Bolsaıshy ımamdardyń bári osyndaı

Imam – halyqtyń rýhanııa­tyna jaýapty adam. Sondyqtan, halyq ımamnyń boıynan biregeı qundylyqtar, ıaǵnı kórkem minezdi, ádeptilikti, parasatty­lyq­ty, zerektikti, bilimdilikti kórgisi keledi. Osy qasıetterdi boıyna jınaǵan, dinı bilimi tereń, kókiregi oıaý din ókili retinde jamıǵattyń sanasyn mazalaǵan kúrdeli de san túrli saýaldardyń jaýaby úshin qıyn da syndy, joǵary jaýapkershilik júgin jiti sezinip, óńirimizde ýaǵyz-nasıhatymen kópshiliktiń qoshemetine bólenip júrgen jas ókil ımam Nurlan Asanov týraly aıtqym keledi. Surastyra kel­sem, ókil ımam Jambyl oblysy­nyń týmasy, dindar otbasynda dúnıege kelip, tárbıe alǵan. Nurlan Merke aýdanynda 14 jasynan qajy atanyp, ımam bolýdy moınyna júktegen aza­mat. Qyrǵyz Respýblıkasynyń musylmandar dinı basqarmasy aldyndaǵy Qarabalta “Hazireti Osman” ıslam ınstıtýtyn 2006 jyly támamdapty. Ári Turan ýnıversıteti men keıinnen Nur-Múbárak Egıpet ıslam mádenıeti ýnıversıtetiniń ashyq mádenı bilim berý ortalyǵynyń kýáligine ıe bolǵan qos bilimdi ımam eken. 2008 jyldan beri Jezqazǵan óńiri boıynsha din ókili jáne Jez­qazǵan meshitiniń bas ımamy. Mar­dymdy jumystarymen bir­den kózge tústi. Árıne, eki jyl kóp ýaqyt emes. Áıtse de izgilikti sharýa tyndyrǵany jáne aqıqat. Jezqazǵan meshiti qalanyń shetkeri oramynda ornalasqan. Aýasy keń, tamasha jazyq mekendi alyp jatyr. Qazaqstan mu­sylmandary dinı basqar­masynyń 2007 jylǵy sheshimimen óz zamanynyń qaıratkeri, “Qazaq” gazetin uıymdastyrýshy, óńirimizdiń oqymysty ǵalymy, ımam, qarı Ahmet ıshan Ora­zaıulynyń esimi berildi. О́zgeris meshittiń kire berisinen bastaldy. Aınalasy tegistelinip, asfalt joldary tóselindi, jaıqalǵan taldary kútimge alynyp, buryn­ǵydan da jasara bastaǵandaı. Aspanǵa qolyn sozǵan munara­synan buryn-sońdy estile ber­meı­tin azannyń úni jarqyn shyǵa­dy. Qasıetti Ramazan aıyn­da jańǵyrǵan Quranǵa qulaq­taryn tigip, taraýyq na­mazynan keıin túnniń bir ýaǵyna deıin oramnyń turǵyn­dary rahattanyp otyrady. Meshittiń mıhrabyn keıingi úlgide qalatyp, minbary men jaınamaz tústes kilemderdi jaıǵyzyp, jańartty. Munyń bári qaı-qaısymyzdy bolsa da qýantty. Meshit jany­nan musyl­mandar ashanasynyń qabyrǵasy kóterildi. Árıne, ishki-syrtqy jabdyǵy túgel­denbegen, degenmen qala jurtshy­lyǵynyń azdy-kópti jaǵdaıyn sheshýge septigin tıgizý­de. Qara­­jaty joq, ne artynda qaraýy qalmaǵan jandy arýlap, aqtyq saparǵa shyǵaryp salý – meshit­tiń birinshi ozyq kómegi. Jeńil­dikter jasap ne bolmasa qajetti jaǵdaıdy meshit óz moınyna alýda. Jańa máıithana salý josparda. Meshittiń dinı qyzmetin jastar qatary basqara bastady. Jańa toptaǵy jas býynnyń birligi baıqalady. Jastyń aty jas, qadamynyń jastyǵynan júırik oılar men ister týyn­daıdy emes pe, arnaıy quran oqytýǵa barsań, kúlimdep qarsy alyp, iltıpatpen shyǵaryp salady. Musylmandyqtyń ıisi ańqıdy. Bul meshit qyzmetkeri men halyq arasyndaǵy tıimdi tásil, árıne ımandylyqtyń jemisi, basqarýshy ımam qyzmeti­niń bir qyry. “Allanyń bergen yrzyq-nesibesine táýbe, bary­myzǵa shúkir, kem-ketigimizdi jón­dep, halyqty, onyń ishinde jas­tar­dy meshitke tartý, jamıǵattyń dinı saýaty, kitaphana ashý jáne t.b. tolyp jatqan maqsattary­myzǵa Jaratqan Iem, Alla járdem bersin”, – degen ókil ımamǵa Ulytaýdan Balqashqa deıin­gi meshitterdiń dinı jumys­taryn jolǵa qoıyp, halyqtyń rýhanııatyna jaýaptylyqpen qaraý ońaılyqqa túsip te jatqan joq. Qarap otyrsam, Jezqazǵan aımaǵynda buryn-sońdy bolyp kórmegen Quran jarysy – ıgi isteriniń alǵashqy bet perdesi eken. Quranda 114 súre, 6666 aıat bar. Osy súrelerdi sanasyna jınaqtaǵan balǵyn jasóspirim­derdiń keleshegi jarqyn. Birden “Quran jarysy bolady!” degen dúmpý habarǵa qala jurty eleń etti. “Qudaıym-aý, mundaı da jarys bolady eken-aý” degen tańdanystar da boldy. Saıystyń basty talaby kez-kelgen súreni mánermen jatqa oqý úlgisi. Jastar baǵyn synamaq boldy. Eskeretin jaıt, ókil ımam sahna­d­aǵy saıyskerdi halyqtyń qoshemetine bólendire kele, birden óziniń oıyndaǵy súreni aıtyp berý tosyn talaby kórer­mendi tańqaldyrdy ári qyzyq­tyrdy. Árıne, budan saıysker shyńdalatyn bolady. Jarystan ozyp shyqqan 9 jasar namazhan jas Eldosqa súısine qaradyq. Biz úshin bul ózgeris balalarymyz ben nemerelerimizdiń keleshegine jańa bastaý ári óńirimizdegi bir­neshe jerlerde ótkizilýine muryn­dyq boldy. Birtin-birtin aımaqtaǵy meshitter Quran jary­syn ótkizýdi úrdis etse, men muny musylman jas órenniń sanasyna sebilgen nur sáýle dep uǵamyn. Islam dini – beıbitshilik dini. Adam sanasyna ımandylyqty ıirip, ásirese shynaıy ıslam dininiń ósıetine árbir júrekti áserli ýaǵyzben uıyta bilý – ekiniń qolynan kele bermeıtin qasıet. Burynǵy jyldarǵa qara­ǵanda, juma namazyna jınalatyn jamaǵattyń sany eki ese. Iаǵnı, ımam halyqty jınaı biledi, ádemi nasıhatymen jurtty tarta biledi. Nurlan Baıjigituly juma saıyn tirshiliktegi isimizdiń, jumadan jumaǵa deıingi aralyq­taǵy áreketimiz ben sózimizdi saraptaýǵa, Alla aldynda jaýap berýge daıyndyq sezimine bóleı­tin tamasha ýaǵyzdarymen baýrap alady. Ásirese, balalardy dinı bilim alýǵa baǵyttaý, dinge bet burǵan balasyna áke-sheshe qarsylyǵynyń úkimi, ata-ananyń balaǵa, balanyń ata-anaǵa degen mindetteri men boryshy týraly turaqty ýaǵyzdary ár otbasynyń tárbıe ózegine aınaldy. Eldi kúldire otyryp, ashyq-jarqyn kóńilmen, jyly qabaqpen jetkiz­gennen bolar, sanamyzdan oryn alǵanyn sezbeı, súısine tyńdap, bir ýaq jubanyp qalamyz. Nápsi, halal men haram, jaqsy men jaman pıǵyl, alaýyzdyq pen birlik, senim men kúmán, kúdik pen aqıqat jáne t.b. taqyryp­tarynyń joǵarǵy satysynda Allaǵa degen adaldyq pen senim turady. Bir kezderi eki qatardy quraı­tyn, búginde juma namazdarda qysy-jazy, kúnniń ystyq-sýyǵyna qaramaı jamıǵat qatary meshit aýlasynda. Dinı mereke­lerde meshitke qaraı jaıaý aǵylatyn halyqtyń sany da ósti. Jetim balalarǵa kómek berý, kitaptar taratý, jaǵdaıy nashar ne jalǵyzilikti adamdardyń kóńilin suraý men ótinishterine kóńil bólý, medrese shákirtterine kómek, aýyl meshitteriniń jaǵdaıyna qarasý jáne t.b. sol sııaqty isterdi atqarýda. Bul da bir Allanyń kúsh-qýaty shyǵar. Sońynan ergen ımamdar­dyń bilimin qolǵa alǵany baıqa­lady. Juma namazynda ózinen keıingi jas býyn ımamdardy halyq aldynda ýaǵyz aıtqyz­dyryp, ózi jamıǵatpen birge otyryp tyń­daıdy. Jáne jınal­ǵan kópshi­liktiń kóńilin qashanda ýaǵyzǵa aýdaryp otyrady. Halyq al­dynda ózin mádenı ustaýy, tosyn sharıǵat suraqtaryna jaýap berýi men ýaǵyzdy mánerli de jetik tilmen jetkizýiniń ózi bir úlgi emes pe? “Aımaqqa qarasty meshit ımamdarynyń bilimin tarazylaý, kem-ketigin túzep, jetildirip, tolyqtyrý men jańartýda elimizde ne shetelde bolsyn, jyl saıyn ótip jatqan ımamdardyń dinı bilimin jetil­dirý kýrstarynan qaldyr­maýǵa zor mán beremin”, – deıdi ókilimiz. Máselen, taıaýda naıb ımamy Aıtjan Aqqoshqarov Túrkııanyń Bolý qalasynda bolsa, sál erterekte “Balmaǵambet Balqy­baıuly” atyndaǵy Sátbaev meshi­tiniń naıb ımamy Bekzat Seıit­japparov sol elden oralypty. Sátbaev, Ulytaý, Talap, tipten 11-shi ekspedısııa eldi mekeniniń moldasy elimizdegi ımamdardyń bilimin jetildirý ıslam ınstı­týtynda bilimin jetildiripti. Bul ımamdardyń bilimin shıratý men shyńdaýyna jasap jatqan jaǵdaıy. Jezqazǵan qalalyq oqý oryn­darda qala jastary, stýdentter men mektep oqýshylary jańa ımammen áńgime-dúken quryp, dóńgelek ústel, pikir almasýdy dástúrge aınaldyrdy. Onymen qosa, qazaq-orys mektepteri, aýrýhana men áskerı bólimshe, qarttar úıi, jetim balalar úıinde nasıhat jumystary júrgizilýde. Qazirgi qazaq qyzdary men mu­syl­man dini nemese qazaq jas­tarynyń ómirindegi din týraly taqyryptar tilge tıek bolyp júr. Búgindegi “Dintaný” páni oqý­shynyń dinı kózqarasyn alǵash qalaǵanmen ári qaraı da­mytýda osyndaı júzdesýler qa­jet dep oılaımyn. Tolyp ketken dinı basylym men kitap­tar jóninde túsinik berýdi de nazar­dan tys qaldyrmaıdy. Imam kezdesýlerde nysanaǵa túrli dinı aǵymdar jeteginde júrgen jas­tardy alady. Osy bir kúrmeýi qıyn kúrdeli jumystyń oń sheshýin tabýǵa qala, aýdan ákim­deri, ishki saıasat bólimi, aqsaqal­darmen birlese otyryp, sheshýge kirisýde. Jáne ol túrli sekta men dinı aǵymdar kúr­meýin­degi mu­syl­man qazaq jastaryn dástúrli dinimizge qaıtarý tek meshit ımamy men din ókiliniń ǵana emes, barsha musyl­man qaýymy­nyń aldyndaǵy úlken mindet ekenin jalyqpaı aıtyp keledi. Toqsan sózdiń tobyqtaı túıi­ni, jańa ımamnyń jas qa­damymen úlken jumystar at­qarylýda, din musylman qaýy­mynda serpilis bar. Bul jerde ımamnyń eńbegi zor, ony atap kórsetkenimizdiń esh ábestigi joq. Qasıetti dinimizdi jandandyrýda Nurlan qajynyń sińirip júrgen eńbegi bar. Kópshilikti sońynan erte bilgen azamatty qurmetimizge bólegen jón. Álı qajy QAŃTARBAEV,  Jezqazǵan.