Saıası bedelimizdiń bıik tuǵyry

Prezıdent Nursultan NAZARBAEV: Biz bıyl TMD jáne Azııa elderi ara­synda tuńǵysh ret Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna jetekshilik etýdemiz. О́zderińiz bilesizder, taıaýda elimiz­de osy bedeldi uıymǵa múshe memleket bas­shy­larynyń Sammıti ótedi. Bul – bizdiń eli­miz úshin zor mártebe, sonymen qatar úlken jaýapkershilik júkteıtin aıryqsha aýqymdy shara bolmaq.

(Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti palatalarynyń

birlesken otyrysynda sóılengen sózden).

Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna múshe elder syrtqy ister mınıstrleriniń Almatydaǵy beıresmı kezdesýin teledıdardan tamashalap, “Egemen Qazaqstan” gazetinen oqyp, tánti boldym. Elbasy Nursultan Nazar­baevtyń ondaǵy sózi “Uıymnyń za­man talabyna saı bolýy asa ma­ńyz­dy” dep atalýynyń ózi tóraǵa­ly­ǵymyzdyń aldaǵy jarty jyl­dyq­taǵy jaýapkershiligi de mol ekendigin bildiredi. Osy kezeńde atqarylýǵa tıisti negizgi tórt min­dettiń tabysty oryndalatynyna ımandaı senemiz. Sebebi, “beı­res­mı” atalǵan bas qosýdyń ózine 56 el­diń mınıstrleri, memleket qaı­ratkerleri, halyqaralyq bedeldi uıymdardyń basshylary qatysyp, álemdi tolǵandyryp otyrǵan jaı­lardyń baıyppen talqylanýy qazaq­standyq senimniń aıryqsha qýatyn tanytady. Qazaqstanǵa tarıh ulan-ǵaıyr jaýapkershilik júktedi. Táýel­siz­di­gin jarııalaǵanyna jıyrma jyl da tolmaǵan elimiz Ortalyq Azııada birin­shi bolyp EQYU-ǵa tóraǵalyq etý qurmetine bólendi. Bul pre­zı­denttik sara baǵyttaǵy memlekettiń bedel tuǵyrynyń bıiktigin áıgilep, barshamyzdy osy eldiń azamaty ekendigimizge maqtanysh sezimin qa­lyptastyrady. Bedel – baıypty istermen ór­nekteledi. JaHandy ózara túsinis­tik ahýaly jaqyndastyryp, Shy­ǵys pen Batystyń baýyrmal qaýyshýyna negizdelgen ıgi dás­túrler sabaqtastyǵy nyǵaıǵanyn kórýdemiz. Osyǵan baılanysty Pre­zıdent N.Nazarbaev “Biz eýro­palyq qaýipsizdik uǵymy kontı­nent­tik aıadan áldeqaıda shyǵyp tu­ratyny týraly tezısti dáıekti­lik­pen jáne belsendi túrde ilgeri­let­tik. Sonyń nátıjesinde búginde EQYU qazirdiń ózinde eýroatlan­tı­kalyq jáne eýroazııalyq qaýipsiz­dik uǵymdaryn nyq paıdalanýda” degen sózderdi erekshe ekpin túsire aıtty. EQYU-nyń jaýapkershilik aımaǵyndaǵy “Korfý úderisiniń” konsensýstyq salalarynyń aıqyn­dalýy, Sozylmaly qaqtyǵystardy retteý jónindegi kelissózder for­mat­tarynyń dáıektelýi, EQYU-nyń Taýly Qarabaq boıynsha Mınsk toby teń tóraǵalarynyń oty­rysy beıresmı kezdesýge jal­ǵas ótkizilýi, Qyrǵyzstandaǵy saıası daǵdarystyń saldary men el bola­shaǵyna qatysty tereń talqylaýlar tóraǵalyqtyń jumysy qyzý ári ekpindi júrip jatqandyǵyn aıqyn­daıdy. Nursul­tan Ábishuly atap kórsetkenindeı, “Joǵary deńgeı­degi kezdesý EQYU-nyń osy za­manǵy synaqtar men qaterlerge beıimdelýine qýatty serpin berip qana qoımaıdy, sonymen birge Uıymnyń óziniń bedelin arttyryp, onyń eýropalyq jáne eýrazııalyq qaýipsizdik arhıtektýrasyndaǵy rólin kúsheıtedi”. Almaty kezdesýi tóraǵalyqtyń tamasha tabysyn áıgiledi. EQYU-nyń jańa myńjyldyqtaǵy, HHI ǵasyrdaǵy alǵashqy Sammıti Qa­zaqstan tóraǵalyǵy tusynda, bıyl­ǵy jyldyń 1-2 jeltoqsany kúnderi Astanada ótetin boldy. Osy oqı­ǵaǵa baılanysty Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń málimdeme jasaýy aldaǵy Sammıttiń adamzat úshin aıryqsha mańyzdy ekendigin aıǵaq­taıdy. Elbasy: “Qabyldanǵan she­shim Qazaqstan halqynyń Táýel­sizdik jyldary ishinde qol jet­kizgen tabystaryna halyqaralyq qoǵamdastyqtyń joǵary qurmetiniń belgisi bolyp tabylady”, dep atap kórsetti. Sonymen qatar, málim­de­medegi Astana Sammıti strategııa­lyq baǵyttar men EQYU damýy­nyń “Jol kartasyn” belgilep be­rýdi kózdeıdi degen sózder júrekke jylylyq uıalatady. О́ıtkeni, ór­kendeý baǵytymyzdyń qubylna­ma­lyq kartasy retinde elimizdegi jarqyn isterge serpin bergen qadam halyqaralyq uǵym retinde ıgilik tógetini qýanyshty. Men týber­ký­lezge qarsy respýblıkalyq ońaltý ortalyǵynyń dırektory retinde “Jol kartasynyń” sharapaty mol ekendigin bar daýyspen aıta ala­myn. Elbasy barshamyzdyń aldy­myz­ǵa úlken jaýapkershilik qoıyp otyr. Málimdemede bylaı dedi: “Astana Sammıti Qazaqstannyń áleý­mettik-ekonomıkalyq jáne de­mokratııalyq damýyna serpin berip, qazaqstandyqtardyń birligi men patrıotızmin burynǵydan beter ny­ǵaıta túsetin bolady. Endigi jer­de ony daıyndaý men eń joǵary uıymdastyrýshylyq deńgeıde ótkizýdi qamtamasyz etýdiń mańyzy zor”. Qaryshty qadam ústindegi el azamattary bul mindetti de abyroı­men atqaryp shyǵatyny kúmánsiz. Qaıyrly QURMANOV, Qazaqstannyń eńbek sińirgen dárigeri,  “Qurmet” ordeniniń ıegeri. Aqmola oblysy, Býrabaı aýdany. El abyroıyn asqaqtatar shara Astanada keremet bir Sammıt ótkeli jatyr dep estigende oı qushaǵyna beril­dim. Táýelsizdik alǵanǵa deıin biz kim edik? Keńes Odaǵy degen ataý­dyń aıasynda jasyryn turatynbyz. Budan 19 jyl buryn myńdaǵan jyldar babalarymyz ańsaǵan táýelsizdikke qol jetkizdik. Kelesi jyly bostandyqtyń 20 jyldyǵyn atap ótkeli otyrmyz. Qazaǵymnyń mańdaıyna bitken kemeńger saıa­sat­ker, el birligi men yntymaǵy jo­lyn­da aıanbaı eńbek etip júrgen Nursultan Ábishulynyń arqasynda bizdi qazir búkil álem tanyp otyr. EQYU-ǵa basshylyq jasaý, 11 jyl boıy ótpeı kelgen Sammıtti Astanada ót­kizý shyn máninde zor mártebe, úlken qurmet. Al Sam­mıt úlken isterge jol, álem halyq­tary ańsaǵan beıbitshilik pen yntymaqqa bastaıtyn abyroıly is bolsa kerek. Sammıtti el astana­syn­da ótkizý Qazaqstan degen mem­lekettiń abyroıyn asqaqtata ber­mek. Nege deısizder ǵoı? Budan on shaqty jyl buryn Aqmola provın­sıaldy, kózge qorash shaǵyn ǵana qala bolatyn. Elbasynyń kóre­gen­digi nátıjesinde el Astanasy atan­dy. On jylda elimizdiń júregi adam tanymastaı ózgerdi. Al Sammıtke elýden astam memleketten qonaq keledi. Arqanyń tósindegi asqaq­taǵan Astanany kórgende olardyń bizdiń elge degen qurmeti arta túsetini sózsiz. Ulttyq naqyshtaǵy ásem ǵımarattar, Esil boıyndaǵy sán túzegen ásem turǵyn úıler, bas­qa da qurylys alańdary qaı­talanbas dúnıeler. Qysqasy, bas-aıaǵy on shaqty jylda búkil álem jurtshylyǵyn tańǵaldyratyn ǵa­jaıyp qala dúnıege keldi. Munyń barlyǵy Elbasy Nursultan Nazar­baevtyń erligi men órligi desek, artyq aıtqandyq emes. Mamyrbek TURǴANBAEV, derbes zeınetker,  ardager ustaz. О́skemen. Uly jıyn uly elderde ótedi Tarıhtyń kúndelikti kúıbeń tirshilik tizbesinen turmaıtyny anyq. Elimiz tarıhynyń obek­tıv­ti, sýbektıvti sebeptermen kiriptar kúıge túsken shaqtary men álemdik damýǵa áser ete bastaǵan bedeldi ke­zeńderi barshamyzǵa aıan. Ǵasyr­larǵa sozylǵan damý úderisimizdiń eń bir jarqyn betterin, árıne, el bolyp,  egemendikke ıe bolǵan táýelsizdik kezeńi quraıdy. Oryn alǵan oqıǵalardyń aýqy­my men ishki mazmunyna qarap ba­ǵa­laǵanda ǵasyrlarǵa tatıtyn Táýelsizdik kezeńi jetistikterge toly bolsa, Qazaqstan Respýb­lı­ka­synyń ústimizdegi  jyly EQYU-ǵa tóraǵalyq etýi óte úlken oqıǵa bol­dy. Tóraǵalyq etken osy ýaqyttar ishinde el basshylyǵy Uıym bedeli arqasynda paıda bolǵan birneshe qaıshylyqtardyń babyn taýyp, arnasyna túsire bildi, ıaǵnı salıqaly uıymǵa saı salmaqty basshylyq qyryn tanytty. Sondyqtan Elbasy N.Á.Nazar­baev­tyń 2010 jyldyń 1-2 jeltoq­sanynda osy asa iri halyqaralyq uıymnyń sammıtin Astanada ótkizý jóninde túpkilikti sheshim qabylda­ǵandyǵy týraly málimdemesi túsine bilgenge shyn qýanatyn oqıǵa dep bilemiz. Nege deseńiz, Qazaq eli TMD elderi, Azııa memleketteri, qala berdi musylman jáne túrki ále­mi elderiniń ishinde birinshi bo­lyp EQYU sııaqty yqpaldy uıym­ǵa basshylyq jasasa, araǵa on bir jyl salyp Uıymnyń qatysýshy memleketterdiń Sammıtin Astanada ótkizgeli otyr. Uıymǵa múshe 56 jáne EQYU-nyń áriptes 12 eliniń memleket basshylary bas qosatyn bul uly jıynǵa elimizdiń, Elba­sy­myz Nursultan Nazarbaevtyń tór­aǵalyq etýi halyqaralyq arenada abyroıymyzdy burynǵydan da asqaqtata túseri anyq. Endeshe, bul jetistikke nege qýanbasqa, nege maq­tanysh tutpasqa? О́ıtkeni, óz elimizde ózimiz kiriptar bolǵan, óz tórimizge ózimiz shyǵa almaǵan shaqtarymyz umyt bolatyndaı kóp ýaqyt óte qoıǵan  joq qoı. Táýelsizdik alǵannan keıingi elimizdiń ekonomıkalyq, áleýmet­tik, saıası-quqyqtyq damýynyń árbir baspaldaǵyn Elbasy Nursul­tan Ábishulynyń ǵylymı negizdel­gen teorııalyq tujyrymdarymen, syndarly saıasatymen jáne qajyr­ly saıası qyzmetimen qabysyp jat­qan, birtutas damý úderisi dep ataýǵa bolady. Memleketimizdiń EQYU sııaqty yqpaldy uıymǵa tóraǵalyq etýi týraly, Astana sammıti týraly batyl usynystarǵa alpaýyt mem­le­ketter basshylarynyń qulaı kelise salmaǵandyǵy aıtpasa da belgili. Bul kelisim Nursultan Ábish­uly­nyń kóp jyldardan bergi qajyrly eńbeginiń, álemdik turaqtylyq pen qaýipsizdikti qamtamasyz etýge baı­la­nysty saıası qyzmetiniń, jas mem­leketti álemge tanytqan taban­dy­lyǵynyń, durys júrgizilgen dıp­lomatııalyq qatynastarynyń jáne halyqaralyq deńgeıdegi jo­ǵary jeke bedeliniń jeńisti jetis­tigi. Qazaq halqynyń “tórteý túgel bolsa tóbedegi keledi, altaý ala bol­sa aýyzdaǵy” ketedi degen ǵ­a­jaı­yp qaǵıdatty ustanǵan aýyz­birligi men daraboz danalyǵy. Qaırat NURMANBETOV,  M.H. Dýlatı atyndaǵy Taraz  memlekettik ýnıversıteti zań ınstıtýtynyń dırektory. Jambyl oblysy. Tarıh jylnamasyna altyn árippen jazylady Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev­tyń ústimizdegi jyldyń 1-2 jel­toq­sanynda Astana qalasynda Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yn­tymaqtastyq uıymyna múshe mem­leketterdiń Sammıtin ótkizýge baı­lanysty málimdemesinde aıtylǵan oı-pikirler kókeıge qonymdy, kóńi­limizden shyqty. Álemde beı­bit­shilikti nyǵaıtýǵa baılanysty udaıy tyń bastamalar kóterip kele jatqan Elbasynyń bul málim­de­mesinde Sammıtte osyndaı ózekti máselelerdiń talqylanatyny anyq aıtylǵan. Mártebeli jıynda irge­degi kórshimiz Qyrǵyzstandaǵy te­reń saıası daǵdarysty, Aýǵan­stan­daǵy jaǵdaıdy beıbit retteý jáne Aral problemalaryn sheshýge ba­symdylyq berilýiniń ózi Sammıttiń máni men mańyzyn arttyra túseri sózsiz. Bul jıynda esirtkige qarsy kúres máselesi de talqylanatyn bo­lady. Bul qazirgi tańda adamzatty alańdatyp otyrǵan másele ekenin bilemiz. Iаǵnı, bul Sammıtten kúte­rimiz kóp. “Astanada halyqaralyq ómirdegi eń basty saıası oqıǵalardyń birin ótkizý faktisi bizdiń elimizdiń be­de­lin kóterip qana qoımaıdy. Astana Sammıti Qazaqstannyń áleýmettik-ekonomıkalyq jáne demokratııa­lyq damýyna serpin berip, qazaq­standyqtardyń birligi men patrıo­tızmin burynǵydan beter nyǵaıta túsedi”, – dedi Elbasy EQYU Sammıtin Astanada ótkizý týraly she­shimniń qabyldanýyna baıla­nysty málimdemesinde. Qazaqstan álemdik qoǵamdastyq aldynda óziniń ultaralyq jáne konfessııaaralyq kelisimge umtylý­shy­lyq bastamasyn baıandy etý jo­lynda taǵy bir úlken is tyndyrýǵa baǵyt ustaýda. Araǵa on bir jyl salyp elimizdiń bas qalasy Asta­nada Sammıttiń ótkiziletini árbir qa­zaqstandyqtyń boıynda maq­ta­nysh sezimin týdyryp otyrǵany shyn­dyq. Biz Elbasymyzdyń álem­dik saıası arenadaǵy bedeli men to­la­ǵaı tabysyna maqtanyp qana qoımaı, eldegi yntymaq pen birlik­tiń, dostyq pen tatýlyqtyń ny­ǵaıýy­na árqaısymyz ózimizdiń hal-qaderimizshe úles qosýymyz kerek. Eldiń tarıhı jylnamasyna altyn árippen jazylyp qalatyn mundaı mańyzdy oqıǵalar kúnde bolyp jatqan joq. Sondyqtan bul maqtanysh qana emes, táýelsiz mem­leketimiz úshin úlken jaýapkershilik te. Sebebi, buryn jaqsy jaǵynan ta­nylyp kele jatqan Qazaqstan­nyń bul qadamyna Uıymǵa múshe 56 el ǵana emes, dúnıe júziniń barlyq memleketteri kóz tigip, qulaq túrip otyr. Álemdik ózekti máselelerdi sheshýge bastamashyl bolyp kele jat­qan elimizden bul baǵytta qaı­tarymdy sharýalar kútetini de ras. Kóp ultty elimizdegi tynyshtyq pen birliktiń úlgisi ilgeri kúnderge degen senimdi nyǵaıta túsedi. Al bul tórtkúl dúnıege tóbe bı bolyp otyrǵan Qazaqstannyń bedeline degen qurmet sezimmen qaraýǵa alǵyshart jasaıdy. Elimiz táýelsizdik alǵan jyl­dar­daǵy oń nátıjelerdi, tyń ta­bys­­tardy da Nursultan Ábishuly esi­mi­men tyǵyz baılanysta qaraı­ty­nymyz sondyqtan. Ony kúnde­lik­ti ómirimizde anyq kórip otyr­myz. “100 mektep, 100 aýrýhana”, “Aýyz sý”, “Balapan” baǵdar­la­ma­lary boı­yn­sha paıdalanýǵa berilip jat­qan áleýmettik nysandar, qýań­shy­lyq­qa baılanysty Úkimetten bóli­nip jatqan qarjylar sondaı kol­daý-kómektiń bir parasy ǵana. Már­tók aýdanynyń turǵyndary da Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń sarabdal saıasatynyń nátıjesin kó­rip keledi. Aýdan ortalyǵynyń tur­ǵyndary kógildir otynnyń ıgi­li­gin kóre bastady. Bul keshegi Ke­ńes­tik kezeńde uıyqtasań túske de kirmeıtin ıgilik edi. Shámil SARINOV,  Mártók aýdandyq aýyl sharýashylyǵy  bóliminiń bastyǵy. Aqtóbe oblysy.