Qalaǵań

О́nege órnekteri Men Qalaǵańnyń qasynda kóp júrdim. Ol kisimen kóp aralastym. Alǵash ret onymen til tabysyp, kóńilimdi jarastyryp ketkenimde ja­sym sazǵa bitken quraqtaı qylshyldaǵan jıyr­ma bestiń jeleginde eken. Sodan keıin taǵy bir shırek ǵasyr shamasy qoıan-qoltyq aralasyp­pyn. Sondyqtan da ol týraly óte kóp bilemin dep aıta alamyn. Biraq bir adam týraly kóp bilgenniń de taıaq­tyń eki ushyndaı eki úshkiri bar. Kóp bilgeniń bir jaǵy ol týraly kóp aıta bilýińe sebep bola alsa, ekinshi jaǵy sol kóp bilgeniń neni aıtýyń kerek ekenin birden sanańa saldyrmaı, biraz qınap ta qoıady. Degenmen, az bilgenińnen báribir kóp bilgenińniń artyq ekenin dáleldep jatýdyń esh qajeti joq shyǵar. Keıde ol kisi týraly oıǵa alǵanda meniń ti­lim­niń ushyna sonaý on segizinshi ǵasyrda ǵumyr keshken Úmbeteı jyraýdyń “Burala bitken emendeı, qısyq týǵan adamsyń, bul minez, bul qylyqpen, qaıdan abyroı tabar­syń” dep tolǵaıtyn shý­m­a­ǵy orala ke­te­di. Shynynda da men sóz etkeli otyrǵan qadirmendi Qalaǵań, qa­sıetti Qalekeń, qazaqtyń Qaltaıy, ataqty dra­ma­týrg-jazýshy Qaltaı Muhamedjanovtyń bol­mys-bitimi joǵarydaǵy joldarda beıne­lengen obrazǵa óte jaqsy keledi. Biraq, “burala bitken emendeı qısyq bitken” sol adamnyń ón boıy óne­geli óner men bilikti bilimge toly edi. Ra­syn­da, onyń telegeı bilimindeı deńgeıi bar basqa jan bolsa, “ınemen qudyq qazǵandaı” ǵylym­nyń shyrǵalań jolyn birjola shıyrlap, osyǵan oraılas ataq-dańq pen syı-sııapattardyń bar­sha­syn áldeqashan alyp ta qoıǵan bolar edi. So­dan da emenniń ıir butaǵyndaı qaltarysy men kereǵarlyǵy qatar jatqan, solaı bola tura, aıasyndaǵylarǵa túsetin saıasy jeterlik bul kisiniń halqy men oqyrmandaryna bergeninen bermegeni áldeqaıda kóp ekeni eriksiz esińe túsip, qaradaı turyp qapa bolasyń. Áıtkenmen, aýyzdy qý shóppen súrte bermeı, ómir joly ónegege toly Qalaǵańmen bir bolǵan sátterimizden syr shertip kórsek, onymyzdy oqyrman jurt oǵash kórmes dep oılaımyz. Jasyratyny joq, meni ózime bir jaǵy aǵa ispettes bolyp keletin Qalekeńmen alǵash etene tanystyrǵan qaıyn jurtym boldy. О́mirlik qosaǵym Anardyń ákesiniń týǵan aǵasy Álim Muhamedjanov ol kisimen jastaıynan aǵaıyn retinde aralasady eken. Kelinshegime endi qosylǵaly júrgen shaǵymda maǵan sosyn Qaltaı aǵamen tanysý tabıǵı nárse bolyp kórindi. Eki otbasynyń aralastyǵynyń kúshtiligi sondaı, artynan sol qadirmen aǵa bizdiń úılený toıymyzdy ózi bastan-aıaq basqaryp shyqty. Jáne basqarǵanda qalaı basqardy deseıshi!.. Meniń ómirimde osyndaı irkilmes iz, óshpes órnek, ortaımas oryn qaldyrǵan Qaltaı aǵa ekinshi ret 1992 jyldyń jeltoqsan aıynda taǵdyrymdy jańa arnaǵa salyp berip edi. Sol kisiniń tikeleı aralasýy arqasynda men sol kezde shetelde arnaıy tirkeýden ótip, elimizdiń syrt ólkedegi tilshisi bolǵan birinshi jýrnalısi atandym. Sol tusta túbiri túrkııalyq “Zaman-Qazaqstan” gazetin basqaratyn Qalekeń meni osy basylymnyń Anadoly jerindegi menshikti tilshisi etý jaıyn sol jaqtaǵy basshylarmen kelisip aldy. Másele ońdy sheshilgesin ol meni ertip, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń aldyna bardy. Memleketimizdiń basshysy sol jerde meniń shetelde tirkelgen birinshi qazaqstandyq til­shi ekenimdi qadap aıtyp, tirligime sáttilik tiledi. Artynsha Premer-Mınıstrdiń oryn­ba­sary Myrzataı Joldasbekov pen Qalekeń ekeýi meni alyp, Túrkııaǵa ushty. Onda “Zaman” ga­ze­tiniń qojaıyny, búginde kúlli túrik jurtynyń rýhanı aǵasy bolyp otyrǵan Fethýlla Gúlden­niń úıine baryp, meni tapsyryp ketti. Qalekeń sol saparynda Ystambul ýnıversıtetinde túrki dúnıesi jóninde túrik tilinde tamasha dáris oqyp, ondaǵy aǵaıyndardyń el-selin shyǵardy. Al men aqyry kelip qalǵasyn, “Qazaqstan” telekompanııasy, “Egemen Qazaqstan” (ol kez­de – “Egemendi”) jáne “Halyq keńesi” gazetteri, QazTAG agenttigi sekildi buqaralyq aqparat qu­ral­darynyń da menshikti tilshisi qyzmetin qosa atqarýǵa kiristim. Bulardyń báriniń aqyry meniń Anadoly topyraǵynda toǵyz jyldaı turyp, eli­­mizdiń elshiliginde konsýl bolyp qyzmet ete­tin dárejege deıin jetýime jol ashyp bergen-di. Men Kishi Azııa túbeginde turǵanymda bul kisi sonda qanshama ret kelip qaıtty. Sonyń bárinde de onyń janynan tabyldym. Onyń túrki topy­raǵyna kelgen árbir sapary bizder úshin úlken merekedeı kórinetin. О́ıtkeni, ol esh ýa­qyt­ta da kisimsinip, adamǵa mindet artpaıtyn. Onyń aý­zynan aıtylatyn alýan túrli tálimdi támsilder men árli áńgimelerdi estip, ǵıbratqa toly sóz­derine sýsynymyz qanyp, ushan-teńiz biliminiń bir shetin kertip jegendeı toıattap qalatynbyz. Sol alǵan maǵlumattarymyzdyń ózi bizdi edáýir bıikke kóterip jiberetin. Keıin baǵamdap baı­qasam, Qalekeń bul túpsiz bilimniń qaınar kózin ózi ylǵı qolynan tastamaı oqyp júretin ki­tap­tardan alady eken. Kúni boıy jurtpen birge qaý­qyldasyp, ázil-qaljyńyn tógip otyratyn onyń túnde ońasha qalǵan sátinde úzbeı kitap oqıtynyn talaı baıqadym. Qalaǵańnyń ózi jaqsy kórgen adamyn “Jolbarysym-aı” dep erkeletini bar edi. Bul kisi ózińe qarap, kóterińki daýyspen osylaı dep turǵanda, tula boıyń shymyrlap, ózińdi shyny­men ań bitkenniń eń qaırattysy – sherideı kó­rip qalatynyń ras. Bul sóz, ásirese, men sekildi elden jyraq júrgen jigitterge qatty áser etetin. Osydan kelip, ulaǵatty ustazdy eske alǵanda, ony osy bir aýyz sózimen qosa saǵynaty­ny­myz­dy ańǵaratynbyz. Sondyqtan da tirshilikte ta­ǵy­lymyn kórip, tálimin alǵan ardaqty aǵa ba­qı­lyq bolǵanymen, onyń emen-jarqyn júzi men jaıdary kúlkisi sanadan syzattap shyǵar emes. Biz Qalaǵańnyń shyǵarmashylyǵy týraly sóz qozǵaǵanda, eń aldymen onyń bitimi bólek dra­ma­týrg ekenin aýyzǵa alamyz. Dramatýrg bolǵan­da da, ol Máskeýdegi ataqty memlekettik teatr óneri ınstıtýtyn támamdaǵan tuńǵysh kásibı qazaq dramatýrgi. Onyń qazaq dramatýr­gııa­syndaǵy qaıtalanbas tulǵa ekenin qalamynyń qarymyn birden osy janrǵa aýdaryp, sodan esh aýytqymaı ótkeniniń ózi tanytady. Ol ádebıe­timizdegi ózge qalamgerler sııaqty dramatýrgııaǵa poezııa men prozadan kelgen joq, óziniń ilki bili­min birden álemdik teatr óneri tarıhy men teorııasyn túbegeıli zerttep-bilýge arnady. Ol osy qasıetiniń ózimen de ózgelerden oq boıy ozyq tur. Sonymen birge bul janrdy basqa salamen aralastyrmady. Qaltaı-dramatýrgtiń taǵy bir ulylyǵy jáne artyqshylyǵy, ol – qazaq drama ónerine kome­­­­dııa degen janrdy ózgeshe bir qyrynan alyp keldi. Bul rette onyń 1958 jyly jazylyp, ke­le­si 1959 jyldyń aqpanynan bastap qazaq sah­na­larynda qoıyla bastaǵan “Bóltirik bórik as­tyn­da” atty tyrnaqaldy komedııasy drama­týrg­ti bir­den dańq­qa bóledi. Áıtkenmen, kóre al­maı­tyn kúnshili kóp qoǵamda jastar taqyrybyn ádemi ájýamen qaýzaıtyn osynaý týyndynyń basyna da bult úıirilmeýi múmkin emes eken, kóp uzamaı kommý­nıstik partııa ıdeologııasynyń otyn úrlep júr­gender ony múıizdeýge kóshti. Ortalyq Komı­tet­t­iń sol kezdegi hatshysy K.Jan­dildınniń aý­zy­men aıtylǵan syn mazmuny “ultshyldyq sa­ryny basym”, “tilder arqyly ulttardy qarsy qoıý áreketi bar”, “kommýnızm qurylysshylary – so­vet jastaryna jabylǵan jala” degen sıpatqa quryldy. Muny az deseńiz, qazaq teatry men kınosynyń korıfeıi jazǵan “О́nerli jasqa ótkir syn” atty maqalasy komedııanyń basyna úıirilgen bultty odan beter qoıýlatyp jiberdi. Osydan keıin belgili qalamger Tahaýı Ahtanov­tyń “Jas adamǵa janashyr sóz” dep atalatyn maqalasy jarııalanyp, ol jas avtorǵa biraz demeý bolǵanymen, synnan birjola arashalap ala almady. Tek daýǵa áıgili Muhań – Muhtar Áýezov aralasqannan keıin ǵana istiń beti beri qarap, aıazdyń zári synǵan edi. Ol jazǵan “Bul kúlkige dán rızamyz” atty maqaladan soń pesa respýblıka teatrlaryna erkin jol alyp, jarty ǵasyrdan astam ýaqyt boıy qoıylyp keldi. “Bóltirik” keıin toǵyz tilge aýdarylyp, álem jurtyna da málim bolyp ketti. Osy boıda uly Muhań aıtqan “anyq talantty tabystyń” jáı sóz bolmaǵanyn shyǵarmashylyq shabyty­men dáleldeı bilgen Qalaǵań 1960 jyly “Quda­ǵı keliptini”, 1962 jyly “Qýyrdaq daıyndy”, 1964 jyly “О́zime de sol kerekti” dúnıege kel­tirip, sýsamyrdaı sýsap otyrǵan qazaq sahnasyn komedııaǵa qaryq qyldy da tastady. Dramatýrg Qalekeńniń budan keıingi qalam qarymyn basqa qyrynan tanytqan týyndysy, sóz joq, “Jat elde” dramasy. Ol 1964 jyly Jazýshylar oda­ǵynda úlken talas ústinde ómirge joldama aldy. Onda da taǵy bir klassık jazýshymyz Ǵabıt Músi­repovtiń zor bedeli arqasynda talaýdan aman qalyp, 1966 jyly Áýezov teatrynyń sah­na­syna shyqty. Al osynyń aldynda ótpeı qal­ǵan “Biz pe­rishte emespiz” dramasy jazýshynyń qanshalyqty júıkesin juqartyp ketkeni onyń ózine ǵana málim. Aqyrynda otyz jylǵa jýyq ýaqyt sórede súr­len­gen bul drama 1988 jyly jaryqqa shyqty. Bu­lardyń arasynda sonaý otyz jetiniń zobalańynda ákesi atylyp ketken Qale­keń úshin “Jat eldeniń” jaryqqa shyǵýy úlken jeńispen para-par edi. Sol qaıran ákesine uq­saǵysy kelgeni sebep, Qalekeń naǵyz degdar da, dindar da adam bolǵan. Qalekeńniń ákesi Muha­med­jan zamanynda “Qara molda” degen nys­py­symen ataǵy Arqa men Syrǵa qatar tanylǵan kisi edi. Atamyz kezinde Buqara sháriptegi Mir-Arab medresesin túgesip, Quran Kárimdi jatqa aıtatyn qarı atanǵan. Dinı ǵulamalyǵy arqa­synda álgindeı laqap at alypty. Sondyqtan óz kindiginen taraǵan úsh ulyna Ábıbolla (Ábı), Qalıolla (Qaltaı), Ibrahım (Qyrǵyzbaı) degen attar bergen. Halqyna qadirli bolǵan Qara molda keńes ókimeti qurylǵannan keıin de meshit-medrese us­tap, Syrdyń boıyndaǵy jurt arasyna ıman­dy­lyqtyń nuryn sebýge septik etipti. Zamanyn­da ózi sekildi eskishe bilim alǵan ǵulama aqyn Tur­ma­ǵambet Iztileýovpen jaqsy aralasyp, oǵan parsy tilinen “Shahnameni” aýdaryp shyǵýdy us­yn­ǵan da osy Muhamedjan qarı degen derek bar. Osy óńirden shyqqan belgili aqyndar Asqar Toq­maǵambetov men Qýanysh Baımaǵambetovtiń biz sóz etip otyrǵan Muhamedjan atadan tálim men bilim alǵanyn tarıh biledi. Sol ǵulama kisi 1937 jylǵy 22 sáýirde “halyq jaýy” degen jal­ǵan jalamen qamalady. Sol kezde Ábı – on, Qal­­taı – segiz, Qyrǵyzbaı 3 jasar balalar eken. Osy tusta qaryndastary Ryskúl emshektegi ná­reste kórinedi. Al tutqyndalǵan ýaqytynda 49-ǵa endi ilikken Muhamedjan atamyz qaıtyp eldi kórmegen. Osy rette jazýshy Ábish Kekilbaev kýálik etetin myna oqıǵa da oqyrmandy beı-jaı qaldyrmas dep oılaımyz. Alpysynshy jyldary Jazýshylar odaǵynda bir jınalys ótedi. Kenet minbege Qasym Toǵyzaqov shyǵady da: “Osynda Qaltaı Muha­medjanov bar ma? Bar bolsa, tursyn­shy!”, – deıdi. Zaldyń bel ortasynan Qaltaı aǵa túregeledi. “Keshir, baýyrym, – deıdi sonda Qasekeń. – Máskeýdegi onkúndikte maǵan Jambyldyń qasynda júrip, tilmashtyq etýdi tapsyrdy. Kelgesin uzaq júrgiz­beı, ustap áketti. Bir kúni qulqyn sáriden bá­rimizdi abaq­tydan aıdap shyqty. Ashy ishekteı shubatylyp, sapqa turǵyzdy. Birinshi tizbektegiler tap sol arada bizdiń kózimizshe oqqa ushty. Ekeýiniń esimin umytpap­pyn. Bireýi Qaraǵandynyń bir aýdanynyń birinshi hatshysy Ahmetov degen edi. Ekinshisi aldyńǵy kúni ǵana Syr boıynan aıdap áke­lingen aq sáldeli haziret. Aty – Muhamed­jan. Myna turǵan Qaltaıdyń týǵan ákesi. Me­niń kóz aldymda jendet oǵynan sháıit bol­dy”. Eki beti kúldeı bo­lyp, kógis tartqan Qalaǵań sol boıda súlesoq ornyna shóge ketedi... Budan ótken qasiret bolar ma! Asyl týǵan Qalekeńniń arǵy ata-babalary da arýaqty kisiler edi. Onyń tórtinshi atasy ataqty Kúderi bolǵanyn aıtsam, jańalyq asha qoımas edim. Muny búginde Qaltaı jóninen tıtteı habary bar kez kelgen adam biledi. Kezinde Ulbıkemen aıtysyp, tarıhta taǵy bir aty qal­ǵan sol Kúderiden týǵan Narbotanyń sóz us­taǵan áıgili bı bolǵanynan da kóp adam habar­dar. Al odan ónetin Nureke bizdiń Qalekeńniń atasy, ıakı ákesiniń ákesi edi. Ol el ustaǵan pir bolsa, odan shyqqan Muhamedjannyń kim bol­ǵa­nyn Syrdyń jurty búginde túgel biletin bol­ǵan. Osyndaı ortanyń besiginde terbelgen Qal­taı aǵa bes ýaqyt namazyn qaza jibermegen sopy bol­masa da, ıslamnyń barlyq shart­tary men qaǵı­dattaryn óte jaqsy biletin naǵyz ǵulama edi. Osy ǵulamalyq degennen shy­ǵady, bir joly keńes zamanynda Iranǵa jazýshylar sapynda ba­rýdyń sáti túsken Qalekeń onda ta­bany tıgen boıda kitap dúken­deriniń birine kirip, áıgili Qoja Hafızdiń: “Agar on týrkı Sherozı ba dast orad dılı moro, Ba holı ǵındýesh bahsham Samarqandý Býhororo” dep gújildep qoıa be­redi. Sol jerde asyl týǵan Qa­le­keń osy shýmaqtyń aldymen or­ys­sha nus­qasyn: “Dam týrchanke ız Shıraza Samar­kand, a eslı nado, – Býharý! A v blagodarnost jajdý rodınkı ı vzglıada”, dep zaýla­typ alady da, artynsha Ábirash Jámishev tár­jima­syn­daǵy: “Men Shırazdyń pák su­lý­yn táńirime teńer em, Bir meńińe Samarqan pen Bu­ha­rany berer em” degen joldardy taǵy arqy­ratyp ótedi. Shı­raz­dyń Shamsýt­dın Hafıziniń myna ǵazelin túp­nus­qa boıynsha oqyǵan qaımana qazaqqa asa razy bolǵan satýshy áı­elder sol jerde Qa­lekeńe su­raǵan kitaptaryn tegin ustatyp jiberedi. Asyl aǵamyz óziniń mundaı bilimdiligin qan­daı bir qystalań kezde de qıynnan qıystyryp sóz taýyp, tuıyqtan shyǵyp kete­tindigimen talaı márte dáleldegen. Sonyń bir mysalyn onyń ja­nynda kóp júrgen inileriniń biri, ózi de ǵajaıyp ǵalym Muhtar Qul-Muhammed bylaı baıan etedi. Qalekeńniń jetpis jyldyq mereıtoıy 1999 jyldyń jazynda, ýaqytynan bir jyl keıin atalyp ótedi. Tarazdan bastaý alǵan toı Túrkistanǵa estafeta bergen kez. Sol joly Iаsaýı atyndaǵy halyq­aralyq qazaq-túrik ýnıversıtetiniń lyq tolǵan akt zalynda kósilip sóılegen Qalekeńdi úziliste jasamystaý kelgen túrik professory kes-kestep: “Saıyn Qaltaı-beı! Sózińizge bek rıza boldym. Naǵyz ǵulama ekendigińizge esh shúbám qalmady. Biraq osy aıtqandaryńyz qazaq jastarynyń qulaǵynda qalatynyna kúmánim bar. Aına­lańyzǵa qara­ńyzshy: qazaq qyzdarynyń bári ashyq-shashyq júredi. Shash pen kóılektiń etegin qysqartqany óz aldyna, keıingi kezde kindigin jalańashtaýdy ádetke aınaldyrdy. Al osynyń bári siz aıtqan ulttyq dástúr, dinı joralǵy­larǵa úılese qoıar ma eken”, – dep kútpegen jerden tosyltpaqshy bolady. Kóńili sý sepkendeı basylǵan qalamger aǵa sonda eńsesin túsirmeı kóterińki únmen: “Jastyq shaq tirshiliktiń kóktemi ǵoı, al kók­temde tirshilik ataýly túriktiń túkti kilemindeı qulpyryp, bar boıaýy betine shyqpaı ma? Gáp tirshilik kókteminiń mahabbat degen qan baza­rynda, siz aıtqandaı, ashyq-shashyq emes, meniń aqyn dosym aıtqandaı, asyp-tasyp júrgen jastarda emes, gáp solardyń ashyq-shashyq júrgen jerin syǵalap júrgen sizderde me dep oılap qaldym”, – deıdi ǵoı. Myna sózden keıin eri moınyna túsken álgi oqytýshy birden músápirdiń kúıine kóship, tilsiz qalady. Qalekeńniń ózi hám shyǵarmashylyǵy týraly sóz qozǵaǵanda, toqtalyp óteýge bolmaıtyn bir súbeli dúnıesi, árıne, “Kóktóbedegi kezdesý” ekeni anyq. Onyń týý tarıhynyń ózi tutas jyr. Buǵan sebep sol ýaqytta Máskeýdiń “Sovre­men­nık” teatrynyń tizginin ustaǵan Galına Volchek esimdi rejısser bolǵanyn bireý bilip, bireý bilmes. Ol óziniń tekke kelmegenin bildirý úshin repertýardy jańasha qurýdy oılap, tyń týyndy jazyp berýdi Shyńǵys Aıtmatovtan ótinedi. Biraq, Volchektiń ıdeıasyn qup kórgenimen, Shyqań dramatýrgııa jaǵyna kelgende osaldaý edi. Sosyn ol óziniń ejelgi dosy Qaltaıdy kómekke shaqyrady. Sosyn Qalekeńniń pesany qazaqsha bastan-aıaq bir ózi jazyp shyǵýyna týra keledi. Ol muny bas-aıaǵy 11 kúnniń ishinde támam qylady. Al Shyńǵys sol pesany orys­shaǵa aýdaryp, bas taqyrybyna japonnyń Fýd­­zı taýynyń atyn keltiredi. Shymyrlap boıǵa jaıylǵan dramany endi Volchek jerge túsirmeı qaǵyp alyp, birden sahnaǵa attandy­rady. Bul 1972 jyldyń bederi edi. Sodan keıin týyndyny Rıga, Vılnıýs, Tallın teatrlary japatarmaǵaı qoıady. Ony kelesi jyly Vashıng­tonnyń “Arena stensh”, Londonnyń “Hansted” teatrlary sahnalapty. Budan keıin ol Varshava, Býdapesht, Plovdıv, Stokgolm, Helsınkı, To­kıo, Bombeı sekildi 19 shetel sahnalarynda zor tabyspen atap ótilipti. Bul jerde anyq qadap aı­­­tatyn bir nárse, “Kóktóbedegi kezdesýdiń” birden-bir jalǵyz avtory Qaltaı Muhamedjanov ekeni daý týǵyzbaıdy. Adalyna kelgende, Sh.Aıt­matovty aýdarmashy retinde ǵana qara­s­tyrǵan abzal. Kezinde muny Shyńǵystyń ózi de moıyndaǵan. Oıdan taǵy bir oı týyp otyr. Bir kúni Din­muhammed Qonaev aǵamyz Qalekeńdi kabınetine shaqyrady. “Kirip otyrǵan úıińiz turǵan jerge jańa qurylys túsedi. Burynǵy ekinshi hatshy­nyń páterine kóshseńiz qaıtedi?” – deıdi ol salǵan boıda. Buǵan Qalaǵań úndemeı jelkesin sıpaıdy. “Nege oılanyp qaldyńyz, Qaleke?” – deıdi Dımekeń. Sonda Qalaǵań: “Qaıdan bileıin, Dımeke! Buryn birinshi hatshy turǵan úıde turyp em. Endi ekinshi hatshy turǵan úıge kóshedi ekenbiz. Sóıte-sóıte, tipti tómendep ketip júr­me­sek, jarady!” – depti. “Túý, qojeke-aı, qaı­da­ǵyny aıtady ekensiz?! О́ıtip, qobal­jıtyn esh­t­eńe joq, baıaǵy sol Qaltaı qalpy­ńyzda qalasyz ǵoı!” – dep Dımekeń de keńk-keńk kúlipti... Sol úlken kisi aıtqandaı, Qalaǵań sol qal­pynda qaldy. Qanshama ýaqyt ózgergenimen, ol ózgermegen kúıi ketti. О́mirden burala bitken emendeı qalpymen ótti. Sóıtip júrip, áý bastan áleýmetshil bolyp qalyptasqan aǵamyz qoǵam ómirine bel­sene aralasyp, dáýletimizdiń der­bes­tigin nyǵaıtýǵa ómiri bitkenshe úles qosty. Erjan ÝÁIIS, jýrnalıst, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri. Qyzylorda.