Erliktiń, tektiliktiń, órliktiń úlgisi

Keshe Jambyl oblysynda Keńes Odaǵynyń Batyry, qazaq halqynyń dańqyn álemge tanytqan jaýjúrek qolbasshy, qaharman jazýshy Baýyrjan Momyshulynyń 100 jyldyǵyna arnalǵan mereıtoı saltanatty túrde ashyldy. Toı rásimi oblys ortalyǵynda erlik pen órliktiń úlgisindeı qasqaıyp turǵan qaharmannyń eńseli eskertkishine gúl shoqtaryn qoıyp, batyrdyń óshpes rýhyna taǵzym etýden bastaldy. Batyr toıynyń saltanaty “Baýyrjan Momyshulynyń ómiri men ónegesi” dep atalatyn ha­lyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııaǵa ulasty. Konfe­ren­sııaǵa qatysýshylardy oblys ákimi Qanat Bozymbaev qut­tyq­tap, onda qaralatyn taqyryptyń eldik pen erlikti ulyqtaýda, ur­paqty tekti­lik­ke tárbıeleýde erekshe máni bar ekenine toq­tal­dy. Konferensııada alǵashqy bolyp sóz alǵan maı­dan­ger-jazý­shy Ázilhan Nur­shaıy­qovtyń  “Batyr týraly tolǵaý” atty baıandamasy kóptiń kókeıinen shyǵyp, konfe­ren­sııa­ǵa jınalǵan jurt rızashy­lyq­pen dúrkin-dúrkin qol soǵyp otyrdy. – Baýkeń aldymen aqyn, – degen Ázilhan aǵa, batyrdyń 1944 jyly 15 aqpanda jazylǵan “Ana tilin ardaqta” degen óleńin oqyp turyp. – Shynynda, arada biraz jyl ótse de aqyn óleńi búgingi kún máselesin dóp basyp, dál ta­nyp, kóterip turǵandaı edi. Baýkeńdi “aǵa” dep ardaq tut­qan jazýshy batyr týraly tebi­rene, tolǵana kelip: “Baýkeńniń ómirbaıanyn barsha qazaq jaqsy biledi, tipti, búkil dúnıe júzi bi­ledi. Olardy qaıtalap jatýdyń qajeti joq. Men búgin, 100 jyl­dyq mereıtoıy kúni Baýyrjan Momyshulynyń áskerı danaly­ǵyn, adamı parasatyn tanyp, erek­­she baǵalaǵan 7 adamnyń atyn ataǵym keledi. Olar: gene­ral Pan­fılov, polkovnık Sere­brıakov, general Chıstıakov, armııa generaly Ro­kossovskıı, mar­shal­dar Bagramıan, Jýkov, Vasılev­skıı edi. Panfılov Baýkeńdi týǵan ba­lasynan artyq kórdi. Ke­ńes Oda­ǵynyń Batyry ataǵyna usyndy. Ártúrli ádiletsiz sebep­termen Baýkeńe Batyr ataǵy be­rilmedi. Chıstıakov Rokossov­skııge ótinish aıtyp, Baýkeńdi polk komandıri etti. Ekeýi de Baýkeńdi erekshe baǵa­lady. Mar­shal Bagramıan Baýkeńniń erlik­terine, bilimine bas ıip, qos mar­shal Jýkov pen Vasılevskııdiń aldyna ertip bardy. Qos mar­shal­dyń aldynda Baýkeń olardyń taktıka­lyq, strategııalyq qıyn suraqta­ry­na múdirmesten jaýap berdi. Biraq “jalǵyzdyń jary qudaı” degen de sóz bar. Táýel­sizdik tań­sá­risinde qazaq eliniń súıikti perzenti Nursultan Na­zarbaev SOKP Or­ta­lyq Komı­tetiniń Bas hatshysy, KSRO Jo­ǵarǵy Keńesi Prezı­dıýmy­nyń tóraǵasy Gorbachevke óz atynan hat jazyp, qazaq halqy ǵana emes, alty alash úshin arman bol­ǵan ataqty julyp alyp ber­di. Er men eldik týraly taǵy­lymdy oılar tizbeginen turatyn konferen­sııada batyr týraly osy tárizdes oılar men pikirler, ǵylymı tujy­rym­dar kóptep aıtyldy. Batyr Baýkeń beınesin árkim árqyrynan kórsetýge tyrysty. Baýyr­­jan­tanýshy Mekemtas Myr­zah­metov, professor B.Aıaǵan, Oral qa­la­syndaǵy M.О́temisov atyndaǵy memlekettik ýnıversıtet pro­fessory H.Muhamedqalıev, Qyrǵyz elinen kelgen, sol eldiń memlekettik syılyǵynyń ıegeri G.Orozova, professor B.Hasan­uly, Aýǵan soǵysy ardagerleri uıymdarynyń “Qazaqstan arda­ger­leri” qaýym­das­ty­ǵy tóraǵa­synyń orynbasary B.Smaǵu­lov­tardyń pikirleri men oı­lary ǵylymı konferensııa taqyry­byn mazmun jaǵynan baıyta tústi. Jambyldyqtar Taraz qala­synyń tórinde ótip jatqan toı ishinen halyqqa tanymal kóp­tegen ul-qyzdardy kórip qýanyp qaldy. Sonyń biri, Elbasynyń qolynan Qazaqstannyń Eńbek Eri ataǵyn alǵan Aıagúl Mıra­zova bolatyn. Konferensııadan keıin Baýyrjan Momyshuly atyndaǵy “Jeńis” saıabaǵynan jasaqtalǵan batyr monýmentiniń ashylý saltanatynda Aıagúl Mı­ra­zova, oblys ákimi Qanat Bo­zymbaev jáne QR Parla­menti Senatynyń depýtaty О́mir­bek Baıgeldı batyr moný­mentine gúl shoqtaryn qoıdy. “Kórgendi el kósh bastaıdy” degen. Batyr Baýkeńniń týǵanyna 100 jyl tolýyn laıyqty qarsy alý, onyń jaýyngerlik ómir joly men shyǵarmashylyq murasyn keńinen zerttep, zerdeleý maqsatynda, ob­lys­ta “Baýyrjantaný” ǵylymı or­talyǵy qurylǵan bolatyn. Ǵylymı ortalyq Baýyrjan Momyshuly jaı­ly buryn esh jerde jarııalan­ba­ǵan tyń derekter jınady. Konferensııa aldynda tusaýkeseri bolǵan Baýyr­jan Momyshulynyń 30 tomdyq eńbegi, mine, osy janqııar eńbektiń jemisti nátıjesi boldy. Jalpy, 30 tomdyqtan turatyn bul eńbekti – toıdyń eń basty tartýlarynyń biri retinde qaraýǵa bolady. Toı qonaqtary Baýyrjan Momyshulynyń esimin ulyqtaý men erlik joldaryn úlgi-ónege etý maqsatynda atqarylǵan budan basqa da kóptegen is-sharalarǵa kýá boldy, estidi. Mysaly, “Qa­har­man Baýyr­jan Momyshuly” atty fotoalbomy men Reseı as­tanasynda jaryq kó­r­gen “Legen­darnyı Batyr” kitaby da toı sha­shýlarynyń biri bolyp tabylady. Sondaı-aq, Uly Jeńistiń 60 jyldyq toıy qarsańynda Máskeý túbindegi Dýbosekovo selosynda general I.V.Panfılov pen pol­kovnık Baýyrjan Mo­mysh­ulynyń eskertkishteri ashyl­sa, bıylǵy jyly Krıýkovo selo­syndaǵy bir mektepke Baýkeńniń esimi berilip, eskertkish-bıýsti ornatylǵany aıtyldy. Bıyl Taraz qalasynda ashyl­ǵan Baýyrjan Momyshuly atyn­daǵy “Jeńis” saıabaǵy tolyq ja­ńar­tyldy. Batyr murajaıy ob­lys­tyq mártebege ıe bolyp, kúr­deli jóndeýden ótkizilip, kópshi­liktiń kóz qýanyshyna aınaldy. “Jeńis” saıabaǵynda batyrǵa arnalǵan monýment ashylǵannan keıin oblys ortalyǵynda jas aqyndardyń “Men Baýyrjandy jyrlaımyn!” atty jyr músháı­rasy, “Eldiń eri – Baýyrjan” atty patrıottyq ánder men dra­ma­lyq shyǵarmalar baıqaýy ótki­zil­di. Respýblıkalyq teatr festıvali de osy merekege arnalyp ótkizilý­de. Oblystyq qazaq drama tea­trynda keshe jergilikti jazýshy, dramatýrg E.Álimjannyń “Baýyr­jan Momyshuly” atty qoıylymy tabysty ótti. Baýyrjan Momyshulynyń 100 jyldyq mereıtoıy – táýelsiz Qazaq eli tarıhyndaǵy umytylmas oqıǵalardyń biri bolyp qala bermek. Qadirin bilmeppiz ǵoı tiri kezde, Dep jylar sorly qazaq men ólgende. Urpaq atar seksen men júzdigimdi, Tarıhtyń tereńinen sóz kelgende! — dep, batyrdyń ózi de kóregen­dikpen, tamasha aıtty emes pe kezinde?! Toı saltanaty, búgin, senbi kúni Batyr Baýkeńniń kindik qany tamǵan Jýaly jerinde odan ári jalǵasady. Kósemáli SÁTTIBAIULY. Jambyl oblysy.