Tańdaýly sózderdi qamtyǵan tańdamaly jınaq

Sársenbi kúni Aqordada Qa­zaq­stan Respýblıkasy Prezıdenti Keńsesiniń bastyǵy Mahmut Qasymbekov Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń 1989-2009 jyldar aralyǵynda sóılegen tuǵyrnama­lyq jáne baǵdarlamalyq sıpaty bar sózderiniń bes tomdyq tań­da­maly jınaǵynyń jaryq kórýine baılanysty jetekshi qoǵamdyq-saıası basylymdardyń jýrna­lıs­terimen brıfıng ótkizdi. Bul – táýelsiz Qazaqstannyń tarıhynda tuńǵysh ret shyǵary­lyp otyrǵan eńbek, dep bastady ol óziniń sózin. Barlyq órkenıetti elder ózderiniń basshylary sóz­de­ri­niń tańdamaly jınaǵyn shyǵara­dy. Onyń ústine N.Nazarbaevtyń sózderi men baıandamalary sheshen­dik ónerdiń qomaqty qazynasy deýge laıyqty. Alaıda osy kezge deıin olardyń kóbi túrli derek­kóz­derde – arhıv qujattary qal­pyn­da, BAQ-ta, jekelegen broshıý­la­lar men kitapshalar túrinde, ve­dom­stvolyq basylymdarda “sha­shy­rańqy” jaǵdaıda qalyp keldi. So­nyń saldarynan ár alýan qa­jetti mátindermen oqyp-tanysý tipti mamandar úshin de qıyndyq keltirip júrdi. Osylaı deı kelip, M.Qasymbekov Elbasynyń ár jyldarda jazǵan maqalalary, ǵy­lymı eńbekteri, kópshilikke ar­nalǵan sózderi men baıandamalary Qazaqstannyń saıası tarıhynyń qundy qujattyq derekkózderi bo­lyp tabylatynyn atap kórsetti. Olar Prezıdenttiń Ult kósh­bas­shysy, saıası qaıratker, memle­ket­tik qurylystyń iri teoretıgi ári praktıgi retindegi saıası-fılo­so­fııalyq kózqarastary evolıýsııa­sy­nyń naqty kórinisi dep aıta alamyz. Jınaqqa engizilgen sózder men baıandamalarda naqty tarıhı oqıǵalarǵa, sondaı-aq memlekettik qurylystyń, áleýmettik-ekonomı­ka­lyq jańalandyrýdyń, ulttyq qaýipsizdiktiń, halyqaralyq qaty­nas­tardyń, memleketimizdi damy­tý­dyń joldary men kelesheginiń má­selelerine degen onyń kózqaras­tary men paıymdaýlary, sondaı-aq bergen baǵasy kórinis tapqan, dep qorytty óziniń sózin. Tańdamaly sózder jınaǵy ázir­ge orys tilinde shyǵyp otyr eken, biraq jaqyn bolashaqta onyń qazaq tilindegi nusqasy da jaryq kórmek. Sondaı-aq Pre­zı­dent sózderi men shyǵarma­la­ry­nyń tolyq jınaǵyn shyǵarý isi de qolǵa alynbaq kórinedi. Jınaqty ázirleý barysynda Prezıdent Muraǵaty men Tuńǵysh Prezıdent murajaıynyń, Prezı­dent Ákimshiliginiń, ortalyq mem­lekettik organdar qorlarynyń mu­raǵattyq qujattary, stenogram­ma­lar men basqa da materıaldar­dan, sondaı-aq buryn basylǵan kitap­tar­dan, respýblıkalyq jáne shetel­dik BAQ-tarda jaryq kór­gen barlyǵy 267 sóz ben baıandama muqııat irikteýden ótkizilip, jı­naqqa engizilgeni belgili boldy. Jınaq Qazaqstannyń áleýmettik-ekonomıkalyq jáne memlekettik-saıası damýynyń negizgi kezeń­de­rine sáıkes toptastyrylyp, 7 ki­taptan turatyn 5 tomnan qurala­dy eken. Sonyń ishinde Prezı­dent­tiń 1989-91 jyldary sóılegen sóz­derin qamtıtyn tom “Táýel­sizdik tabaldyryǵynda” dep ata­lypty. Oǵan N.Nazarbaevtyń Qa­zaqstan KP Ortalyq komıtetiniń birinshi hatshysy  kezeńinen bas­tap, Qa­zaq­stan óziniń memlekettik táýel­sizdigin jarııalaǵan KSRO-nyń sońǵy sátterine deıingi ke­zeń­de sóılegen sózderi engizilgen. Ekinshi tom “Jol basy” dep ata­lady. Oǵan Elbasynyń táýelsiz el irgesiniń aıqyndalyp, 1991-1995 jyldar­da­ǵy, burynǵy keńestik júıeniń kúıretilip, memlekettiń jańa mo­delin jasaý, naryqtyq ekonomıka qalyptasýynyń kúr­deli úderisi júrip jatqan eń bir dramalyq ári sheshýshi kezeń­der­degi tańdamaly sózderi engizilgen. “Reformalar baǵytymen” dep atal­ǵan úshinshi tomǵa 1995-1998 jyl­dar aralyǵyndaǵy sózder engi­zilip, olar 1995 jylǵy Konstıtý­sııanyń qabyldaný jáne sonyń negizinde saıası, ekonomıkalyq já­ne áleý­mettik-gýmanıtarlyq sa­lalarda júrgizilgen reformalar, sondaı-aq “Qazaqstan-2030” Strategııalyq baǵdarlamasy qa­byl­danyp, asta­na­ny Almatydan Aq­molaǵa kóshirý kezeńindegi oqı­ǵalardy qamtyǵan.  Kelesi, tór­tinshi tom “О́rkendeý strategııasy” dep atalady. Onda eldiń turaqty ekonomıkalyq ósý kezeńine jet­ken 1999-2005 jyl­dar­daǵy sóı­len­gen sózder engizil­gen. Osy ara­lyqta saıası júıeni odan ári de­mo­kratııalandyrý, son­daı-aq syrt­qy saıasattaǵy AО́SShK, Eýrazııalyq medıa­forým, Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshy­larynyń sezin ótkizý sııaqty álemdik bastama­lar­dy júzege asy­rý baǵytyndaǵy sózder qamtylǵan. “Kóshbasshylyqqa baǵdar” atty besinshi tom Prezıdenttiń Qazaq­stannyń Ortalyq Azııa aımaǵynda jáne TMD keńistigindegi kósh­bas­shy retinde tanyla bastaǵan 2006-2009 jyldar aralyǵyndaǵy sóz­de­ri men baıandamalaryn qamtyǵan.  Osy, besinshi jáne tórtinshi tom­dar engizilgen sózder men baıan­da­ma­lar aýqymynyń moldyǵyna baılanysty árqaısysy eki kitap­tan turady. Árbir tomnyń betashary bo­lyp sanalatyn alǵysózderde kitap qam­tyǵan jyldardyń erekshelik­teri sıpattalyp, onyń negizgi ke­zeńderi kórsetilgen. Jýrnalısterdiń suraqtaryna jaýap bergen Mahmut Qasymbekov tańdamaly sózder jınaǵy Pre­zı­dent Keńsesi qyzmetkerleriniń kúshimen daıyndalǵanyn aıtty. Sonymen qatar Elbasynyń sóz­de­rine eshqandaı ózgertý, qysqartý nemese qosý engizilmegenin jet­kiz­di. Qazaq tilindegi keıbir sózde­rin­de kezdesken jyr joldaryn da Keń­se qyzmetkerleri orys tiline ózderi aýdarypty. Jobanyń je­tekshisi Prezıdent Keńsesiniń bastyǵy M.Qasymbekov bolǵan. Kitaptyń shyǵyny memlekettik tapsyrys negizinde jabylǵan. Qa­zir ol elimizdegi barlyq kitapha­na­lar men ǵylymı ortalyqtarǵa, mem­lekettik mekemelerge, oqý oryn­daryna taratylý ústinde eken. Jaqsybaı SAMRAT.