Ata Zańymyz – aıdynymyz, áskerimiz – aıbynymyz

30 tamyzda elimizde Konstıtýsııa kúni keńinen atalyp ótti. Osy merekege oraı kóptegen sharalar uıymdastyryldy. Sonyń ishindegi basty oqıǵa Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti – Qarýly Kúshterdiń Joǵarǵy Bas qolbasshysy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen “Qazaq eli” monýmenti janyndaǵy alańda ótken Konstıtýsııanyń 15 jyldyǵyna arnalǵan áskerı sherý boldy Sherý bastalar aldynda Mem­leket basshysy sóz sóılep, otan­dastarymyzdy Konstıtýsııa kúni­men quttyqtady. Merekelik is-sha­ra­ǵa qatysýshylar aldynda sóı­le­gen sózinde Elbasy qazaq tarı­hyn­da Ata Zańnyń alatyn orny, onyń qazirgi memle­ket­tiligimizdiń damýy­na qosyp kele jatqan úlesi, Kons­tıtýsııanyń tarıhı mán-mańyzy týraly aıta kelip, elimizde táýel­sizdigimizdi ja­rııalaǵan kezden beri atqary­lyp jatqan jumystar men aldaǵy maqsat-mindetterge keńinen toq­talyp ótti. Osy rette Konstı­tý­sııanyń 15 jyldyǵy atalyp jatqan kúnniń memleketimiz úshin mereıli meje, aıryqsha mańyzdy kún bolyp sanalatyny, Ata Zańy­myzdyń elimizdiń araıly azatty­ǵy­myzdyń aınymas aıǵaǵy, jar­qyn bolashaǵymyzdyń bul­jy­mas baǵdary ekeni, ol eldigimizdiń al­tyn arqaýy, tolaǵaı tabysta­ry­myz­dyń bastaý qaınary bolyp sana­latyny atap kórsetildi. Odan ári Nursultan Nazarbaev tarı­hy­myzǵa qysqasha toqtalyp, sol bir ata-babalarymyzdyń aq naızanyń ushymen, aq bilektiń kúshimen syrt­qy jaýlarymen soǵys júr­giz­gen kezderi bılik basyndaǵy han men bılerdiń, sultan men dat­qa­lardyń halyqtyń basyn birik­ti­rý­de ata dástúrimizge negizdelgen túr­li zańdyq, quqyqtyq kúshi bar ere­je­ler men jarǵylardy qa­byl­da­ǵan­daryn atap aıtty jáne bes saý­saqty biriktirý jolynda Ordabasy men Ulytaýda, Mártóbe men Kúl­tó­bede keleli keńes qur­ǵandaryn jetkizdi. Bul oraıda zańdy basshy­lyqqa alǵanynyń arqasynda hal­qymyzdyń birligi nyǵaıa túskenin, sonyń nátıje­sin­de sol tustaǵy eńseli eldiktiń ereje belgileri qalyptasqanyn málimdedi. Nursultan Ábishuly kelesi ke­zekte qazaq halqy óz tarıhynda tuńǵysh ret tól Konstıtýsııasyna qol jetkizgenin, qazir ol búkil ha­lyqtyń talqysynan ótip, eldiń ıgiline aınalyp, memleketimizdiń basty tólqujaty bolyp tabyla­tynyn kóldeneń tartty. Keńes­ken erde kemshilik bolmaıdy, kele­li isti halyq qoldaıdy, dedi Elba­sy osy oraıda. Syn saǵatta táýel­sizdigimizdiń kepili bolǵan qasterli Ata Zańymyz – ulttyq rýhymyz­dyń adastyrmas temir­qa­zyǵyna aı­naldy. Biz birligimizdi bekem­de­gen bátýaly baılammen táýel­siz­digimizdi tuǵyrly ettik, turaq­ty­lyq pen tutastyqty saqtap, de­ge­nimizge jettik. Biz júretin joly­myz­dyń jańylmas josyǵy, tal­ǵam-tańdaýymyzdyń tarazysy bol­ǵan Konstıtýsııa arqyly ir­geli saıası-ekonomı­kalyq refor­ma­lardy iske asyr­dyq. Osylaı deı kelip, Nur­sultan Ábishuly Konstıtýsııa­nyń kepildik etýimen túrli etnos ókilderiniń ýyzdaı uıyǵan ulysyna aınalǵan Qazaq­stan­nyń ónegesi búginde búkil álemge úlgi retinde usynylyp jat­qanyn, qazir bizdiń dúnıeni dúrliktirgen qıyndyqtardy eń­ser­genimizdi, sonyń bárin qatý­lyq­pen emes, tatýlyqpen shesh­kenimizdi atap ótti. Biz qol jetpes qııanda kórin­gen bıik belesterdi baǵyndyrdyq. Tarlan tarıh úshin tym qysqa bo­lyp sanalatyn az ýaqyttyń ishin­de ǵasyrlyq máni bar aýqym­dy ister atqardyq. Biz Sary­arqa­nyń saı­yn dalasynda saltanaty jaras­qan, záýlim ǵımarattary kókpen talasqan asqaq Astanany saldyq. Biz jasampaz jarǵymen tórt qu­by­lamyz teńelip, qata­rymyzdan tórge ozdyq. Tórtkúl dúnıege tó­re­lik aıtyp, tóbe bıge qol soz­dyq, deı kelip, Elbasy bı­yl Qazaqstan Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna tóraǵalyq etip jat­qa­nyna, taıaý arada elimizde osy be­deli bıik uıymǵa múshe memleket basshy­lary­nyń Sammıti óte­ti­nine, mun­daı mártebege Qazaq eli buryn qol jetkizbegenine nazar aýdardy. Odan ári Prezıdent: Kons­tıtý­sııa­ny qasterleý – túptep kelgende –memleketti qurmetteý degen sóz! Endeshe, biz barshamyzǵa ónegeli qaǵıdattar usynatyn ustynymyz, jasampaz jarǵymyz – Ata Zańdy aıryqsha qurmetteýimiz kerek, dedi. Astananyń bas alańynda sa­mu­ryǵy tuǵyryna qonǵan “Qazaq eli” monýmenti men Táýelsizdik sa­raıy­nyń aldynda byltyrdan beri osymen ekinshi ret ótkizilgen áske­rı sherý aldynda Memleket bas­shy­sy Konstıtýsııanyń, onyń qur­metine jasalyp jatqan osy­naý merekeniń mán-mańyzy jó­nin­degi sózin tómendegishe jal­ǵas­tyrdy. Keleli Konstıtýsııamyz – daýǵa qaldyrmaıtyn amaly­myz, aıbarly armııamyz – jaýǵa qaldyrmaıtyn qa­malymyz. Oqtan qaǵar aqberen saýytymyz – ulttyq áskerimiz táýel­sizdigimiz ben tutastyǵym­yz­dy qas qaqpaı kúzetip tur. Tasqa ba­sylǵan tarıhymyzdyń jarqyn tus­tary bizdi eldik pen erlikke sha­qyrady. Ejelden er degen dańqy shyqqan batyr babalarymyz kúreń minip, qońyraýly naıza qolǵa alyp, jaýǵa bórideı tıgen. Kıeli ata­meken, týǵan jer úshin jan beris­ken bahadúrler qashanda aryn janynan bıik baǵalaǵan, Otan úshin ot keship, el-jurtyn qorǵap qalǵan. Esil erlerdiń ǵumyry at ústinde ótken, osylaısha, bizge qus ushsa qanaty talatyn ulan­-ǵaı­yr dalany amanat etken. Osy amanatty kózdiń qarashyǵyndaı saqtaý – búgingi batyrlardyń qas­terli boryshy, ulttyq armııanyń uly mindeti. Sap túze­gen sardarlar men sarbazdar úshin budan asqan murat, budan asqan abyroı bolmaıdy. Endeshe, eli­mizdiń abyroıy asqaqtap, ulttyq áskerimizdiń dańqy arta bersin! Memleket basshysy, sonymen qatar, elimizde azattyǵymyzdyń aq tańy araılap atqan kúnnen osy kezge deıin eldigimizdi, táýel­sizdigimizdi nyǵaıtýda atqarylǵan qyrýar jumystar týraly da baıandady. Sońǵy 10 jylda bilim berý jáne densaýlyq saqtaý sala­laryna jumsalǵan qarjy 8 ese óskenine, jaqynda Astanada jańa ýnıversıtettiń ashylǵanyna, bi­lim berý, jastardyń jan-jaqty bilikti de bilimdi bolýy úshin memleket odan ári jumys isteı beretinine, osyǵan baılanysty elimizde ıntellektýaldy mektep­ter­diń jelisi salynyp jatqanyna toqtaldy. Osy oraıda Elbasy men HHI ǵasyrda qazaqstandyqtar barynsha oqymysty, bilimdi jáne básekege qabiletti ult bolatynyna senimdimin, deı kelip, ekonomıka salasynda atqarylyp jatqan jumystarǵa baılanysty bıylǵy jyly jalpy quny 800 mlrd. teń­geden asatyn 140 ındýstrııalyq nysannyń qurylysy aıaqtalaty­nyn, sóıtip, 20 myń jańa jumys orny ashylatynyn qaperge salyp ótti. Osyndaı jumystardyń ná­tıjesinde biz ekonomıkalyq ja­ǵynan myqty ári tabysty, saıası jaǵynan turaqty memleket qurdyq. Ony búkil álem baǵa­laıdy jáne qurmetteıdi, dedi Prezıdent. Astananyń ashyq aspany astynda bıyl ekinshi márte ót­ki­zilgen sherýge ofıserler, kelisim-shart boıynsha qyzmet etip jatqan áskerı qyzmetkerler, ás­kerı oqý oryndarynyń kýrsant­tary men sarbazdardan turatyn 2200 adamdy quraıtyn jaýyn­gerlik eseptoptar, 150-den astam qarý-jaraq pen ás­kerı tehnıka jáne 66 avıasııalyq tehnıka qatysty. Sherýde alańda sap tú­zep júrip ótken jaýyngerlik top­tar eki aı boıy Astananyń mańyn­daǵy Qyrqynshy stansa­daǵy 68 665 áskerı bólim aýma­ǵynda jasaqtalǵan dalalyq la­ger­de daıyndaldy. Olardyń ara­synda bolǵan Keńes Odaǵynyń Batyry, Halyq Qaharmany, ar­mııa generaly  Saǵadat Nurma­ǵambetov atyndaǵy “Jas ulan” respýblı­ka­lyq mektebiniń jas baraban­shylary men 80 adamnan turatyn názik jandylar eseptoby bıyl alǵash ret sherýge qatyssa, jaıaý áskerler jaýyngerlik má­shı­neleri (BMP), tankter alań­nan júrip ótti. Osylardyń  bárin alańǵa er­temen jınala bastaǵan myńdaǵan astanalyqtar men qala qonaqtary, aralarynda shetel­dikter de bar, sherý bitkenshe qyzyǵa tamashalap otyrdy. Merekelik paradty jaýyn­gerlik eseptoptar ishinen “Jas ulan” respýblıkalyq mektebiniń jas barabanshylary ashty. Odan soń Qorǵanys mınıstrligi Orta­lyq apparaty men Qurlyq ásker­leri ofıserleri, Áýe qor­ǵanysy kúshteri bas qolbas­shysynyń basqarmasy, Áskerı-teńiz kúsh­teriniń qurama rotasy saltanatty sappen júrip ótti. Osydan keıin sherýdi “soǵys qudaıy” atanǵan Raketa áskerleri jáne artıllerııa jalǵastyrsa, olardan soń “Batys” óńirlik qol­basshylyǵynyń áskerı qyzmet­shileri men bıyl 10 jyldyq mereı­toıyn atap ótken “kógildir beretti” desantshylar sap túzedi. Qanatty ulandardan soń alańda Qorǵanys mınıstrliginiń Qurmetti qaraýyl rotasy kórindi. Olar 9 mamyrda Máskeýde ótken Uly Jeńistiń 65 jyldyǵyna arnalǵan áskerı paradqa Qazaqstan Qarýly Kúshteriniń atynan qatysyp qaıtqan bolatyn. Odan ári sherýge Qurlyq ásker­leri Áskerı ınstıtýtynyń, Radıoelektronıka, baılanys jáne áskerı ınjenerlik ınstı­týtynyń, sondaı-aq Áýe qorǵanys kúshteri­niń eki márte Keńes Oda­ǵynyń Ba­tyry Talǵat Bıgeldınov atyndaǵy áskerı ınstıtýtynyń kýrsanttary shyqty. Osy jerde Qurlyq ás­kerleriniń bas qolbas­shysy, gene­ral-maıor Murat Maı­keevtiń je­tekshiligimen parad­qa qatysýshylar 5 shildeden bastap osynaý mere­kelik sharaǵa daıyndyq júrgizgen­derin, al ofıserdiń ózi Otanǵa adal qyz­metiniń arqasynda “Aı­byn” sııaqty birneshe memlekettik nagra­dalarmen  marapattalǵanyn atap ótý jón. Bıyl Qurlyq áskerleriniń Áskerı ınstıtýty qurylǵanyna 40 jyl tolmaq. Sherýde bolashaq ofıser­lerdiń so­ńyn ala Qorǵanys mınıstr­liginiń Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Kadet korpýsynyń rotasy sap túzep shyqty. Bıylǵy paradqa Otan qorǵaý jolyndaǵy jaýynger­lik tapsyrmalardy erlermen birge oryndap júrgen áskerı áıel­der­den quralǵan eseptop tuńǵysh ret qatysty. Jaýynger boıjetkender­diń she­rýlik eseptoby ońtústik jáne shyǵys óńirde qyzmet etetin qyzdardan quralypty. Alańda olar­dyń áskerı kıimi ózderine ja­rasyp turdy. Sherýde boıjet­ken áskerıler erlerden qalyspaı óz mindetterin tıisti deńgeıde atqa­ryp shyqty. Boıjetkenderdiń esep­tobynan soń alańda Qarýly Kúshter Áskerı polısııasynyń ofıserleri kórindi. Olardan keıin saltanatty sherýdi elimizdiń ońtús­tik jáne shyǵys aýmaǵyn qorǵap júrgen shekarashylar – Ishki ister mınıstrliginiń, Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń, Tótenshe jaǵdaılar jónindegi mınıstrlik­tiń jáne Respýblıkalyq ulannyń bólim­sheleri jalǵastyrdy. Sherýdiń taǵy bir qaýmalaǵan jurtshylyq úshin qyzyqty jeri áskerı qyzmetshilerdiń eseptop­tary­nan soń jaýyngerlik tehnıka úlgileriniń júrip, áskerı avıa­sııa­­nyń Astana aspanynda qalyq­tap kórsetken óneri boldy. Mun­da aldymen bas alańda Qurlyq ás­kerleriniń, Áýe qorǵanysy kúsh­teri­niń jáne Áskerı-teńiz kúshte­riniń jaýyngerlik týlary­men “Lend Roverler” ótti. Olar­dyń izin ala Qarýly Kúshterdegi T-72B tankisi men BMP-2 jaıaý ásker jaýyngerlik máshıneleri júrdi. Áskerı tehnıkalar qozǵa­lysyn “Strela-10M” zenıtti-zymyrandy kesheni jalǵastyrdy. Osydan keıin alańda ózdiginen júretin tankige qarsy raketalyq “Shtýrm-S” kesheni kórindi. Bul tehnıka qoz­ǵalatyn jáne qozǵal­maıtyn brondy nysandarǵa jáne jasyry­nyp jatqan jaý ásker­lerin joıýǵa arnalǵan. Sherýde áskerı tehnı­kalar qatarynan alǵash ret desant­ty shabýyldaýshy brıgada men Qazaqstan  bitim­gershilik batal­ony­nyń týlaryn kótergen “Ham­mer” avtokólikteri men qazirgi zamanǵa saı jetil­dirilgen BTR-80A kolonnasy shyqty. Odan ári jaýyngerlik múmkindigi zor jyl­jymaly “Sıkada” radıokedergi stansasy, BRDM-2, 122 mm-lik D-30 gaý­bı­sasyn usynǵan birikken zymy­randy-artıllerııalyq polktiń mehanıkalandyrylǵan kolonnasy júrip ótti. Bul qarý túri óziniń jaýyngerlik sıpaty jaǵynan tiri kúshterdi jáne qarsylastyń brondy tehnıkasyn kez kelgen ýaqytta joıa alady. Ol sol úshin asa qaýipti jáne barlyq elder qyzyǵatyn qarý túri bolyp sa­nalady. Osydan soń 152 mm “Msta-B” gaýbısasy bar artılle­rııalyq batareıa sap túzedi. Bul qarý túriniń múmkindigi mınótine jeti ret oq ata alady. Sherýdi KamAZ avtokóligine qondyrylǵan “Grad”, “Ýragan” syndy dúrkin­dep oq atý reaktıvti júıeleri jalǵastyrdy. Artıllerııalyq jáne raketalyq qarýlar sapynda “Smerch”, “Tochka-Ý” sııaqty qýatty qarýlar bar. Jaýyngerlik tehnıkanyń izin basa Qarýly Kúshterdiń Áýe qor­ǵanysy kúshteriniń maqtanyshy, áýe shabýylynan qorǵanys júıe­siniń eń senimdi qarýlary S-125, S-200, S-300 azýly zenıtti-zymyrandy keshender shyqty. Odan soń áskerı-áýe paradyn memlekettiń jáne ásker tekteri­niń jalaýlaryn jelbiretip MI-17, MI-24, MI-17, MI-26 tik­ushaqtary jalǵastyrdy. Al áýe kúshteriniń qaýmalaǵan jurt qyzyǵa kóretindeı kórsetken kórinisi tórt Sý-27 jaýyngerlik ushaqtarynyń súıemeldeýimen eki Il-76 áskerı kóliktik aýyr ushaq­tary kórsetken áýe sherýi boldy. Olarǵa L-39 oqý-jattyǵý ushaq­tarynyń qorshaýyndaǵy eki An-26, Sý-25, Sý-27, MıG-27, MıG-29, MıG-31 sııaqty shabýyl­daýshy, bombalaýshy ushaqtar da qosyldy. Áskerı parad quramynda Qorǵanys mınıstrliginiń Orta­lyq áskerı orkestri, Ishki ásker­lerdiń ortalyq orkestri men mı­nıstrlik bólimderiniń jáne áske­rı-oqý oryndarynyń orkestrleri bar eseptoptyń sherýimen aıaq­taldy. Dastan KENJALIN, Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV. Almaty mereke qushaǵynda 30 tamyz erekshe bolyp turdy. Jaz da almatylyqtarmen qoshtasqysy kelmegendeı shýaǵyn shashyp-aq baqty. Mundaıda merekege sán beretin aqbas Alataý óziniń qońyr samalymen jelpýin de umytpaǵan. Qalanyń Astana alańyna aǵylǵan jurt kóleńkeni kóp izdemegendeı. Astana alańy Astanaǵa kóz tikti. Alyp ekrandarda  áskerı parad, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń jalyndy quttyqtaý sózderi. Al alańda  Qazaqstan eliniń aspan tústes týlarynyń teńiz tolqyny. Úndesip jatqan, úılesip jatqan aq tilekter. Bul merekeniń almatylyqtarǵa qymbatyraq bolatyn bir jóni bar, ol – Ata Zańymyz qabyl­danǵanda Almaty astana edi. Búgingi kúni halyq 15 jyldyq merekesin toılap otyrǵan Konstıtýsııamyz ómirge osy qaladan bastaý alǵan. Qashanda solaı ǵoı – jurt jaqsyny ıemdengisi keledi. Ata Zańymyzdy merekeleýshiler qatarynan aqbasty ardagerlerimiz kózge kóbirek shalynady. Onyń da jóni bar. Astana Arqaǵa kóshkende aǵalar jaǵy jas­tarǵa aq batalaryn berip, jańa ordaǵa shyǵaryp sa­lyp, ózderi osynda qalǵan. Sóıtse de, olar shet qal­ǵan joq, ardagerlerge qashanda qurmet daıyn – búgin de olardy merekelik saltanattyń tórine shyǵardy. О́ner sańlaqtary da jurttyń ortasynda, olardyń qýanyshyn bólisip júrdi. Bıbigúl Tólegenova, Asanáli Áshimov, Sábıt Orazbaev, Nurǵalı Núsipjanovpen dıdarlasyp qana qoımaı, olardyń jaqynnan lebizin estigen halyq oıyn-saýyqty da birge tamashalady. Al oıyn-saýyq kúni boıy Astana alańynda bir sát te tolastaǵan joq, jastar jaǵy ony uzyn keshke deıin sozdy. Sirá, osynaý shat-shadyman merekeniń ózin Ata Zańymyzdyń saltanat qurýynyń bir kórinisi dese bolǵandaı-aý. “Egemen-aqparat”.