“Shekspıri joq eldiń Nıýtony da bolmaıdy”

Jazylǵan jaıdyń jańǵyryǵy 2010 jylǵy 12 naý­ryz­da osyn­daı taqy­ryp­pen jarııa­lanǵan suh­batta ataqty aqy­ny­myz Oljas Súleıme­nov ózi, ómiri, óleńi tý­raly, zaman, qoǵam, adam jaıynda ordaly oılaryn ortaǵa salǵan, sol tusta qoǵamda talas arqaýyna aınalyp turǵan El birligi dok­trınasynyń jobasyna qatysty da pikir aıtqan bolatyn. “Ja­zylǵan jaıdyń jańǵyryǵy” aıdarymen “Egemen Qazaqstannyń” betinde jarııalanǵan maqalalarǵa únqosýlar shyǵyp turatynyn jurtshylyq jaqsy biledi. Ádette olar sol maqala nemese suhbat gazette basylǵannan kóp ýaqyt ótpeı jaryq kóretininen de oqyrman qaýym habardar. Degenmen, biz bul joly qalyptasqan dástúrdi buzyp, sonaý erte kóktemde, naýryz aıynda jasalǵan suhbatqa únqosýlardy qońyr kúzde nazarlaryńyzǵa usynǵaly otyrmyz. Munyń sebebin sóz túıininde aıtatyn bolamyz. Aldymen oqyrmandar pikirlerine nazar salyńyzdar. *** Oljas atamyzdiki shyndyq. Tereń paıymdasaq, táýelsizdik de­gen qasıetti uǵym adamzat qo­ǵam­y­nyń kemeldengen saıyn jańa sıpaty bolatynyn, dıalektıkalyq qubylys ekenin moıyndaý kerek. Oljekeń qazaq máselesine ǵa­lam­sharlyq tur­ǵydan qaraǵan. “Sheks­pır tra­gedııa­lary sııaqty kitap­tar ádebıette az jazyldy”, “Eýr­azııa­nyń árbir memleketi óziniń ishki ómi­riniń praktıka­symen nyǵarlaı túsetinin, al ár eldiń ishki ómiri absolıýtti táýel­siz­dik jolyndaǵy kúrestiń ǵasyrlar boıy jı­naqtalǵan dástúrleriniń sarqyn­shaq­taryna toly bola­tynyn jaqsy uǵyna­myn. Buǵan Doktrına jobasyn talqylaý barysyndaǵy pikirtalas kezinde kózimiz taǵy jete tústi” degenderine daý aıtýǵa bolar edi. Biraq ol bul jer emes.Tutastaı alǵanda qajetti suhbat. *** Men Oljas aǵamyzdy sonaý qyly­shynan qam tamǵan keńes zamanyndaǵy “Az ı Iа” kitaby úshin ǵana syılap óter edim. Al qazirgi tańda ol kisiniń Qazaq úshin atqaryp jatqan eńbekteri ushan teńiz! Jasaı berińiz! *** Oljas Súleımenov – qazirgi qazaqstandyq qoǵamda iriliktiń ólshemine aınalǵan tulǵa. О́zderin oppozısııashyl saıasatkerlerdiń sapyna qosatyn keıbireý Oljas­tyń zańǵar tulǵasyn tómendetý arqyly ózin odan zor qylyp kór­setýdi kókseıdi. Zamanaýı qazaq zııa­lysynyń qazaqı psıho­lo­gııasynyń kórinisi bul. Al O. Súleımenov bolsa, qylyshynan qan tamǵan ke­ńestik kezeńde Taýlardy alasartpaı, Dalany asqaqtatyp edi ǵoı! Irilik degenimiz – osy! “Arǵymaqtar”, “Az ı Iа”, “Ne­vada-Semeı” – Uly Dalanyń Uly Rýhynyń O.Súleı­menovtiń poe­zııasynda jandanýy, tarıhta ti­rilýi, qoǵamdyq sanada bulqynýy! Bo­dandyq dáýirinde Túrki ha­lyq­tarynyń tili men salt-dástúrin Shýmer órke­nıetine aparyp tireý, so­nymen qatar orys jasaq­tarymen soǵysqan qypshaq qolynyń qa­harman­dyǵyn ımperııalyq astam­shyl oı­daǵy tarıhshylar men saıa­satshylardyń kó­zi­ne shuqyp turyp kórsetý – qazirgi táýel­sizdik jaǵdaıynda, demokratııalyq qo­ǵamda Kremlge qarap kijiný nemese Aqordaǵa qarap aıbat she­gý­men birdeı emes-ti. *** Oljas Súleımenovtiń bilim­dar­lyǵyna taǵy da bir kóz jetkizgen sátti suhbat! Aman bolsyn, arda aǵamyz!!! *** Shynynda da, Oljekeńniń “Az ı Iа” kitaby – orys ǵylymynyń betine tar­tylǵan shapalaq, úlken erlik. Annota­sııasynda, tipti KSRO Jaıaý Áskerler Qolbasshysy Oljekeńdi: “Súleımenov – orys muraǵatyna bas jipsiz jiberilgen haıýan” degendi oqyp edik. Ol­­­jekeńe osyndaı tartymdy suh­battardyń arqaýy bolyp, aramyzda júre berýin tileımin! *** Qanshama oı, ne degen she­berlik. Tańyrqamasqa sharań joq, bilimdi bolsań osy kisideı bol! Sizge uzaq ómir bersin. *** KEREMET! Bul da bir Jaratýshy Iemizdiń qudireti bolar. Elim dep, jerim dep, halqynyń qamyn oılaǵan, bolashaǵyna úlgi bolǵan Oljas Súleımenov Omar­uly aǵamyzdy maqtan tutamyn. Qudiretti kúshtiń kere­metimen ATA rýhy ózińizge rıza bolsyn. Ur­paǵym elim, jerim dep ótken qa­sıetti Babalarymyz rýhtary demep, qoldap júrsin Sizdi. Siz sııaq­ty azamattar kóp bolsa, QAZAQ naǵyz qazaq bolar, Asyl qazaq bolar, Urpaqtary ónegeli, ınabatty qyzdary bar, qaıratty da uldary bar eldiń de eli bolar. Qazaqtyń atyn elge tanytqan eńbekterińizge kóp rahmet. Isińiz tek órge órlesin!!!– degim keledi. *** Oljas aǵamyz týraly túsinbeı júrgen saýaldaryma jaýap alǵandaımyn. Suhbat­tyń bereri mol. Aǵamyzǵa uzaq ǵumyr tileımin! *** Oljas aǵamyz oryssha tárbıe­lengen. Ol kisi óte saýatty. Biraq esh­qashan da qazaq ultyn súıe almaıdy, qazaq ultynyń jan-tánin túsine almaıdy. Túsine almaǵan soń, bilimi arqyly óz oıyn shyndyqqa shy­ǵarady. Menińshe, Oljas aǵa­myzdyń aıtqanynyń bári shyndyq emes. Sulý sóıleıdi, biraq syldyr sóıleıdi. Bul ary-beriden keıin tapsyryspen jazylǵan maqala ekeni kórinip tur. Janymyzda qyrǵyzdar shýlap jatqanda, elge aqyl aıtatyn osyndaı basalqaly maqalalardy jarııalaý kerek bolǵan bolýy kerek... *** Sońǵy jyldary Oljas aǵa­myzdyń aýyl-aımaqqa baryp, elmen kezdesip, arqa-jarqa áńgimeleskenin estimeppin. Aýyl – qazaqtyń altyn qursaǵy dep jatamyz. Naǵyz ultjandy qazaqtar aýylda turady. Menińshe, aýyldaǵy qazaq pen Oljas aǵamyzdyń arasy tym alshaq. Aýyldyń qazaǵy Oljasty túsinbeıdi, Oljas aǵamyz olardy túsinbeıdi. Menińshe, gazetke kóldeı qyp úlken suhbat bergennen góri, Oljas aǵamyz bir shaǵyn aýylǵa baryp, jurtpen kezdesip, osy aıtqandaryn keremet áńgimelep, kózin jetkizip, eldiń alǵysyn alyp jatsa, úlken saýap is bolar edi. Astanada, jyly jerde otyryp bári sulý sóıleıdi. Eldi aralap kórsin, aýyldy aralap kórsin, jurtpen tildessin, qaıta bir aı júrip, taza qazaqsha úırenip qaıtady. Halyqtan artyq áýlıe joq. Elmen tyǵyz aralasyp júrip qana eldik máselelerdi aıtýǵa bolady. Basqasha aıtý múmkin emes. *** Qatelestińiz, birinshiden, bul maqala, aıtqanyńyzdaı, qyr­ǵyzdardyń “shýynan” buryn jarııalanǵan, ekinshiden “syldyr, oryssha tárbıelengen qazaq ultyn súıe almaıdy, tapsyrys” degen­derińiz bári beker. О́ T E beker!!!! Artyq aıtyldy, Jaratqan Iemiz tarazylasyn! *** Aýyl qazaǵy, barsha qazaq Oljasyn aspanǵa kóterip súıedi. Kezinde “Arǵy­maqpen” quıǵyn­datyp, evtýshenkolardy, rojdest­ven­skıılerdi ysyryp tastady ǵoı. Ol kezdegi eńbegi Qazaqtyń zor mártebesi, al Oljas aýyldan alys, qıdyń ıisin sezip, qara shaldardyń áńgimesin estip, taldy at qylyp minip kórgen joq. Kitappen ósken adam ǵoı. Analıtık ekeni sózsiz. Ǵajap oılaıtyny da sózsiz. Alaıda, Shekspır bizben shendese almaıdy!!! *** Mine, pikirlerdiń bir parasy osylaı deıdi. Olardyń bárin kózinen tizip jarııalap jatý artyq bolar, onyń ústine arasynda bir birin qaıtalaıtyndary, buryn jazylǵan pikirdi qostaıtynyn aıtýmen shektelgenderi de bar­shylyq. О́zińiz de kórip otyrsyz: pikir qosý­shylardyń deni Oljas Súleı­menovpen suhbatty qajetti, oıly dúnıe retinde baǵalaıdy, ara-arasynda aqyndy aspanǵa asyra maqtaıtyndar da bar, sonymen birge sýretkerdi sózben “soı­yp salǵandar” da tabylady. Bir oqyrman gazet ma­terıaly Qyr­ǵyzstandaǵy ý-shýǵa baılanysty bizdegi qo­ǵam­dyq pikirge áser etý úshin jarııalanǵandaı etip ja­zypty, taǵy bir oqyrman artynsha ony teriske shyǵaryp, suhbattyń kórshilerdegi shıe­lenisten buryn basylǵanyn aıtypty. Pikir qosý­shylardyń eshqaısysy da suhbatqa selqos qaramaǵany anyq. Aıtqandaı, oqyr­mandardyń aty-jónin jaz­baýymyzdyń syryn túsindire keteıik. Internet keńis­tiginde pikir bildirýshilerdiń búrkenshik atpen únqosýy – qalyptasqan jaı. Osy suh­batqa qatys­ty oıyn jol­da­ǵandardyń da birqatary solaı etkendeı. Qanjyǵaly, Qaǵan, Baı Qazaq, Qaımana qazaq, Jaıaý, Ja­­nashyr dep qol qoıýshylardyń búr­ken­shik atty tań­daǵanyna talas bolmas, so­nymen birge Nurbek, Januzaq, Ermek, Is­lam, Qaırat, Aınur, Qarlyǵash, Saǵdat, Gúl­­faı­rýz, Oralhan, Shákızat, Baný sııaqty esimderdiń ózi dál sol adamdardyń dál aty bolmaýy da ábden múmkin. Sondyqtan biz de famılııa kórsetýden boı tartyp otyrmyz. Al endi biz bul pikirlerdi nege jarııa­lap jatyrmyz degenge keleıik. Mundaǵy maqsat gazet jarııa­lanymynyń oqyrman­dar arasyndaǵy jańǵyryǵyn jetkizý ǵana emes. Biz osy arqyly “Egemen Qazaqstan” oqyrmandaryna gazet maqalalaryna ún qosýdyń, pikir bildirýdiń jańa múmkin­dik­teri baryn aıtyp, sol múmkindikti paıda­lanýdyń jolyn naqty kórsetkeli otyrmyz. Qaı basylym bolsa da óz maqa­la­larynyń oqyrmandarǵa áserine, sóziniń qaı­tarymyna alańdamaı qoımaıdy. Bu­rynǵy kezde gazet redaksııasyna oqyrman hattary jıi joldanatyn, olardaǵy pikir­ler basylym betinde júıeli túrde jarııa­lanyp ta jatatyn. Jalpy hat jazý úrdi­siniń búkil álemde azaıǵanyndaı, bizde de oqyrmannyń óz oıyn redaksııaǵa hat joldaý arqyly bildirýi kemip keledi. Buǵan da túsinistikpen qaraǵan jón. Myna júr­dek ýaqyt, jantalas zaman soǵan ákeldi. Gazet saıty sizge “Egemen Qazaqstan” betindegi maqalalardy oqýmen birge olarǵa pikir bildirýge de jol ashady. Endigi jerde ózińizdi tolǵandyrǵan jarııalanym jóninde qolǵa qalam alyp, hat jazý da, ony konvertke salyp, Astanaǵa joldaý da, ol pikirim gazetke shyǵa ma, shyqpaı ma dep alań kóńilmen kútý de tipti shart bolmaı qaldy. Endigi jerde siz bul úshin: 1. Internetti qosasyz. 2. Latyn áripterimen www.egemen.kz dep terip, gazet saıtyn ashasyz. 3. Oqyǵan maqalańyzdyń sońynda Pikir jazý Atyńyzdy jazyńyz E-mail adresińiz Jiberý degen jazý shyǵady. 4. О́z aty-jónińizdi, elektrondy poshtańyzdyń adresin toltyrasyz. 5. Pikir jazasyz. 6. Tintýir (mysh) arqyly “Jiberý” dep jazylǵan tusty basasyz. Boldy. Bar keregi osy ǵana. Durys toltyrylǵan jaǵdaıda pikirińiz eki-úsh mınóttiń aınalasynda gazet saıtyna shyǵa keledi. Árıne, bul aıtylǵannan gazet mate­rıaldaryn saıt arqyly oqý tolyqqandy áser bere alady degen pikir týyndamaıdy. Tasqa basylyp, qolyńyzǵa kelip turǵan baspa óniminiń jóni basqa ekeni belgili. Onyń ústine saıtqa gazet materıaldaryn túgel salý da múmkin emes. Degenmen, saıt arqyly aıtqyńyz kelgen oıdy oqyrman qaýymǵa tez jetkizýdiń artyqshylyǵy aıdan anyq. Biz sizdi sol múmkindikti paıdalanýǵa shaqyramyz. Serikqazy KÁKIBALANOV, “Egemen Qazaqstan” gazeti saıty shyǵarmashylyq tobynyń jetekshisi.