Astyq taýlary bıiktep barady

Oraq-2010 Bıylǵy jylǵy qýańshylyq dıqandar qaýymyn dúrbeleńge salǵany jasyryn emes. Kórshi Reseıde astyq kóleminiń 30 paıyzy kúıip ketkeni belgili. Al, Qazaqstan dıqandary qolaısyz jyldardyń ózinde qoldaryn qýsyryp qalmaǵan. Al, Syr marjany – aq kúrishti aıalap ósiretin Syr dıqandary jyl ótken saıyn tolaıym tabystarǵa jetip keledi. Aǵymdaǵy jyly Syr aıma­ǵynyń 85,5 myń gektar jerine dándi daqyldar ornalastyrylsa, kúrish egisiniń kólemi 77,4 myń gektarǵa jetkizilip, ótken jyl­men salystyrǵanda 5,3 myń gek­tarǵa artyq egilgen. Al, 42,43 gek­tar jerge kúzdik bıdaı, 1080 gektar alqapqa jazdyq bıdaı, 800 gektarǵa arpa, 791 gektar jer­ge tary egilse, dándik júge­riniń egis kólemi 1577 gektarǵa jetkizilgen. Búginde jazdyq, kúz­dik bıdaılar men arpa jınaý naýqanyna núkte qoıylyp, kúz­dik bıdaıdan 870 tonna, arpadan 420 tonna ónim jınaldy. Aıta ketý kerek, ústimizdegi jyly Syr aımaǵynda dándi daqyl­dardan barlyǵy 3430 myń tonna ónim jınalady dep mejelenýde. Endi, mine, Syr elinde aq marjan – kúrishke jappaı oraq salý bastalyp, egistik tóskeıi qar­balas ta qyzý eńbek qusha­ǵy­na kenelgen. Eńbek kórigin qyz­dyryp, el nesibesin qamtamasyz etýdi kózdegen eginshilerdiń eń­begimen tanysýdy murat tut­qan biz Syrdarııa aýdanyna qarasty yrysty da kúrishti – Naǵı Ilııasov aýylyna atbasyn burǵan edik. Aıta keteıik, ke­zin­de irgeli sharýashylyq jerleri bóliske túsip, toz-tozy shyqqan bolatyn. Sol kezde júzdegen gek­tar jerlerdi ıeleri ıgere almaı, egis kólemi kúrt azaıyp ta ketken. “Birlik bar jerde tir­lik bar” dep atam qazaq aıt­qandaı, Naǵı aýyly­nyń tur­ǵyn­dary osy­naý ke­leń­sizdikke tos­qaýyl qoı­ǵan aýyl­dardyń biri. Sóz oraıy kel­gende aıta keteıik, 2005 jyly aýyl­­dyń atpal azama­ty, belgili kásipker Abzal Eralıev aýy­ly­na ınvestısııa sa­lyp, bankterge bere­shek 110,0 mln. qary­zymen qabyldap ala­dy. “Maǵ­jan jáne K” JShS-in quryp, bary-joǵy 3 jylda jabaıy­lanyp ketken jer qaıta­dan qal­pyna keltiril­gen. Kanal­dar ta­zartylyp, olar­ǵa shlıýzder qaı­tadan salynady. Segiz tanapty aýyspaly egistik jer bastapqy qalpyna tústi. Ortalyq qyrman sońǵy úlgidegi astyq tazartqysh agregattarmen jabdyqtaldy. Kúrish egisiniń kó­lemi 3300 gek­tar­ǵa jetip, jyl saı­yn ár gek­tardan alatyn Syr mar­jany 55-57 sentnerge jet­kiziledi. О́tken jylǵy berekeli altyn kúz­de joǵary ónim jınap, ózgelerden oq boıy oza shapqan aýyl dıqan­dary aǵymdaǵy jyly da sol bıikten kórinýdi murat tutqan. – Bıyl 3650 gektar jerge Syr salysyn ósirdik. Búginde sonyń 2254 gektar jeriniń daqyly jınalyp, ár gektardan or­tasha ónim 52 sentnerden aı­nalýda, – deıdi bizben áńgi­mesinde “Maǵjan ı K” JShS dırektory Darhan Eralıev. Aıtsa aıtqandaı, Naǵı aýylynyń egistik alqaby qyzý eńbek qushaǵyna kenelgen. Kún-tún kóz ilmeı altyn astyq taý­laryn bıiktetýge bet burǵan kú­rish­shiler men mehanızator­lar­dyń mańdaılarynan tamǵan tam­shylar dán bolyp tógilýde. Kúrish­shilerdiń kósh basynda Nurlyhan Smaıylov keledi eken. Ol óziniń mańdaı terimen sepken 30 gektar kúrishtiń da­qyldaryn tolyǵymen ortalyq qyrmanǵa túsirip, ár gektardan 68 sentnerden aq kúrish jına­ǵan. Sondaı-aq kúrishshiler Edil­baı Álimbaev, Marhabat Seıit­qazıev, Asylhan Temirnu­rov­tar da ár gektardan 57-65 sen­tner aralyǵynda ónim alýda eken. – Kúrish orýdyń nesibesi, – deıdi bas agronom Kenjebek Ánápııauly, – tikeleı jatka­shy­lar men kombaınshylarǵa qa­tys­ty. Bizdiń sharýashylyqta aýdan ǵana emes, oblys kóle­min­de ózge­lerden oq boıy oza shaý­yp kele jatqan mehanızatorlar bar­shylyq. Iá, agronom aıtsa aıtqan­daı, aýylsharýashylyq tehnıka­la­rynyń tizginin ustap, tur­ǵyn­dar alǵystaryn arqalap júr­gen­der jeterlik eken. Jatkashy Sa­ǵıt Mamytov kúnine 10-15 gek­tar Syr salysyn destege salyp, búginde 220 gektar jerdiń kúri­shin bir ózi orsa, kombaınshy Rysbek Eleýbaev kúnine 400-500 sentner astyq bastyryp, búgin­de 7 myń sentner astyqty orta­lyq qyrmanǵa jóneltken. Son­daı-aq jatkashy Serik Naıza­taev kúnine 8-12 gektar jer oryp, barlyǵy 215 gektardy des­tege salyp, kombaınshy Aza­mat Quraqbaev kúnine 350-400 sentner astyq bastyryp, búgin­de 6800 sentner astyqty el nesibesine usynǵan. – Bizdiń ortalyq qyrman tolyǵymen jańa tehnıkalarmen jabdyqtalǵan, – deıdi qyrman meńgerýshisi Erlan Ysqaq. – Sodan da Syr salysyn tazartý kúni-túni júrgizilip, astyq taý­lary kún ótken saıyn bıiktep barady. Mundaı mol ónim aýdan turmaq, oblys aýmaǵynda sırek kezdesetin qubylys. Bıylǵy kúz bizdiń dıqandar úshin berekeli de merekeli kúz bolmaq. Iá, aıtsa aıtqandaı, maǵ­jan­dyqtar bıylǵy jyly mol ónim alýǵa qol jetkizbek. Nesi­be­lerin Jer-Anadan tergen aýyl azamattary Syr salysy – aq marjandy jınaýdy qazan aıyna deıin tolyǵymen aıaqtaýdy me­jelep otyr. Erkin ÁBIL. Qyzylorda oblysy, Syrdarııa aýdany, N.Ilııasov aýyly.