Er esimi eskerýsiz qalmasyn

Aıtaıyn degenim... Qazaq halqy ejelden adamnyń elge, jerge jasaǵan jaqsylyǵyn eshqashan umytpaıdy. Bul – bizdiń ulttyq ereksheligimizdegi jaqsy qasıetterimizdiń biri. Ásirese, qart adamdardy jasyn syılaýmen qatar, olardyń ómir jolynda el men jer úshin jasaǵan jaqsy iste­rin, bıik jetistikterin urpaqtarǵa úlgi qylyp ári olardyń esimderin ardaq tutyp, árqashanda qurmettiń tórinen oryn berip otyrady. Búgingi tańda Qazaqstan basshy­lyǵy da barlyq deńgeıdegi bılik ókilderinen osyny talap etip, jaq­sylardyń jaqsy­lyǵyn eshqashan umyttyrmaı ke­ledi. Osynyń ózi de elimiz birtu­tastyǵynyń bir kepili. Osynyń ózi de Prezıdent N.Na­zar­baevtyń halyq súıispenshiligine bólenip otyrǵandyǵynyń bir sebebi. О́ıt­keni, ol Qazaqstan úshin aıryq­sha eńbek sińirgen barlyq halyqtyń ókilderin de bir-birinen ajyratpaı, alalamaı, birdeı qur­met kórsetýdi árqashanda umyt­paı­dy. Baraev, Kostenko, Brýsılov­skıı, Gýmılev, t.s.s. túrli halyq­tar­dyń ókilderine qazaqtyń ataqty adamdarymen birge Qazaq eline sińirgen eńbegi úshin tórden oryn berilgen. Al keıde jaqsyny baǵalamaı, ózi­ joqtyń kózi joq degendeı, kó­ńil­den de óshirip, esimin aýyzǵa alý­dyń ózin artyq sanaıtyn qaı­yr­syz sheneýnikter de aramyzda kez­desip qalady. Osy oraıda Qara­ǵan­dy qalasynda oryn alyp kele jatqan myna bir soraqylyqty aıtqymyz keledi. Túsip Kúzembaev – ataqty shah­ter, qazaq uldarynyń qandaı qı­yn­dyqty da ózgelerden kem qalmaı kótere alatyn myqtylyǵyn dálel­de­gen ulttyq maqtanyshtary­myz­dyń biri. Ol óziniń eren eńbeginiń arqasynda kezinde KSRO Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty boldy. Sol óńirde Eńbek Eri ataǵyn alǵashqy bolyp alǵandardyń biri. Ras, Keńes Odaǵy tusynda Túsekeńniń esi­mi erte bastan úlgi etilip, eńbegi ońdy baǵalandy. Qaraǵandyda T.Kúzembaev pen taǵy da sondaı Eńbek Eri G.Kostenko atyndaǵy shahta, kóshe, t.t. bar. Olardyń es­im­deri jańǵyryp, aýyzdan tús­peı­di. Qandaı tamasha! Al... Keńes Odaǵy taraǵan soń ómir­d­en ótken, dál T.Kúzembaev sı­ıaq­ty Eńbek Eri, dál sondaı KSRO Joǵary Keńesiniń depýta­ty, Qazaqstannyń eńbek sińirgen shahteri, tipti, 1970 jyly KSRO Joǵarǵy Keńesi Ulttar palatasy Ortalyq saılaý komıssııasynyń tó­raǵasy bolyp saılanǵan Esen­jol Zálıevtiń aty aýyzǵa da alyn­baıdy. Nege? О́ıtkeni, Esenjol aǵa qaıtys bolǵan 2003 jyldary Qaraǵandy qalasyn Iý.Lıtvınov degen qaı­yrsyz ákim basqarǵan. Qaıyrsyz dep otyrǵan sebebimiz Esenjol Zálıevtiń esimimen bir kósheni ataıyq, erdiń esimi umy­tyl­masyn degen qaraǵandylyq ardager shahterlerdiń, týǵan-týys­tarynyń ótinishin ol aıaqsyz qaldyrǵan. Sondaǵy syltaýy kóshe atyn aýystyrý týraly ótinish kóp deıdi. Jaýap hatty tolyǵyraq kel­tiretin bolsaq: “...ımeıýtsıa mno­jes­tvo zaıav­lenıı ı obrashenıı o prı­svoenıı ımen zaslýjennyh lıý­deı ýlısam goroda...”. Árıne, Lıt­vınov ta, hatty daıyndaǵan taǵy bir sezimsiz sheneýnik N.Shamaev degen de Esenjol Zálıevtiń eńbegi­niń eren ekenin uǵyp turǵan joq. Olar úshin Esenjol aǵa qatardaǵy, kóp aıtylatyn “zaslýjennye lıý­dı” degen tizimge enetinderdiń biri ǵa­na. Mundaı nemquraıdylyq el­diń, jerdiń bolashaǵyna pysqyr­maı­tyn sheneýnikterge tán bolsa kerek. Al bajaılap qarasaq, Esenjol Zálıev ózin qurmetti adamdar qata­ryna 1943 jyldan bastap, 1983 jyl­ǵa deıin 40 jyl boıy qara jer­diń astyna túsip, kórdeı shah­ta­da kómirdiń qara shańyn juta jú­rip, moınyndaǵy mindetin tek aby­roı bıiginde atqarýynyń arqa­syn­da ǵana qosqan jan emes pe? Ol ózine berilgen joǵary ataqtardy aqshaǵa satyp alǵan joq, adal eńbegimen aldy. Tabandylyǵynyń arqasynda ol óziniń ultynyń da atyn shy­ǵar­dy. Onyń ter tógip óndirgen kómiri balabaqshalardy, mek­tepterdi, aýrýhanalardy jyly­tý­men qatar, elektr qýatyn artty­ryp, óndiris oshaqtarynyń órle­ýine jol ashty. Osy kúni keıbir kekirt sheneý­nikter eńbek adamyn ardaqtaýdyń, olardy nasıhattaýdyń qajeti shamaly deıtin bolypty. Olardyń oıynsha adam jumysty jaqsy istese ózi úshin, aqshany kóp tabý úshin, sóıtip, turmysyn jaqsartý úshin isteıdi. Olar dúnıeniń bárin aqshamen ǵana ólsheıtin ózderiniń óresiniń tar sheńberine salatyn bolypty. Al shynynda solaı ma?.. Ár adam óz ornynda bekitilip berilgen mindetin, tapsyrylǵan jumysyn jaqsy atqarsa, ol saıyp kelgende, eldiń eńsesin, ekonomı­ka­lyq qýatyn arttyratyn amal emes pe? Elbasy N.Nazarbaev Qa­zaq­stannyń alǵashqy Eńbek Eri ata­ǵyn da qarapaıym eńbek adam­daryna bergen sebebi de sol emes pe? Joǵaryda biz Lıtvınovtyń ja­ýabynyń jartysyn ǵana keltirdik. Ol óziniń qoǵam aldyndaǵy jaý­ap­kershiligin túsinbeı, súıkeı salǵan jaýabynyń ekinshi jartysynda, jaraıdy endi, qoımadyńdar ǵoı degen sekildi pıǵylmen: “predla­gaıý ýstanovıt memorıalnýıý dos­ký na zdanıı doma, gde on pro­jı­val. Dlıa chego neobhodımo hoda­taı­stvo ot vashego ımenı ılı obshes­tven­noı organızasıı, takje opre­delıt za schet kakıh sredstv býdet ızgotovlena memorıalnaıa doska” dep shalqaıady. Estelik taqtanyń ózine shyǵyn shyǵarǵysy joq sheneýniktiń “myr­zalyǵynda” shek joq ekeni aı­qyn kórinedi. Bul, jaýap 2003 jyl­dyń aıaǵynda kelgen. Bul qu­daıǵa shúkir, eldiń eńsesi ábden kóterilgen, bıýdjetterdiń tesigi bútindelgen ýaqyt. Sonyń ózinde qaıyrsyz sheneýnik qaraǵandylyq has batyrdy qurmetteýge qaraba­qyr shyǵarǵysy kelmeı tur. Ke­zinde sol Qaraǵandynyń ataǵyn aspanǵa shyǵaryp, búkil álemge tanytqan E.Zálıev sekildi erler emes pe edi? Biraq ony bilý Lıt­vı­novqa kerek emes, óıtkeni, mun­daılar eldiń erteńin oılamaıdy. Shahterler qalasynda, ıaǵnı óziniń tól shaharynda bir kósheniń atyn berip, 13 jasynan shahtaǵa túsip, óz eńbegimen úlken ataqtarǵa jetken adam osy dep jastarǵa úlgi etse, olardyń bári bolmasa da birazy oı­lanyp, tek zańger nemese ekono­mıst bolmaı-aq jaqsy atty azamat bo­lýǵa bolady eken-aý dep oılana­tynyn ol qaperine de almaıdy. Biz Qaraǵandynyń qazirgi bas­shylyǵy durys sheshim qabyldap, erdiń esimin eskerýde biliktilik tanytady ǵoı dep senemiz. Jaqsybaı SAMRAT, Qaraǵandy.