Jalǵasyn tapqan jol

Sonaý artta qalǵan jetpisinshi jyl­dar­dyń aıaq kezinen bastap aqtóbelik kó­rermender televızııa habarlarynan jańa lep, ózgeshe qubylystardy sezine bastady. Osy tusta munda qyzmetke kirisken bir top jas mamandardyń ala kelgen sony serpini kópshilikti eriksiz ózine tartty. Sol jańa tolqynnyń qatarynda Aman­keldi Mektep­baev ta bar bolatyn. Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń jýr­nalıstıka fakýltetin bitirip kelgen ol qatarlastary aıaǵyn saqtyqpen attap basatyn bul salaǵa ımenbeı-aq enip ketti. Shynyn aıtý kerek, onyń oqýdy birge bitirgen joldastarynyń kó­bisi negizinen gazet tó­ńi­regin ońtaıly kórip, bir­qatary Almatydaǵy baspa mańaıynan qonys tepken. Ony televızııaǵa ja­qyn­datatyn bir sebepter de bar sııaqty. Sonyń bas­tysy – mektep bitir­gen soń kınomehanık bo­lyp azdy-kemdi ýaqyt eńbek etýi. Ol orta bilim alǵan soń Aqtóbe qalasyndaǵy kásip­tik-tehnıkalyq ýchı­lıshege oqýǵa tústi. Osyn­da eresegi bar, bozbalasy bar, ár qıyrdan jıylǵan jastar arasynda kınome­hanıktik kýálik alyp shyqty. Alpysynshy-jetpisinshi jyldary klýbtarda kórsetiletin kınonyń áseri keremet bolǵany belgili. Jastar sol jerde tabysady, kóńil kókjıegińdi keńeıtkiń kelse de kınoǵa barasyń. Al kıno qoıýshy – aýyldaǵy eń bir qadirli adam. Yrǵyz óńiriniń búginde qarttyqqa qol sozǵan aqsaqaldary jas Amankeldiniń kıno qoıýdaǵy erekshe tártibin áli kúnge deıin umytpaǵan da shyǵar. Keıin sol kınomehanıktigi televızııa­da júrgende kóp paıdasyn tıgizdi. Oqý bitire salyp, birden osy salaǵa kelgen keıbir tájirıbesi shamaly áriptesteri se­kil­di telestýdııadaǵy apparattarǵa oqshy­raıa qarap turǵan joq, birden ishine enip júre berdi. Operatorlar da, rejısserler de muny birden óz adamyndaı qabyldady. Bastapqy qyzmeti kishi redaktor bol­ǵanmen, oǵan áp degennen-aq úlken tap­syrmalar berile bastady. Kún tártibindegi taqyryp aýqymy da ońaı emes-ti. Basty másele besjyldyq tynysyn tanytýdan ór­bıtin. Eńbek ekpindilerin nasıhattaý, ózge­lerge úlgi etý, kommýnısterdiń kórkem beı­nesin kesteleý, mine, osyndaı sol zamannyń naǵyz kókeıkesti jaılary alǵa tartylatyn. Televızııa ol úshin eń aldymen adam taný mektebi boldy. Qanshama keıipker­ler­men júzdesip, olardyń ishki syrla­ry­na ortaq boldy deseńizshi. Keıin solar­dyń birqatarymen kánigi joldas bolyp ketti. Solardyń biri – О́tesin О́tepber­ge­nov. Ol Alǵa aýdanyndaǵy “Toqpansaı” dep atalatyn jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń tóraǵasy. Keshegi kúnderi sharýashylyǵy birqalypty damyp turǵan sovhozdyń izin joǵaltpaı, bılik oryn­darymen jaǵalasyp júrip, óz kózdegenin júzege asyrǵan azamat. Budan eń aldymen aýyl turǵyndary utty. Olardyń arasynda jumyssyz qalǵan biri de bolǵan joq. Jıyrma bes myńdaı qoıy, birneshe myń sıyr-jylqysy bar seriktestiktiń ju­my­sy keıde adam kúshin qajetsinip, syrttan kóship kelýshiler de az bolǵan joq. Onyń syrtynda sharýashylyqtyń egisi jáne basqa qosalqy tirlikteri jáne bar. О́tesin mundaı bıikterge ońaı jetken joq. Sonaý bir qystalań shaqtarynda da, keıin eńbegi elenip, mem­leket­tik marapat­taýlarǵa ıe bolyp jatqan tusta­ryn­da da janynda Aman­keldi sekildi adal joldas­tary júr­di. Ol jýrnalıst re­tin­de isker basshy, ji­ger­li de jaqsy azamattyń tul­ǵasyn kópshilikke úlgi etip usyn­dy, ozyq tá­ji­rıbesin oń­taıyna kelgen tustarda taratyp ta otyr­dy. Qarǵaly aýdanyndaǵy “Stepnoe” jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń je­tekshisi, oblystyq más­lıhattyń depýtaty Aman­qos Tóleýov te Ábekeńdi erekshe qadir tutady. Jýrnalıstik jaýapker­shi­lik­ti joǵary sezinetindigi, kásibine adal­dyǵy úshin. Televızııaǵa qyzmetke kelgen soń kishi redak­tor­lyqta Ábekeń kóp tu­raq­tap qala qoıǵan joq. Ne­g­izgi taqyryptardy ıge­rýi, basty sharýalardy se­­nimmen qolǵa alýy onyń bedelin kótere berdi. Sóı­tip, laýa­zymdyq qyzmeti de ósti. Oblystyq tele­radıo­kompanııasy tóraǵasynyń birinshi orynbasary bolyp ol eńbek etken jyl­darda eldikke, egemendikke qatysy bar kóp­tegen jumystar tyndyrylǵanyn bú­ginde bireý bilip, bireý bilmeýi de múmkin. Máselen, KSRO dep atalatyn alyp eldiń aýqymynda júrgenimizde Aqtóbe telekompanııasy Reseıdiń Orynbor tele­vızııasymen berik qarym-qatynas ornat­ty. Sonyń nátıjesinde aqtóbelik jýrna­lıster daıyndaǵan qazaq ánderi men ha­bar­lary Orynbor televızııasy arqyly turaqty túrde berilip turdy. Sóıtip, eki óńir arasyndaǵy tájirıbe almasý, syrt­taǵy qandastarymyzǵa rýhanı nár berý sekildi kózge kórine bermes sharýalar Ábe­keńniń tikeleı aralasýymen júrip jatty. Taǵy birde qazaqtar Jamanqala dep atap ketken Orskide Abaı toıy bolyp jatqan tusta kópshilik dýmandatyp júr­gende Amankeldiniń oblystyq tarıhı-ólketaný murajaıynyń dırektory Rys­jan Ilııasova apaımen birge sol aımaqta jerlegen Derbisáli Berkimbaevtyń basyna baryp, duǵa etip, bolashaq bir habarynyń bastaýyn ıgerip qaıtqany da bir oljasy boldy. Kezinde jarty patsha atanǵan, el bılegen Derbisáli sekildi eren tulǵanyń kóp toıy, shynyn aıtsaq, keıinirek ótti. Al jýrnalıstiń jankeshti bolyp jasaǵan jarty saǵattyq sol bir habary sondaı úlken sharanyń ótýine az da bolsa septigin tıgizbedi me eken?! Ábekeń qazir televızııada qyzmet iste­gen jyldaryn erekshe bir ystyq sezimmen eske alady. Sol ýaqyttarda kórermen­der­ge usynylǵan “Dıdar sát”, “Juma kúngi júz­desý”, “Parasat”, “Temirqazyq”, “Sa­na”, “Dıdarǵaıyp”, “Kóńilashar”, “Syr­tar­­tar” sekildi habarlardyń ıdeıasy men maz­muny oıǵa oralǵanda, sol ýaqytynyń bos­qa jumsalmaǵanyna ishteı táýbe etetini bar. Toqsanynshy jyldardyń basynda táý­elsizdik týynyń joǵary kóterilgenin se­zin­­gen halqymyz batyrlarymyz ben bı­le­ri­mizdi ulyqtap, tarıhymyzdyń tere­ńine mo­ly­nan úńildi. Sol tusta Ábekeń janyna jas áriptesteri men operator­laryn ertip alyp, aıtylǵandar men anyq­talǵan jaılar­dy qamtyp qalýǵa tyrysty. Sóıtip tarıh­tyń bir túgendelýine ózindik úles qosqany bar. Televızııanyń kúlli sharýasyna qolyn batyra salyp, mezgilmen sanaspaı, jan aly­syp, jan berisip eńbek etip júrge­ni­men, bir kúnderi gazetke qaraı qyzmet aýys­tyrýdyń reti de kelip qalǵany bar. Bul 1996 jyly bolatyn. Ol kezderi qol­ma-qol aqsha degenińiz umytylyp, aıyr­bas degen álemet jer-kókti silkindirip turǵan. Oblystyq “Aqtóbe” gazeti bas redaktorynyń orynbasary qyzmetine kelgen ol birden sharýashylyq qyzmeti tiz­ginin qolǵa aldy. Jýrnalısterdiń aı­lyǵy birde qolǵa tıip, birde berilýi sozy­lyńqyrap turǵan shaq edi. Ábekeń sharýa­shylyq basshylarymen tikeleı kelisim-shartqa otyryp, gazetke jazylý qunyn maldaı-zattaı alyp, qalamdastarynyń qarnyn “toıǵyzýǵa” septigin tıgizgeni bar. Osynda eńbek etken jyldar onyń kóp qabiletin tanytty. Qolyna qalam ustap, sóz sáıgúligin baptaýy tıis adam áriptes­te­riniń ónimdi eńbek etýine jaǵdaı jasa­dy. Sóıtip, qalamdastarynyń qamyn oı­laýymen qadiri jáne bir márte arta tústi. Ábekeńniń qazirgi qyzmeti de halyqpen tyǵyz baılanysty. Ol “Nur Otan” HDP oblystyq fılıalynyń qoǵamdyq qabyl­daý bóliminiń meńgerýshisi retinde ýaqyt­pen sanaspaı eńbek etetinin kópshilik kózben kórip júr. Munda túsken ótinishterdiń, aryzdar men shaǵymdardyń jetpis paıyzy oń turǵyda sheshiledi. Onyń sebebi, ár hattyń qaraýsyz qalmaıtyndyǵynda. Kez kelgen ótinish shara alý úshin nemese tıisti ja­ýabyn berý maq­satynda soǵan qatysty me­keme-uıymdarǵa jiberiledi jáne tııa­na­ǵyn tapqansha baqylaýda turady. Ábe­keńniń uzaq jyldar boıy qalyptasqan qandaı da qolǵa alǵan iske jaýapker­shi­likpen qaraý, muqııat atqarý daǵdysy bul iste kóp kómegin tıgizip tur. Qazir “Nur Otannyń” jergilikti fı­lıalyna qabyldaýǵa adamdar úlken se­nim­men keledi. Olar osy jerden bir tııanaq tabatynyna eshqandaı da kúmándanbaıdy. Munda mekeme basshylarynyń, depýtat­tar­dyń qabyldaý uıymdastyrýy júıeli tir­likke aınaldy jáne ózin aqtaıtyn sha­ra ekendigin kórsetip otyr. Azamattyń aıbyny asyp júrýi sha­ńy­raq shýaǵynyń mol bolýyna da qatysty. Ábekeńniń ómirlik serigi Danııa qaı kezde de otbasynda bereke ornatyp, balalaryna tálimdi tárbıe negizin qalap otyrǵan aıaý­ly ana, ónegeli jar. Otbasyndaǵy eki apa­synyń sońynan ergen Oljas qazir úlken azamat, oblystaǵy úlken mekemede bas dı­rektordyń birinshi orynbasary. Ol áý­let­ke Aızere, Aıda sekildi súıkimdi neme­re­ler syılady. Amankeldi Mektepbaev qaı salada eńbek etse de, báribir ózi ómirlik tańdaǵan mamandyǵy jýrnalıstıkadan alys kete almaıdy. Qoly qalt ete qalǵan sátte qalamdas-áriptesteriniń hal-jaǵdaıyn bilip, shyǵarmashylyq ahýaldaryn syrttaı saralap otyrady. Jaqsylyqqa qýanady, áttegen-aılardy birge kóterisedi. Keıde keńseniń qaǵazbasty jumy­sy­nan sharshaǵan sátinde sonaý balań sha­ǵynda “Janargúl” dep atalatyn novella, “Aq saǵym saǵynysh”, “Aqmonshaq” tá­rizdi ocherkter jazǵany esine túsip, ishteı jyly jymııatyny bar. Adam balasyn alalamaıtyn, aınala­sy­na meıirim shýaǵyn tógip júretin abzal da azamattyq tulǵasy Ábekeńdi – Aman­keldi Mektepbaevty osylaısha kópshilik qurme­tine bólep keledi. Nurmuhanbet DIIаROV, Satybaldy SÁÝIRBAI. Aqtóbe.