Jumys sapasy jobalaýdan bastalady

Sońǵy jyldary Qazaqstanda qury­lys jumystary qarqyndy júrýde. Osy istiń minsiz ári tııanaqty júzege asýy, birinshi kezekte, olardyń áý basta durys jobalanýlaryna tikeleı baılanysty. Qurylys jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq isteri agenttigi “Memsa­raptama” RMK-niń bas dırektory Bir­­lik EREJEPOVPEN tómendegi áńgime de osy tóńirekte órbıdi. – Birlik Bekmyrzauly, tehnologııalyq kúrdeliligi joǵary kategorııadaǵy jobalardyń memlekettik saraptamadan ótetini belgili. Sizdiń oıyńyzsha, elimiz úshin mańyzdy ǵımarattardyń senimdiligi men qaýipsizdigin jobalaý satysynyń ózinde-aq qalaısha qamtamasyz etýge bolady? – Uzaq jyldar boıy qalyptastyrylǵan jobalaý júıesi, ókinishke qaraı, sońǵy jyl­dary búliniske ushyraýda. Jobalaý-smeta­lyq qujattar sapasynyń tómendigin búginde basty problemalardyń qataryna jatqyzýǵa bolady. Qazirgi ýaqytta tehnıkalyq ja­ǵy­nan kúrdeli ári aıryqsha sıpatty nysan­dardy jobalaý men izdený jumystaryna ótkizilgen tenderlerde kóbine-kóp adam sany az jobalaý uıymdary jeńimpaz bolyp júr. Oǵan sebep “Memlekettik satyp alýlar tý­raly” zańda jeńimpazdy anyqtaǵan kezde oǵan qatysýshylardyń biri belgilegen tó­mengi baǵa, ıaǵnı ótinish berýshiniń baǵalyq kórsetkishi sheshýshi krıterıı bolyp taby­lady dep kórsetilgen. Ondaı jaǵdaılarda jeńip shyqqan kompanııalarda kóbine-kóp tıisti tájirıbe men materıaldyq-tehnı­ka­lyq baza jáne bilikti mamandar bola ber­meıdi. Osydan kelip olar sýbmerdigerlerdi tartady, al ol jobalaýshylar jaýapkershi­liginiń tómendeýine ákelip soqtyrady. Bol­maǵan jaǵdaıda bizdiń sarapshylarǵa jo­ba­lardy qaıta qarap, onyń búkil bólikterine túzetýler engizýge týra keledi. Is júzine kel­gende, bógde bireýlerdiń qatelikterin túzetý­diń syrtynda, olar jobalaýshylardy oqytýmen de aınalysyp ketedi. Qalyptasqan osyndaı jaǵdaıda Qury­lys jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shylyq isteri agenttigi jobalaý uıymdary men jobalaýshylar úshin lısenzııalar berý júıesin qaıta qaraý týraly másele qoıyp otyr. Usynylǵaly otyrǵan jańalyqtyń túp-tórkini jobalaý uıymdaryn ózderinde bar áleýet pen resýrstarǵa sáıkesti kúrde­liligi men aýqymy ártúrli deńgeılerdegi nysandardy jobalaýmen aınalysýǵa ruqsat ala alatyndaı dárejede mamandandyrýǵa kelip saıady. Áńgime kompanııalardy kategorııalar boıynsha eksheý jóninde bolyp otyr. Dál osyndaı kózqarasty qurylys-montaj uıymdaryna qatysty da ustaný qajet. – Bir suhbatyńyzda siz jumystary qana­ǵattanǵysyz dep tanylǵan kúnde merdigerlerdi qazirdiń ózinde “qara tizimge” engizip nemese lısenzııalarynan aıyrýǵa bolady degen edińiz. Aıypty bolǵan kompanııalar kóp pe? – Biz reestr júrgizip, eń senimsiz degen jobalaý uıymdary boıynsha Qurylys jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq isteri agenttigine toqsan saıyn aqparat berip oty­ramyz. Agenttiktiń qurylýyna baılanysty sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys qyz­metterimen aınalysatyn barlyq sýbek­ti­ler­ge degen talap aıtarlyqtaı artty, lısenzııa alýshylarǵa qoıylar biliktilik talaptary qataıtyldy jáne naqtylandy­ryldy, sol sııaqty lısenzııa alǵandardyń jumysyna baqylaý da kúsheıtildi. Bul ba­ǵytta Astana jáne Almaty qalalary ákim­derimen birlese otyryp jumystar júrgi­zi­lýde. Osy oraıda ústimizdegi jyly Astanada birqatar kompanııalardyń, olardyń ishinde jobalaýshylar ǵana emes, sonymen qatar qurylys kompanııalary da bar, lısenzııa­larynan aıyrylǵanyn atap ótý kerek. Degenmen, bul da jaýapsyz jobalaýshy­lardy toqtata alǵan joq. Eń ǵajaby sol, olardyń kórshiles memlekettik sáýlet-qurylys baqylaý uıymdaryna (óńirlerdegi) ótinish berý arqyly, ózge óńirlerde lı­sen­zııa alý múmkindikteri bar. Al jobalaý uı­ym­dary óz qyzmetin eldiń búkil aýmaǵynda júrgizýge quqyly. Rynok biliktilik ále­ýet­teri ala-qula myńdaǵan kompanııalardyń usy­nystaryna toly, biraq olardyń ara­syn­da tolyqqandy kásibı qurylymdar saýsaq­pen sanarlyq qana. Sondyqtan tıisti qyz­met­ter úshin lısenzııa alǵandarǵa baqylaý ja­saý qıynǵa túsýde. Osydan-aq salany lı­senzııalaýdyń jobalaýshylar men qurylys­shylarǵa lısenzııa berý men baqylaý júr­gizýdiń biregeı respýblıkalyq baqylaý tetigi bar joǵarydan tómen qaraıǵy júıesine qaı­ta kóshý qajettigi týǵanyn ańǵarýǵa bolady. Bizdiń oıymyzsha, bul problemany jo­ba­laý jáne izdenis jumystaryna lısen­zııa­ny ortalyqtandyrylǵan júıe arqyly berý jáne jobalaý uıymdarynyń biregeı re­gıs­trin qurý arqyly sheshýge bolady. Al jer­gilikti atqarý organdaryna óz aýmaqta­rynda ornalasqan qurylys materıaldaryn sh­y­ǵaratyn kásiporyndarǵa qatysty lısen­zııa­lar berý fýnksııasyn ǵana qaldyrý kerek. – Bilýimizshe, Reseı qurylys salasyn lı­senzııalaý júıesinen bas tartqan. Onda jo­balaý, izdenis, qurylys, jóndeý jumystaryna ruqsat berýdi kásiporyndardy salalyq prınsıpter boıynsha biriktiretin ózderin ózderi retteýshi uıymdar moıyndaryna alǵan. Qazaqstan úshin soltústiktegi kórshimizdiń tájirıbesi qanshalyqty tıimdi? – Bizdiń elimizde kásiptik birlestikter baqylaý quzyretterine ıe emes, sondyqtan atalǵan nusqa biz úshin úılese qoımaıdy. О́zin ózi retteýge kóshýde salanyń erek­sheligin de eskerý qajet. Al ol jumystar men qyzmetterdiń san-alýandyǵyna, qury­lysty salý men ony odan ári paıdalanýdaǵy táýekelderdiń asa joǵarylyǵy sııaqty prob­lemalarǵa kelip tireledi. Máselen, ózin ózi retteıtin uıymdar qura otyryp, Reseıde sa­lany memlekettik rettep otyrý da ishinara saq­talǵan. Atap aıtqanda, jobalarǵa mem­le­kettik saraptama jasaý men qurylys qyz­me­tine baqylaý júrgizý burynǵysha qalyp otyr. Jobalaý, qurylys jáne qurylys ma­terıaldaryn shyǵarý salasyn lısenzııalaý men memlekettik saraptama jasaý máselesi TMD-ǵa múshe memleketterdiń Qurylys qyz­meti jónindegi úkimetaralyq keńesiniń HHIH otyrysynda aıtarlyqtaı pikirta­las­tar týǵyzdy. Kásiptik ortada bul máselege qatysty pikirler áli de birkelki emes. – Siz nysandarǵa tapsyrys berýshilerdiń, birinshi kezekte, bıýdjettik baǵdarlamalar ákimshileriniń jobalaýdyń sapasy men normatıvtik merzimderin saqtaýyna qatysty jaýapkershilikterin arttyrý problemasyn talaı márte kóterdińiz. Sodan bergi jerde qandaı da bir ózgerister boldy ma? – Ústimizdegi jyldyń birinshi jarty­jyldyǵynda biz memlekettik ınvestısııalar esebinen qarjylandyrylatyn nysandar boıynsha 3934 qujattar paketin qaradyq, bul jobalardyń jalpy sanynyń 80,3 paıy­zyn quraıdy. Mindetterdiń basymdyǵyn eskere otyryp, “Memsaraptama” RMK mem­le­ket­tik jáne salalyq baǵdarlamalar boı­ynsha ázirlenip jatqan jobalarǵa aıryqsha nazar aýdardy. Taldaý konkýrs jaǵdaıynda mem­lekettik uıymdardyń nysannyń bar bol­ǵa­ny bir jyl ishinde jobalanyp, quryly­sy­nyń bastalýyn qarastyratynyn kórsetip berdi. Al keńestik kezeńde kúshinde bolǵan normatıvter boıynsha ónerkásip alybynyń jobalyq-smetalyq qujattaryn ázirleýge 48 aı, ıaǵnı 4 jyl bólinetin. Biz keńestik kezdegi alyp qurylystarǵa áýestenýshilikten bas tarttyq, biraq qazirgi ýaqytta da qoǵamdyq, áleýmettik-turmys­tyq, kommýnaldyq maqsattaǵy iri keshender turǵyzylýda. Al erekshe nysandarǵa muqııat kózqaras qajet. О́kinishke qaraı, tipti estýge de oǵash, sapanyń tómendigi josparlaý, qar­jylandyrý jáne memlekettik satyp alýlar tájirıbesiniń áp dep bastalý kezeńinen-aq oryn alady. Osyǵan endi odan keıingi saty – jobany júzege asyrýda normatıvtik mer­zimder men qurylys tehnologııasynyń saq­talmaıtynyn qosyńyz. Mysalǵa, bastapqy jobalaýda qarastyrylǵan materıaldar qol­danylmaıdy. Bizde áli kúnge nysannyń qu­ry­lysty júrgizý barysynda bekitilgen jo­ba­lyq sheshimderge qanshalyqty sáıkes bo­lyp shyqqanyna kásibı turǵydan baǵa be­re ala­tyndaı ınjınırıngtik kompanııalar joq. Osyndaı áreketterdiń, dálirek aıtqanda, áreketsizdikterdiń saldary qurylys sapa­synyń tómendigine ákelip soqtyrady, al tapsyrys berýshi, keń maǵynada alǵanda, ol úshin eshqandaı jaýapkershilik arqalamaıdy. Qazirgi sátte Ákimshilik kodeks boıynsha eń zor jaza ­– ol iri kompanııalar úshin masa shaqqandaı da áser etpeıtin aıyppuldar. Tapsyrys berýshi nashar oryndalǵan nemese múlde oryndalmaǵan jumys úshin jaýapker­shi­likte bolǵanda ǵana onyń tıisti baqylaý­dy júzege asyrýǵa degen múddesi arta túspek. – Kemshilikke keńshilik jasaýshylardy Qurylys kodeksiniń talaptary tártipke shaqyrady degen úmit bar. Aıtqandaı, osynaý mańyzdy zań jobasynyń taǵdyry ne bolyp jatyr? – Jalpy, qurylys sapasyna jaýapker­shilik máselesin azamattyq-quqyqtyq qaty­nas­tar salasynan izdegen jón. Qurylys qyz­metin normatıvtik qamtamasyz etý jáne te­h­nıkalyq retteý júıesine keler bolsaq, qa­zirgi ýaqytta Qurylys jáne turǵyn úı-kom­mýnaldyq sharýashylyq isteri agenttigi qol­danystaǵy baza men onyń qury­lym­da­ryn túbegeıli reformalaý turǵysynda úlken jumystar júrgizýde. SNıP-ter (qurylys nor­matıvteri men erejeleri) júıesinen bir­tin­dep bas tartýdamyz. Nátıjesinde tehnı­ka­lyq reglamentteri bar, halyqaralyq stan­darttarǵa sáıkes keletin Qurylys kodeksi basty salalyq qujatqa aınalýy tıis. Taıaý bolashaqta qurylys salasyndaǵy zańna­ma­lyq talaptardy Keden odaǵy boıynsha árip­testerimiz – Reseı jáne Belarýs elderiniń zańdarymen úılestirýimiz qajet. Qazaqstandyq normalardy halyqaralyq talaptarǵa beıimdeý máselesine kelsek, agent­tik amerıkalyq jáne eýropalyq stan­dart­tarǵa taldaý jasap, olardy bizdiń nor­ma­tıv­termen salystyrý jumystarymen aı­na­ly­sýda. Osyndaı jumystardyń nátıje­sin­de eń utymdy degen nusqa qabyldanatyn bolady. – Otandyq sarapshylardyń biliktilikte­rin kóterý júıesi qalaısha jolǵa qoıylǵan? – Biz memlekettik sarapshylardyń ká­si­bı turǵyda ósýi, jobalarǵa memlekettik sa­rap­tama jasaýdyń yqpaldylyǵy men tıim­diligin arttyrý úshin qyrýar jumystar júr­gizýdemiz. Turaqty jumys isteıtin sarap­­shy­lardyń biliktilikterin kóterý júıesi osy maq­sattardy kózdeıdi. 2010 jyl­dyń alǵash­qy jartysynda ǵana “SCAD Office”, “LI­RA”, “Solıarıs” qazirgi zaman­ǵy baǵdarla­ma­lar kesheni men basqa da ın­jenerlik baǵ­dar­lamalardy oqytý boıynsha birneshe res­pýblıkalyq semınar ótkizildi. Ba­var qury­lys ındýstrııasy odaǵynyń sha­qyrýymen Mıýn­hende ótken mamandan­dy­rylǵan semı­nar­ǵa qatystyq. Onda qurylys alańdaryn­daǵy qazirgi zamanǵy logıstıka máseleleri talqylandy. Halyqaralyq sý assosıasııa­synyń (IWA) Máskeý kon­fe­rensııasynda sýmen jabdyqtaý jáne aǵyn sýlardy tazartýdyń kókeıkesti máseleleri qozǵaldy. Avstrııada qazaqstandyq sarap­shylar za­ýytta bola otyryp sý qubyrlary jelilerine kolodezsiz ornatýǵa arnalǵan bitegish arma­týralar óndirisimen, al Germanııada qazirgi zamanǵy joldarmen jáne jol tehnıkasymen tanysty. Osy jyldyń basynda “Memsaraptama” RMK men onyń aýmaqtyq bólimsheleri “TIýF SERT” jáne “INTER SERT” ha­lyqaralyq sertıfıkattaý ortalyqtarynyń tıisinshe sapa menedjmenti jáne menedj­ment júıesin ıntegrasııaly engizý (ISM) sertıfıkattaryn aldy. – Siz jańa qurylysty yntalandyrý men júıeniń móldirligi týraly aıtyp óttińiz. Biraq “Memsaraptama” atyna da dál osyndaı syndar aıtylyp jatady... – Biz kelip túsetin eskertpelerge turaq­ty monıtorıng júrgizip, óz jumysymyzda sarap­shylar jumysynyń ashyqtyǵy men móldirligine basa nazar aýdaryp otyramyz. Bas ofıste biz ózimizdiń saıt arqyly qanat­qaqty rejimde ashyq elektrondy habarlasý júıesin engizdik. Jyl sońyna deıin bul júıe bizdiń búkil aýmaqtyq bólimshele­rimizde de engiziletin bolady. Osy arqyly ınvestorlar men bıýdjettik baǵdarlama­lardyń ákimshileri, tapsyrys berýshiler men jobalaýshylar ózderin qyzyqtyrǵan jo­ba­nyń memlekettik saraptaýdyń qaı saty­synda turǵanyn, sarapshylardyń qandaı eskertýler jasaǵanyn, tapsyrys berýshiniń qandaı qorytyndy alǵandyǵyn bilip otyrý­laryna bolady. Kez kelgen kásiporyn bas­shy­synyń óz baǵynyshtylarynyń sózine ǵa­na ıek artyp qoımaı, saraptamada jatqan jo­banyń jaǵdaıy men sarapshylar eskert­pelerin oryndaý jónindegi jumys úderis­te­rin tekserip otyrýlaryna múmkindigi bar. Memlekettik saraptamaǵa degen talaptar jyl ótken saıyn qataıa túsýde. Sondyqtan biz olarǵa sáıkes bolyp qana qoımaı, so­nymen birge jańa jumys jaǵdaılaryna kúni buryn daıyndala da bilýimiz kerek. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Seıfolla ShAIYNǴAZY.