Qurmet árkimniń ózinen bastalady

Ishki ister mınıstrliginiń Almaty qalalyq ýchılıshesi – tártip saqshylaryn daıyndaıtyn biregeı ustahana.  Jýyrda biz QR ishki ister qyz­metiniń úzdigi, osy oqý ornynyń basshysy po­lısııa polkovnıgi Dabyrjan MAJIRIN­MEN áńgimelesken edi. – Dabyrjan Tynybaıuly, al­dy­men áńgimeni ózińiz basshylyq jasap otyrǵan oqý ornynyń ereksheliginen bastasańyz. – Qoǵamdyq tártipti saqtaý men el qaýipsizdigin qamtamasyz etýde elimizdiń quqyq qorǵaý qyz­metiniń, ıaǵnı polısııanyń moı­ny­na artylar júk qashanda jeńil bol­ǵan emes. Ishki ister mınıstrliginiń qaramaǵyndaǵy 3 joǵary, 2 ar­naý­ly jáne ishki ister organdaryna tártip saqshylaryn daıarlaıtyn 13 oqý orny osynaý jaýapty salany turaqty túrde maman kadrlarmen qam­tamasyz etýde óz mindetin aby­roımen atqaryp keledi. Men bas­qa­ryp otyrǵan oqý ornynyń jo­ǵa­rydaǵy bilim oshaqtarynan erek­sheligi sol – biz tártip saqshy­la­ryn alǵashqy mindetti bastaýysh daı­yndyqtan ótkizetin jedel mer­zimdi oqý orny sanatyndamyz. Iаǵnı, álginde atap ótken kásibı ba­ǵyttaǵy oqý oryndaryn bitirmegen, biraq ishki ister organyna qyzmet etýge úmitker árbir jas mindetti túr­de bizdiń synyptardyń parta­syna otyrýǵa mindetti. – Demek, oqý ornynda ózge ká­sip­tik mamandyq ıelerine polısııa qyzmetiniń álippesin úıretetin bol­dyńyzdar ǵoı? Olardy bilim sapasy men dárejesine qaraı irikteısizder me, álde bilim jalpyǵa birdeı degen baǵdarlama aıasynda óte me? – О́te durys baıqaǵansyz. Jal­py, polısııada qazaq jastarynyń basym kópshiligi qyzmet etetini barshaǵa aıan dep oılaımyn. Tipti “ulttyq mamandyq” degen ázil-shy­ny aralas aıtylatyn sózdiń tór­ki­nine arlanyp, namystanýdyń qa­je­ti joq. О́ıtkeni, aqıqatynda solaı emes pe? Biz munda ishki ister or­gan­daryna qyzmetke turatyn joǵa­ry jáne orta bilimdi úmitkerlerdi úsh baǵytta oqytamyz. Qatardaǵy jáne kishi basshy quram laýazym­da­ryna úmitkerler úshin oqý mer­zimi 3 aı bolsa, orta basshy quram laýazymyna úmitkerler úshin 2 aı, al Qarýly Kúshterden zapasqa bo­satylǵan ishki áskerlerdiń merzimdi qyzmettegi áskerı qyzmetshilerine 1 aı. Qysqa oqý merzimi kezinde tyńdaýshylarǵa óz salasy boıynsha bilim kólemin ulǵaıtyp, daǵdylar men mashyqtar qalyptastyrýy birinshi kezekte turady. – “Ulttyq mamandyqqa” tár­bıe­leý barysyndaǵy dáris berý ana tilimizde júrgiziletin shyǵar? – Ana tilimiz – Táýelsizdi­gi­miz­diń altyn dińgegi. Ol qazir qoǵam­dyq qatynastardyń barlyq sala­syn­da qoldanylady. Elimizdiń memlekettik basqarý salasynda, zań shyǵarý men sot isin júrgizýde is-qaǵazdary mindetti túrde qazaq ti­linde toltyrylady. Bizdiń oqý-dá­ris sabaqtarymyz da ulttyq quramnyń ártúrliligine qaramastan, qazaq tilinde júrgiziledi. Tyńdaýshy­la­ry­myz memlekettik tildiń qajettiligin tereń uǵynǵan. Oǵan ana tilimizdi órkendetý isine oqý ornynda uıym­dastyrylyp turatyn túrli mádenı sharalar eleýli septigin tıgizýde. Buǵan qosymsha sahnalyq kórinis­ter, tildik saıystar, ulttyq qol­óner kórmeleri men tárbıeni ulaǵat kózi retinde dáripteıtin ádebı shy­ǵarmashylyq keshter óreli iske úl­ken ózgerister engizýde. Sondaı-aq tyńdaýshylar men jeke quramnyń sapqa turý sáti men saptyq baıqaý­lardaǵy beriletin buıyrý nyshan­dary da tek qana memlekettik tilde júrgiziledi. – Kásibı erekshelikterdiń mol­dyǵyna baılanysty tehnıkalyq til­dik qoldanysta kedergiler joq pa? – Aqıqatyn aıtar bolsam, ondaı kedergiler bizdiń oqý ornynda bolǵan emes. Jalpy, oqý mekeme­leriniń qaısysynda nemese qaı sa­lasynda bolsyn, aldymen oqy­tý­dyń pedagogıkalyq, dıdaktıkalyq talaptary oryndalýy mindetti. Bul oraıda biz­diń oqý or­nyn­daǵy bi­lim berý mer­zimi jáne bi­lim maz­mu­ny­­nyń erek­­sheligi – ti­keleı IIM buı­ry­ǵymen be­kitilgen ta­qy­ryptyq josparǵa sáıkes júr­giziledi. О́z­ge­deı aza­mat­tyq oqý oryndary­nan aıtar­lyq­taı erek­sheligi de osynda. Oqý-jattyǵý sıkldardyń dáris qory túgeldeı memlekettik tilge aýdaryl­ǵan­dyq­tan, keleshekte memlekettik tildi damytýdyń basqa da utymdy ádis­terin qarastyrmaqpyz. Taıaý mer­zimde jańa talapqa saı paıdalana­tyn lıngafon kabıneti, mýltıme­dııalyq baǵdarlamalar, dybys-beıne taspalar, elektrondy oqý­lyq­tar búgingi bar ishinara eleýsiz olqylyqtardyń ornyn toltyrady degen úmitti oıdamyz. – О́zińiz aıtqandaı, jedeldetip oqytý merziminde bul jerden qansha tyńdaýshy qandaı ýaqyt merziminde kásibı bilimin jetildirip shyǵady? – Alǵashqy daıarlyq kýrsynda oqý úderisi úsh merzimge bólinip júrgiziledi. Basqa áriptes oqý or­nynda bir oqý merziminde 100-120 tyńdaýshy oqıtyn bolsa, bizde 300-350 tyńdaýshy oqıdy, al buǵan qosymsha biliktiligin arttyrý jáne qaıta daıarlaý kýrsyna 100-120 qyz­metker keledi. Sonymen, tek qana bir jyldyń ishinde uzyn-sany 1200-1300 tyńdaýshy bilim dáre­jesin rastaıtyn sertıfıkat alyp shyǵady. Qazirgi tańda olarǵa 23 oqy­týshy sabaq beredi, olardyń 9-y aǵa oqytýshylar – kásibı táji­rı­besi mol, IIO-nyń ár túrli sala­larynda qyzmet istegen bilikti oqy­týshylar. Pedagogıkalyq qyzmetin jańa bastaǵan jas mamandarymyz da bar. Jas mamandarǵa aǵa býyn­nan tájirıbeli oqytýshylar beki­tilip, ádistemelik keńeste “Jas us­taz­dar mektebiniń” jumystary jos­parǵa saı júrgizilip otyrady. Qa­zirgi zamanǵy tehnologııalyq tal­daýlardy oqý úrdisine engizý maq­sa­tynda oqý-ádistemelik keńes ju­mys isteıdi, onyń jumys jospary, atqaratyn is-sharalary bekitilgen. – Tyńdaýshylar negizinen qan­daı kásibı pánderden dáris alady? – QR IIM-niń buıryǵyna sáıkes bekitilgen oqý-taqyryptyq jos­par boıynsha júrgiziletin “Arnaıy daıyndyq”, “Zań daıyn­dyǵy”, “Atý daıyndyǵy” jáne “Jaýyngerlik kúres tásilderi” sııaq­ty kásibı pánder tyńdaý­shy­larymyzdy esh jalyqtyrǵan emes. Oqytý kýrsynyń qysqa merzimdi ereksheligin eskere otyryp, tyńdaý­shy­lardyń tanymdyq biliktiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan tájirıbe-semınar jáne oqý-jattyǵý sabaqta­ry qyzý júredi. Túrli psıholo­gııa­lyq trenıngtiń de úlesi aıtarlyq­taı. Jol polısııasy, patrýldik po­lısııa qyzmetine úmitker-tyń­daýshylarǵa “Arnaıy daıyndyq” páni boıynsha “Quqyq buzýshylyq jasaǵan adamdardy ustaý jáne olardy IIO-ǵa jetkizý taktıkasy”, “Atý daıyndyǵy” páninen Makarov tapanshasy men Kalashnıkov avto­matynan jattyǵýlar oryndaý tár­tibi kórneki quraldarmen úılesti­rilip, tájirıbe sabaqtar ótkiziledi. Oqytýshylardyń oqý sabaqtarynda oqytýdyń ınnovasııalyq ádisterin qoldaný múmkindigine qatysty aýdıtorııalar proektorlarmen jab­dyqtalǵan, arnaıy kompıýterlik synyptar bar. Almaty qalasy IID-niń tájirıbeli qyzmetkerleri tyńdaýshylarǵa qyzmet salasy boıynsha dáris berip, tájirıbe sa­baqtaryn ótkizedi. IID-niń patrýl­dik polısııa, aıdaýyl qyzmeti, kúzet qyzmetiniń ózara tájirıbe almasýy tájirıbe sa­baqtarynyń eki jaqqa da tıimdi ekenin kór­set­ti. Ishki ister mı­nıstriniń buıryǵyna sáıkes, oqy­týshy­la­ry­myz mı­nıstr­­lik qa­ra­ma­ǵyn­daǵy Qaraǵandy Zań ıns­tıtýty men Al­ma­ty Akademııa­syn­da biliktiligin arttyrý kýrsynan ótedi. Sonymen qatar bi­likti ustazdarymyz Almaty qalasyndaǵy azamattyq joǵary oqý oryndarynda táji­rı­be almasady. О́zara yn­tymaqtastyq oqý-ádistemeliktiń qory­tyn­­dysyna oraı tá­ji­rı­beli oqytý­shy­lar­dyń ǵylymı eńbekte­rin jı­naqtap, birneshe oqý qural­daryn daı­yndadyq, test suraqtary men “Arnaıy daıyndyq” pániniń dá­rister jınaǵyn baspaǵa tapsyrdyq. – Tyńdaýshylar teorııalyq oqýmen qatar, dene jattyǵýy, son­daı-aq qarý-jaraq túrleriniń qyr-syryn da meńgeredi. Osy tóńirekte oqyrmanǵa keńirek maǵlumat berseńiz. – Tyńdaýshylarymyz arnaıy jabdyqtalǵan “Atý daıyndyǵy” boıynsha oqý-jattyǵý tırin, jol po­lısııasy men krımınalıs­tıka­nyń oqý alańdaryn paıdalanady. Sonymen qatar, jaýyngerlik jek­pe-jek tásilderiniń zaly men la­zerlik trenajerlar qoıylǵan sport zaly da tyńdaýshylardyń múdde­sine qyzmet etedi. Aldaǵy ýaqytta jol polıgonynyń aýmaǵyn ulǵaı­tý, sport qalashyǵyn salý, ıaǵnı ma­terıaldyq bazany jetildirý jos­parlanyp otyr. Sonymen qatar, aǵymdaǵy jyly IIM tarapynan bizdiń oqý ornyn qosymsha kom­pıý­terlermen, shaǵyn avtomatty telebaılanys stansasymen, shaǵyn baspahanamen qamtamasyz etý kóz­delgen. Árıne, bolashaq polısııa qyzmetkerleri úshin jaýyngerlik kúres tásilderi men atys qarý­la­rynyń qurylymyn oqyp-úıre­nýdiń máni zor. Qylmys bolǵan jaǵdaıda qoldanatyn ádis-tásilder men atý jattyǵýlaryn úzbeı jasap meılinshe mashyqtanady. Munyń bári polısııa qyzmetkeriniń qyz­met­te qalyptasqan kúndelikti daǵ­dylary dese de bolady. Azamattar­dyń quqyqtaryn, óz ómirin qor­ǵaýda qarýdy jetik meńgerý – tár­tip saqshylary úshin basty qajet­tilik ekenin de umytqan emespiz. Qazirgi tańda oqý ǵımaraty, tyń­daý­shylardyń jatyn orny, sport qalashyǵy men saptyq alań zaman talabyna saı qaıta kúrdeli jón­deýden ótkizilýde. – Tártip saqshysyna degen qur­met synyptaǵy dáris ústinde bastalady degenge qalaı qaraısyz? – Uly qolbasshy Baýyrjan Momyshuly: “Tártipke baǵynǵan el qul bolmaıdy” degen. Biz buıryqqa baǵynatyn, tártipti moıyndaǵan salanyń qyzmetkerlerimiz. Sol sebepti de Elbasynyń jáne IIM basshylyǵy tarapynan polısııa qyzmetiniń aldyna qoıyp otyrǵan talabyn oryndaýǵa baǵyttalǵan jumystardy abyroıly atqarý bas­ty mindetimiz bolyp tabylady. Qo­ǵam men jurtshylyq aldynda po­lısııa qyzmetiniń abyroıyn kóterý maqsatynda tyńdaýshylardyń patrıottyq sezimin nyǵaıtyp, olar­dyń boıyna sybaılas jemqor­lyqqa qarsy kúres júrgizý áreket­te­rin qalyptastyramyz. Qazirgi naryq zamanynda polısııa qyz­meti­niń áleýmettik jaǵdaıyn kóte­rý de olardyń jeke basynyń kási­bı qyzmetin erekshe jaýapker­shi­likpen atqarýǵa kepil bolady dep sanaımyn. Sondyqtan, biz qoǵam­dyq tártip saqshylaryna jurt synaı qaramaı, erekshe syılap, qurmettep qaraıtyndaı baǵyt-baǵdarda tálim-tárbıe beremiz. Áńgimelesken Aınash ESALI. Almaty.