵam­dyq komıssııa úılestirip, baǵyttap otyrady. Ujymda bedeldi, ana tili­mizge janashyr jandardan quralǵan bul komıssııa aksıonerlik qoǵam bas­shylyǵy men keńse sek­tory ara­synda dánekerlik qyzmet­ter atqa­ra­tyn kópir sııaqty. Sek­tor daıyn­da­ǵan sharalar, memle­ket­­tik tildiń qoldanys aıasyn keńitý jáne damytý jónindegi usynystar aldymen ko­mıs­sııada talqylanyp, aksıonerlik qoǵam basshylyǵyna tııanaqty pikir retinde usynylyp otyrady. Ju­mys­ty osylaı uıym­dastyrý basshy­lyq arasynda bolyp turatyn aýys-túıisterge tym táý­eldi bolmaı, bel­gilegen maqsatqa jetý jolynda úrdisti mindetterdi úz­dik­siz at­qara berýge múm­kin­dik be­redi. Sektordyń shta­­tynda 3 adam – bas menedjer, bas maman, jetekshi maman, sondaı-aq jaldaý shartymen 2 adam – aýdarmashy, qa­zaq tiliniń oqytýshy­sy, barlyǵy 5 adam eń­bek etedi. Budan basqa aksıo­nerlik qoǵamnyń elimiz­diń 14 oblysyn qamtı­tyn 4 fılıaly jáne osy fılıaldardyń jer­gi­likti jerlerde odan ári tarmaqtalǵan onda­ǵan bólimshesi bar. Mine, osy qurylymdarda, jal­py alǵanda aksıonerlik qoǵamda tikeleı qazaq ti­lin damytý, memlekettik tildiń mártebesin artty­rý máselelerimen 50-ge jýyq maman tikeleı aı­­na­lysady. Jergilikti jer­lerdegi fılıaldar­­­dyń dırek­tor­lary men qazaq tilin damytý ko­mıssııalary atqarǵan is sharalary barysynda jylyna eki ret esep beredi. Ortalyq apparat komısıııa­sy olardyń aqparattaryn taldap, aksıonerlik qoǵamnyń bas dırek­to­ryna istiń jaıy týraly jan-jaqty málimet berip otyrady. Osy­ǵan baılanysty ortalyq appa­rat komıssııasy jáne memlekettik tildi damytý sektory fılıaldardy jáne olardyń jergilikti qurylym­dyq bólimshelerinde memlekettik tildi damytý maqsatyndaǵy jumys­taryn turaqty túrde tekserip otyrady. Ortalyq apparatta, fılıaldarda jáne olardyń jer-jerdegi qury­lymdyq bólimshelerinde qyzmet­ker­­lerge qazaq tili altynshy jyl qa­tarynan turaqty negizde oqy­ty­lyp keledi. Arnaıy qazaq tili kabınetteri jasaqtalǵan. Ortalyq apparatta oqı­tyn qyzmetkerler sany jyl saıyn 140 adamdy qu­raıdy. Sabaq qyzmetkerlerdiń bilim dárejesine sáıkes 8 topqa jiktelip, bastaýysh, jalǵastyrý jáne tereńdep oqytý top­tarynda aptasyna 2-3 ret ótki­ziledi. Mem­lekettik tildi oqý barlyq qyzmet­kerdiń laýazymdyq mindette­riniń qataryna kirgizilgen. Al laýa­zym­dyq mindetin oryndamaǵan adam­ǵa eńbek zańnamasynda kózdelgen tártiptik jazalardyń kez kelgenin qoldanýǵa bolady. Til úıretýde qu­qyqtyq negiz jasaý degen osy. Os­yndaı ıgi sharalardyń nátıjesinde qazir ortalyq apparatta memle­ket­tik tilde jumys isteı alatyn  qyz­met­ker­ler sany 100 adamnan asty. Mem­lekettik tildi bilmeıtin qyzmet­kerler jasyna, laýazymyna qara­mas­t­an oqýǵa tartylady. Basshylar jeke keste júıesimen oqıdy. Osy arada erekshe atap ótetin bir másele – oqy­týdy balabaqsha, mektepten bas­taıyq, úlkenderge tıispeıik degen tujyrym túbirimen qate. Memle­kettik tildi oqytý  adamnyń jasyna qaramastan jappaı júr­gi­zilýge tıis. Aksıonerlik qoǵamnyń oqý qaǵıdasyna sáıkes jyl saıyn qyrkúıekten maýsym aıyna deıin 9 aılyq oqý jyly aıaqtalǵan soń, onynshy aı – maýsymda ortalyq apparatta, fılıaldar men barlyq qurylymdyq bólimshelerde qazaq tilin úırenýshiler emtıhan tapsy­ra­dy. Bıyl emtıhan qabyldaýda tuń­ǵysh ret “QAZTEST” júıesi sy­naqtan ótkizildi. Oqytý baǵdar­la­masy za­manaýı oqý quraldaryn ke­ńinen qoldaný tásilimen júrgi­zi­ledi. Aksıonerlik qoǵam tapsy­ry­sy­men ázirlenip, Memlekettik ter­mı­no­lo­gııa komıssııasy maquldaǵan munaı-gaz salasy termınderiniń qazaqsha-oryssha-aǵylshynsha úshtildik nus­qa­ly sózdiginiń elektron­dy túri bar­lyq kompıýterge engi­zilgen, ki­tap túrindegi sózdikter ortalyq ap­pa­­rat­tyń árbir qyzmetkerine tara­ty­­lyp berilgen. Bul rette Má­de­nı­et mınıstrligi Til komıtetiniń sóz­dik­ter, túrli kómekshi quraldar berý ar­qyly jasap otyrǵan zor kó­me­gine rızashylyq bildirgen orynda. 2008 jyldan beri aksıonerlik qoǵam qyzmetkerleri arasynda qazaq tilin bilý jáne qujattardy memlekettik tilde jetik ázirleýge arnalǵan “Qazaq tili – meniń tilim” konkýrsy oıdaǵydaı ótki­zi­lip keledi. Osyndaı konkýrstar ót­kizý dástúrge aınalǵan. Bıyl onyń qorytyndy saıysyn qyrkúıekte – Til kúni qarsańynda ótkizý jos­par­lanýda. Bilim kúni qarsańynda alǵash mektepke baratyn búldir­shin­derdi marapattaý sharalary ót­kiziledi. Aksıonerlik qoǵamnyń jyl saıynǵy bıýdjetinde memle­ket­tik tildi damytýǵa arnap qomaq­ty qarjy bólinedi. Máselen, byltyrǵy jyly bul maqsatqa 4 mıllıon teńge bólinse, bıylǵy jyly 10 mıllıon teńge bólinip otyr. BUU-nyń Naýryz meıramyn adamzat qundylyqtaryna qosýyna jáne elimizde bul 3 kúndik mereke bolyp belgilenýine baılanysty bıyl Naýryz merekesi ortalyq apparatta aptalyq retinde atalyp ótildi. Qoǵamda qazaq tilin damytý jónindegi júıeli jumysty jaqsy atqaryp júrgen memlekettik tildi damytý sektorynyń bas mened­je­ri A. Ysymulynyń eńbegin erekshe atap ótken oryndy. О́tken jyly  qo­ǵamnyń 5 qyzmetkeri “Til” qo­ǵam­dyq birlestigi men “Til” jýr­na­lynyń “Qazaq tiliniń janashyry” tós belgisimen marapattaldy. Aksıonerlik qoǵamda memle­ket­tik til mártebesin arttyrý, qazaq tiliniń qoldanys aıasyn keńeıtý maq­satyndaǵy izgi bastamalar men maq­satty da júıeli sharalar aldaǵy ýa­qyt­ta da jalǵasyn tabatyn bolady. Jylqybaı JAǴYPARULY.