Baýyrjan týraly sóz

Tulǵalar tolǵanysy Qazaq – sóz qadirin bólekshe baǵalaǵan halyq. Qandaı jıynnyń da ajaryn ashatyn, básin asyratyn sózdi bıik qoıyp, ony aıtqan adamdy ardaq tutyp jatady. Sondaı sózdiń biri ótken juma kúni, Taraz qalasynda Baýyrjan Momyshulynyń 100 jyldyǵyna arnalǵan ǵylymı-tájirıbelik konferensııada aıtyldy. Baýkeń jaıynda “Ańyz ben aqıqat” syndy ataqty kitap jazǵan, Baýyrjan dańqyn eseleýge óz úlesin qosqan kórnekti qalamgerimiz, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Ázilhan Nurshaıyqovtyń sol jıynda sóılegen sózin oqyrman qaýymnyń nazaryna usynyp otyrmyz. Qymbatty dostar! Bárińizge bas ıemin. Keshegi Uly Otan soǵysynda 786 kún maıdannyń alǵy shebinde bolyp, zeńbi­rek­pen fashısterdi aıanbaı atqylap, sol surapyl soǵystan aman qalyp, búgin 88-ge kelip, selkildep otyrǵan shaǵymda my­naý mártebeli minbeden sizderdiń jar­qyn júzderińizdi, kúlimdegen kózderińizdi kórip turǵanyma qýanyshtymyn, baqyt­ty­myn, baımyn, baýyrlarym, týystarym! Nege men sizderdi “týystarym” dep turmyn? Meniń týǵan jerim: Shyǵys jaq – Abaı eli. Biraq, Jambyl oblysyn týǵan jerimdeı jaqsy kóremin. Onyń eki túrli se­bebi bar. Birinshisi – 1943 jyly maı­dandaǵy 100-qazaq atqyshtar brıgadasy jaýyngerleriniń atynan Qazaqstandaǵy Jambyl atamyzǵa uzaq óleńmen hat jazdym, “Atamyz Jambyl aqynǵa” degen. Jákeń “Júz jasaǵan júrekten” degen uz­aq óleńmen bizge jaýap qaıyrdy, batasyn berdi. Sol batanyń qýatymen men kúni bú­ginge deıin jer basyp júrmin. Sol úshin! Ekinshi sebebi – men Jambyl eliniń uly azamaty, batyr Baýyrjannyń ini-do­sy boldym. Syrlastym, syılastym. Baý­keńdi keıbireýler: “úıtti”, “búıtti” dep ja­mandap gazetke jazyp, kústanalap júr­gen kezde, bir adam arasha túspegen ýa­qyt­ta men onyń adamgershiligin, azamattyǵyn, batyr­lyǵyn búkil qazaq halqyna pash etip, roman jazdym. Mine, osy eki oqıǵa ózimdi Jam­byl oblysynyń adamdarymen týystyrady dep oılaımyn. Birazdan keıin, kemeńger Baý­keńdi kórgenderdi kórýge de zar bolarsyzdar. Búgin tańerteń saǵat 7-de serýenge shy­ǵyp, qala araladym. Báıdibek, Dýlatı eskertkishterin kórdim. 100-atqyshtar brı­gadasynyń ataqty snaıperi, mergendik vıntovkadan 300-deı fashısti jaıratqan dos-aǵam Ybyraıym Súleımenov kóshe­simen júrdim. Ol aǵam týraly “Keden tú­binde” degen povest jazǵanmyn. Sodan keıin Baýkeń aǵamnyń kóshesin izdedim. Taba almadym. Bireýlerden surastyryp edim: “Baýyrjan kóshesi qalanyń shetinde, bir kishkentaı oram ǵana (pereýlok) sholaq baıtaldyń quıryǵyndaı” dedi. Men ókinip qaldym. Oblys, qala ákimdikteri Baýyrjan Momyshuly kóshesin ortalyqqa shyǵarsashy dep oıladym. Endi naqty áńgimege kósheıin. Bul – qazaq halqynyń uly perzenti Baýyrjan Momyshulynyń týǵanyna 100 jyl tolýyna arnalǵan ǵylymı konfe­­rensııa. Men ǵalym emespin. Sondyqtan siz­­der menen aýyz tushyrlyq ǵylymı ba­ıandama dámetip, náýmez bolyp qalma­ńyz­d­ar. Meniki jaı bir-eki aýyz sóz ǵana. So­ny­men birge men Baýyrjandy zertteýshi de emespin. Baýkeń týraly bir ǵana “Aqı­­qat pen ańyz” degen kitap jazǵan qarapaıym kisimin. Baýkeń týraly bir emes, 100 kitap ja­zýǵa bolady. Jazylyp ta jatyr. Jazyla da beredi. Ol 100 avtordyń árqaısysy áli jet­ken­she Baýkeń boıyndaǵy asyl qasıetter­d­i óz túsiniginshe tolǵaıdy. Men óz kitabymda Baýkeń boıyndaǵy otanshyldyqty (patrıotızm), Otan úshin jan aıamaǵan erlikti, qanyna sińgen keıbir ulttyq qasıetterdi kórsetýge tyrystym. Árıne, onyń bárin tolyq túgendep kórsete aldym dep aıta almaımyn. Baý­keńniń boıyndaǵy tolyp jatqan qadirli qasıetter kitaptan tys qalyp qoıdy. Baýkeńniń boıynda qandaı qasıetter bar edi? Baýkeń eń aldymen AQIN bolatyn. Soǵysta júrgende de kóp óleńder jazdy. Máselen, “Serigim”, “Jazýshyǵa”, “Qaly­bek aǵa”, “Bireýlerge”, “Omarbekke”, “Jar­dyń muńy”, “Ǵ-ǵa”, “Ana tilin ar­­daqta”, “Dostyma”, “Tolǵaý”, taǵy basqa. 1944 jyly 15 aqpanda jazǵan “Ana tilin ardaqta” degen óleńinde bylaı deıdi: Kóshede boıaý erin sylqyldaǵan, Byldyrlap, orysshalap jyrqyldaǵan. Umytyp ana tilin, salt-sanasyn, Ne qaldy tilimizden jyrtylmaǵan. Otbasy túsiniksiz jatqan byldyr, Gazette qazaq sózi az, shyldyr-myldyr. Oqysań alyp kitap shym-shytyryq, Opyrmaý, sandyraq pa, bul ne byljyr. Erjetkender sóıleıdi orysshalap, Kim otyr sóz qurylysyn qynap-synap. “Mamasy” men “papasy” shúrshit bolyp, Kúıdirdi-aý, shúrshitshilep, bala jylap. Bul – Baýkeńniń budan 66 jyl buryn jazǵan óleńi. Jarty ǵasyrdan assa da eskirgen joq. Sol maǵynaly, mańyzdy qal­pynda. Baýkeń budan 65 jyl buryn kóter­gen ana tiliniń mártebesi týraly másele endi ǵana qolǵa alynyp, ulttyq úlken ózekti máselege aınalyp otyr. Odan keıin Baýkeń JAZÝShY atandy. “Moskva úshin shaıqas” atty ǵajap psıhologııalyq áskerı romannyń avtory boldy. “Ushqan uıa” degen etnografııalyq roman jazdy. Memlekettik syılyqtyń laýreaty atandy. Basqa da tolyp jatqan áskerı esselerdiń, áńgimelerdiń avtory. Budan keıin Baýkeńdi áskerı TA­RIH­ShY dep ataýǵa da bo­lady. Onyń ústine Baýkeńdi FOL­KLOR BILGIRI dep jáne ataý oryndy. Fol­klor bilgiri bolǵandyqtan, ol óziniń tamasha maqal-mátelderin shyǵardy. Eń sońynda Baýkeń QAZAQ ÁSKERI ÁDEBIETINIŃ NE­GIZIN SALÝShY boldy. Mem­le­ket bol­ǵannan keıin áskerı áde­bıet kerek. Áskerı ádebıet – patrıo­tızmniń máıegi. Baýkeńniń bul qasıetteriniń bárin táptishtep jetkizý úshin bir kitap jazǵan jazýshy ǵana emes, naǵyz kánigi BAÝYRJAN­TA­NÝ­ShY bolý kerek. Baýyrjanovedterimiz bar. Bi­rin­shisi – asa qurmetti pro­fes­sor Me­kem­tas Myrzahmetov baýyrymyz. Ol qazir Baýkeńniń 30 tomyn jı­naq­­tap ja­ryq­qa shyǵaryp otyr. Qal­ǵan on tomyn jáne jarııalamaq. Osy 30 tomdy oı­daǵydaı etip shy­ǵa­r­yp bergen “О́ner” baspasynyń (dı­rektory Áshirbek Kópi­shev myrza) qyz­metkerlerine de zor alǵys aıtýymyz abzal. Qazir elimizde Baýyrjan attas adamdar kóp. Baýkeń menimen bir áńgimesinde: “Qa­zir Qazaqstanda 10-11 myńdaı Baýyrjan bar eken dep estidim”, de­gen edi. Ol budan 35 jyl buryn bo­latyn. Qazir shákirt te, ustaz da – Baý­yr­jan, saılaýshy da, de­pý­tat ta – Baýyrjan, soldat ta, polkov­nık te – Baýyrjan. Prem­er-Mınıstrdiń bir orynbasarynyń aty da Baýyrjan boldy. Aspandaǵy ushqysh ta, jerdegi taksıst te – Baýyrjan. Jerde de, kókte de – Baýyrjan. Orysta Ivan esimi qandaı kóp bolsa, qazaqta Baýyrjan esimi de sondaı shyǵar deımin. Bul – Baýyrjan aty eshqashan da ósh­peıdi. Ol qazaq halqymen máńgi birge ómir súredi degen sóz. Baýkeń ómirden ótken 28 jyl boıyna oǵan arnalǵan óleńder, estelikter, esse­ler, maqalalar úzdiksiz jazylyp, jarııa­lanyp keledi. Baýkeń týraly birneshe fılm shyqty. (Májıt Begalın, Vla­dı­mır Tatenko, Turar Dúısebaev, Halıla Oma­rov, t.b.) Baýkeń shyǵarmalary boı­ynsha kandıdattyq, doktorlyq, dısser­tasııalar qorǵalyp jatyr. Radıo kún saıyn jaq jappaı Baýkeńniń atyn ataıdy. О́zgelerdiń keıbiriniń ǵana múshel jasqa tolǵan kún­derinde (70, 80, 90, 100) bir-bir maqala beri­ledi. Onda da artynda qalǵan joqtaýshysy (pysyq áıeli, ójet uldary) bolsa ǵana. Sodan keıin sap basylady da qalady. Al Baýkeńniń joqtaýshysy – halyq. О́tken 28 jyldy aıtpaǵanda, Baýkeń­niń bıylǵy 100 jyldyǵy qarsańynda aý­dandyq, oblystyq, respýblıkalyq gazet-jýrnaldarda, kóptegen beıresmı gazet­ter­de oǵan arnap basylǵan maqalalardyń sa­ny 500-600-den aspasa kem emes dep oı­laı­myn. Tipti 1000-ǵa jýyqtaýy da múm­kin. Sondyqtan da tilimizde “Baýyr­ja­nıada” degen jańa termın qalyptasty. Mine, naǵyz ulylyq degen osy bolar! Naǵyz fenomen degen osy shyǵar! Ákeniń uly, rýdyń uly, ulttyń uly deıtin azamattar bolady. Ákeniń uly kóp, rýdyń uly birsypyra, al ulttyń uly dárejesine jetetinder az bolady. Sol azdyń biri – Baýkeń! О́lgenderdiń bári umytylady. Sheber de, sheneýnik te, baı da, batyr da, sheshen de, kósem de umytylady. “О́lse” de ól­meıtinder az. Solardyń biregeıi – Baý­keń! Qalalardaǵy tas músin Baýyrjandar, kóshelerdegi qola músin Baýyrjandar, mý­zeılerdegi gıps – Baýyrjandar, kitap­hanalardaǵy kitap – Baýyrjandar, jeke úılerdegi portret – Baýyrjandar ony árqashan el esine túsirip turady. Baý­­yrjannyń patrıottyq rýhy qazaq dala­syn tynbastan kezip júretin bolady. Qazir de kezip júr. II Bıyl Baýkeńniń ómirden ótkenine 28 jyl. Sol bir qaraly kún áli kúnge deıin meniń esimde. Raqymjan Qoshqarbaev maǵan telefon soǵyp, Baýkeńniń qaıtys bolǵanyn habarlady. – Qazir Sovmın aýrýhanasynyń máıithanasyna kelińiz. Baýkeńniń denesin úıine alyp baramyz. Qasyńyzǵa bir-eki adam erte kelińiz, – dedi. Men eresek eki ulym Arnur men Jan­nurdy ertip, máıithanaǵa keldim. Raqym­jan máshıne ákelip, kútip tur eken. Ra­qym­jan, men jáne meniń eki balam tór­teýmiz Baý­keńdi máıithanadan alyp shyǵyp, Karl Marks pen Gogol kó­she­leriniń qıyly­syndaǵy, Panfılovshylar parkimen irgeles, úlken monshanyń qa­syn­daǵy úıine alyp keldik. Jazýshylar odaǵynda komıssııa qu­ryl­dy. Oǵan men de shaqyryldym, Ra­qym­jan ekeýmiz de boldyq. Qaraly ko­mıs­sııanyń tóraǵasy bolyp ataqty aqyn, Baýyrjan­nyń bala dosy Ábdilda Táji­baev bekitildi. Baýkeńdi jóneltý sharalary belgi­len­di. D.F.Snegın ekeýmizge Baýkeń qabiriniń basynda sóz sóıleý usynyldy. Men bas tarttym. – Baýkeńdi óldi dep aıtýǵa aýzym barmaıdy, – dedim. Meniń ornyma Tahaýı Ahtanov sóıleıtin boldy. Erteńinde Baýkeńniń denesi Ǵabıt Músirepov atyndaǵy jastar teatrynan shyǵaryldy. Qoshtasýǵa kelgen adamdarda qısap bolǵan joq. Kóp adam teatr syrtyndaǵy alańdy kernep turdy. Baýkeńniń tabyty tuǵyrdan alynyp, esikke qaraı áketile bergen kezde qatty jylaǵan daýys shyqty. Baýkeńniń kelini Zeınep tabyt tómen túsirilip, syrtqy esikten shyqqansha aıaýly atasyn joqtap daýys aıtty. Zeıneptiń daýysy jınalǵan jurtty qatty tebirentti. Batyrdyń denesi salynǵan tabyt teatrdan shyqqanda kún bulttanyp, aspan tunjyrap turdy. Qaraly katafalkke ilesip, Keńsaı zıratyna qaraı bet qoıdyq. Raqymjan ekeýmiz Raqymjannyń má­shınesine mingen edik. Alda Raqymjan­nyń áıeli men júrgizýshi, artqy salonǵa Raqymjan ekeýmiz jaıǵastyq. Máshıne qozǵala bergende Raqymjan meni qushaq­tap, eńirep jylady. – Keń dúnıege syımaǵan arysymyzdy tar tabytqa qalaı jatqyzdyq, qara jerge qalaı qııamyz? – dep óksidi. Máshıne ishinde qushaqtasqan ekeýmiz de eńirep kelemiz. Bizge alda otyrǵan Raqymjannyń áıeli basý aıtty. Zırat basynda aldymen D.F.Snegın, artynan Tahaýı qaraly sóz sóıledi. Eke­ýi­niń de sózi jan tebirenter jaqsy bolyp shyqty. Tabyt qabirge túsirilerde orkestrmen ilese arnaıy barǵan áskerı vzvod avto­mattan úsh dúrkin oq atyp, salıýt berdi. Bir ǵajaby – jerdegi salıýtten keıin aspanda kún kúrkiredi. Sebezgilep jaýyn jaýdy. Jerdegi adamdarmen qosyla aspan da jylap turǵan sııaqtandy. Osydan 28 jyl buryn Baýkeń ómirden osylaı attanǵan edi. Baýkeńniń ómirbaıanyn barsha qazaq halqy, búkil dúnıe júzi biledi. Olardy qaıtalap jatýdyń qajeti joq. Men búgin, Baýkeńniń 100 jyldyq toıy kúni Baýyrjan Momyshulynyń áskerı danalyǵyn, adamı parasatyn tanyp, erekshe baǵalaǵan 6-7 adamnyń at­ta­ryn ataǵym keledi. Olar: general Pan­fılov, polkovnık Serebrıakov, general Chıstıakov, armııa generaly Rokossovskıı, marshaldar Bagramıan, Jýkov, Vası­lev­skıı edi. Panfılov Baýkeńdi týǵan bala­synan artyq kórdi. Keńes Odaǵynyń Ba­tyry ataǵyna usyndy. Polkovnık Se­re­brıakov ta Baýkeńdi Batyr ataǵyna ekinshi ret usyndy. Ártúrli ádiletsizdik sebep­termen Baýkeńe Batyr ataǵy berilmedi. Chıstıakov Rokossovskııge ótinish aı­typ, Baýkeńdi polk komandıri etti. Ekeýi de Baýkeńdi erekshe baǵalady. Marshal Bagramıan Baýkeńniń erlikterine, bilimine bas ıip, qos marshal Jýkov pen Vası­lev­skııdiń aldyna ertip bardy. Qos mar­shal­dyń aldynda Baýkeń olardyń taktıkalyq, strategııalyq qıyn suraqtaryna múdir­mes­ten jaýap berdi. Olar Baýkeńniń bili­mi­ne qatty súısindi. Súısingendikten de Jýkov: – Sen naǵyz azamat ekensiń! – dep Baýkeńdi ázildep arqasynan túıip qaldy. Qos marshal qolma-qol Baýkeńdi 9-shy gvardııalyq dıvızııanyń komandıri etip taǵaıyndady. Bul Uly Otan soǵysynyń sońǵy aılary edi. Baýkeń general bola alatyn ba edi? Bola alatyn edi. General turǵaı marshalǵa jetýge de laıyq edi. Boldyrmaǵan kim? Ne? Shovınıstik bıýrokratızm. Soǵystan keıin Baýkeń áskerı akade­mııany úzdik bitirdi. Akademııany úzdik bi­tirgender korpýs nemese dıvızııa koman­­dıri bolyp taǵaıyndalýy tıis edi. Ge­neral ataǵyna ıe bolatyn edi. Biraq, Ke­ńes Ar­mııasy kadrlar basqarmasynyń bas­tyǵy shovınıst general F.I.Golıkov Baý­keńdi brıgada komandıriniń oryn­ba­sary qyzme­tine jiberdi. Ol qaıdaǵy bir qazaq polkov­nıginiń Aleksandr Bektiń shyǵarmasy arqyly búkil dúnıe júzine aty shyqqanyn kóre almady. Baýkeńniń akademııany úzdik oqyp bitirgenin jáne un­at­pady. Men seni tómengi qyzmetke jiberip, kózińe kók shybyn úı­meleteıin dep oılady. Bul Baý­keńdi qorlaý edi. Biraq, Baýkeń sol qorlyq qyzmetti abyroımen atqaryp, artynan Kalının qala­syndaǵy (qazirgi Tver) “Tyl já­ne jabdyqtaý” akademııasyna or­dı­narnyı professor qyzmetine jiberildi. Sol kezde Baýkeńnen leksııa tyń­daǵan kapıtan Ivan Maka­rovıch Golýshko keıin general-pol­kovnık dárejesine jetti. О́zi­niń ózgeshe ustazy Baýyrjan Mo­myshulyna “Soldaty tyla” degen estelik kitabynda óte joǵary ba­ǵa berdi. Shákirti general-pol­kov­nık bolǵanda, ustazy marshal bola almaıtyn ba edi? Bola alatyn edi. Bagramıan sııaqty. Biraq, Baýkeńniń general nemese marshal bolýyna eń kúshti eki detal jetpeı qaldy: JAǴYNÝ men TABYNÝ degen. Baýyrjan Momyshulynyń ata­ǵyn Keńes Odaǵyna tanytqan Aleksandr Krıvıskıı boldy. Ol “Krasnaıa zvezda” gazetine batal­on komandıri “Momyshulynyń kók dáp­teri” degen úlken maqala jarııalady. Baý­yrjan esimi Keńes Odaǵyna eń aldymen osylaı tarady. Ol maqalany oqyǵannan keıin Aleksandr Bek Baýyrjandy Holmda turǵan jerinde izdep baryp, “Volo­ko­lamsk tas joly” degen ataqty kitabyn jazdy. Ol kitap búkil dúnıe júzine tarap, Baý­keń esimi barsha álemge aıan boldy. Al Baý­keńdi búkil qazaq halqyna keńinen ta­nytqan “Aqıqat pen ańyz” degen roman-dıalog desedi. Muny men emes, búkil jurt aıtady. Bul kitap qazaq, orys, ýkraın, cheh jáne basqa tilderde 1 mıllıonǵa jýyq tırajben tarady. Byltyr, “Jazýshy” baspasy qazaq tilindegi 7-shi basylymyn jaryqqa shyǵardy. Áıtse de Baýkeńdi búkil dúnıe júzine de, qazaq halqyna da ta­nytqan atalǵan avtorlar emes, eń aldymen onyń óziniń eren erligi, bıik parasaty, jalyndy jigeri. Polkovnık Baýyrjan Momyshu­lynyń ultyna qaldyrǵan murasy 40 tom eken dedik qoı. Al joǵaryda atalǵan ataǵynan at úrketin F.I.Golıkov keıin marshal ata­ǵyna jetti. Al onyń ultyna qaldyrǵan mu­rasy “Máskeý shaıqasynda” (1967) de­gen jalǵyz kitap qana boldy. Bizdiń Baýkeńniń qaldyrǵany 40 tom. III Baýkeń týraly kóp adamdar jazdy. Ta­laı aqyndar óleńder arnady. Solardyń keıbireýleri Baýkeńniń 100 jyldyǵyna arnalǵan osy konferensııaǵa qatysyp otyr. Olar: ákesi týraly 3 tom ro­man-esse jazǵan Baqytjan baýyrym Baýyr­jan balasy Momyshuly, atasy týraly “Shýaqty kúnder” degen tar­tymdy kitap jazǵan Zeınep Ahmetova Baýyrjan kelini, Baýkeń týraly birneshe estelik kitaptar jarııalaǵan Mamytbek Qaldybaev, Baýkeń týraly “Noqtaǵa basy syımaǵan” degen tamasha pesa jazǵan Sherhan Mur­taza, ja­lyndy esseler men áńgimeler jazǵan Elen Álimjanov inim, bas baýyrjanshy Me­kemtas Myrzahmetov jáne onyń serik­teri, taǵy basqalar. Olardyń báriniń attaryn tolyq ataý úshin talaı ýaqyt ke­ter edi. О́lisi bar, tirisi bar. So­lardyń osy konferensııaǵa qatysyp otyr­ǵan­da­ryna Baýkeńniń úzeńgiles inisi, jaý­ynger joldasy, adal dosy retinde jáne Baý­­keń­men birge dúnıe júzilik ekinshi soǵysqa qatysqan qart maıdangerlerdiń sońǵy tuıaǵynyń biri retinde shyn júrekten alǵys aıtamyn. Baýkeń týraly óleń jazǵandar óte kóp qoı, al poema jazǵan bir ǵana aqyn bar. Ol jasy bıyl 80-ge shyǵyp otyrǵan Myńbaı Rásh aqsaqal. О́z poe­masyn aqyn dombyraǵa qosyp, Baýkeńniń aldynda jyrlap berip, batyrdyń óz aýzy­nan alǵys alǵan. Aqyn bylaı dep tolǵaıdy. Jaralǵan jany daýyldan, Shyqqan qazaq aýyldan. Taısalý bilmes jaýyńnan, Namystyń uly Baýyrjan. Qyrqadan qyrǵa qaraǵan, Alyp týǵan anadan. Kastro kókke kóterip, Qolbasy ony sanaǵan. Aqyn aqsaqal osy toıda otyr. Ol kisige de alǵys aıtaıyq. Sonymen birge, Baýkeńniń 100 jyldyq toıyn búkilhalyqtyq toı etip, úlgili ótkizip otyrǵan oblys basshylaryna – Qanat Bozymbaev pen Meırambek Tólep­bergen inilerime jáne bul ispen jan sala shuǵyldanǵan basqa azamattarǵa aqsa­qal­dar atynan alǵys bildiremin. Osy toıdyń oıdaǵydaı ótýin qada­ǵa­lap, qamqorlyq jasap otyrǵan adam – súıikti Prezıdentimiz Nursultan Ábishuly Nazar­baev. Baýkeńe Keńes Odaǵynyń Ba­ty­ry ataǵyn alyp bergen Nurekeń bolatyn. Zooparkke kirip, aıbyndy arystannyń aýzyndaǵyny alǵan sııaqty, Kremlge ki­rip, alpys eki aılaly jeztyrnaq Gorba­chev­tiń qolynan Baýkeńe Altyn Juldyz alyp shyǵý ońaı sharýa emes edi. Ol úshin qanshama kúsh, jiger, qaırat qajet boldy deseńshi! Sol qaırat tabyldy ǵoı bizdiń Nurekeńniń boıynan. Ult abyroıy úshin jasalǵan mundaı eren erlikke qalaı qýanbassyń, qalaı rıza bolmassyń?! Eger Nurekeń búl Altyn Juldyzdy alyp bermese, Baýkeńniń búgingi 100 jyldyq toıy mundaı dúrkirep ótpes edi dep oılaımyn. Gorbachev Baýkeńe ǵana Batyr ataǵyn berdi. Artynan, bir kezdeskenimizde, Nure­keń maǵan: “Gorbachev Batyr ataǵyn Baýkeńe ǵana berdi. Raqymjan, Qasym aǵalarymyzdy ózimiz oılastyramyz ǵoı”, dedi. Aıtqanyn oryndap, Nurekeń keıin óz Jarlyǵymen Qasym Qaısenov pen Raqymjan Qoshqarbaevqa “Qazaqstannyń Halyq qaharmany” ataǵyn berdi. Baýkeńniń “Altyn Juldyzyn” batyr­dyń otbasyna Nurekeńniń ózi tapsyrdy. Sonda Nurekeńdi ortamyzǵa alyp, Baý­keńniń jakyndary: Baqytjan, Zeınep, Erjan, Dmıtrıı Snegın, Sherhan Murtaza jáne men bárimiz sýretke tústik. Ol sýret keıbir kisilerdiń qolynda bolýy kerek. Bir danasy mende saqtaýly. Baýkeńe Batyr ataǵynyń berilýi búkil qazaq halqynyń qýanyshyna aınaldy. Sol eren eńbegi úshin Prezıdentimiz Nursultan Ábishulyna búgin, Baýkeńniń 100 jyldyq toıynda, bárimiz alǵys aıtyp, amandyq, densaýlyq, máńgilik abyroı tileıik. Ultymyzǵa Baýyrjan Momyshulyndaı ýnıversal ul bergen, Nursultan Nazar­baevtaı dana Prezıdent bergen qazaq halqynan aınalaıyn. Ardaqty Baýkeńniń barlyq jerles­te­riniń: qyzdarynyń, kelinshekteriniń, kem­pirleriniń, sábıleriniń, shaldarynyń, jas jigitteriniń bárin qushaqtap, betterinen súıemin. Baýkeńe búkil qazaq halqy qaryzdar: erligine, eńbegine, erendigine, ulylyǵyna, ultjandylyǵyna qaryzdar. Aǵa dosym Baýkeńe men de qaryzdar­myn. Baýkeń týraly “Aqıqat pen ańyz” de­gen kitap jazyp, Abaı atyndaǵy Mem­lekettik syılyq aldym. “Qazaqstannyń halyq jazýshysy” degen qurmetti úlken ataqqa ıe boldym. Baýkeńniń búgingi 100 jyldyq toıyna shashý retinde kótergenimshe – bir chemodan kitap ákeldim. Olardyń árqaısysynyń birinshi betinde: “Qazaq halqynyń uly perzenti Baýyrjan Momyshulynyń 100 jyldyq toıyna shashý” degen sózder bar. Avtordyń qoly qoıylyp, móri basylǵan. Qabyl alyńyzdar. Qurmetti dostar! Ekinshi dúnıe júzilik soǵystyń sońǵy soldattarynyń biri ese­binde, qazaq halqynyń qazirgi qartta­ry­nyń biri retinde, Baýkeń týraly jazylǵan “Aqıqat pen ańyz” roman-dıalogynyń avtory retinde, Baýkeńniń 100 jyldyq toıyna jınalǵan qaýymǵa óz batamdy berýime ruqsat etińizder. Batam mynadaı: Qazaqstan kartasyndaǵy Jer aman bolsyn! Ol jerdi mekendegen El aman bolsyn! Ol eldiń negizin quraýshy Qazaqtar aman bolsyn! Qazaqtarmen qoıan-qoltyq ómir súrip kele jatqan Qońsylar aman bolsyn! Qazaqtardy da, qońsylardy da ósirip, órkendetip, kóbeıtip, Kórkeıtip otyrǵan Analar aman bolsyn! Analardan týǵan Balalar aman bolsyn! Baladan ósip, er jetip, at jalyn tartyp mingen Azamattar aman bolsyn! Qazaq halqyn ult sanasynda saqtap kele jatqan Ana tilimiz aman bolsyn! Qazaq halqynyń altyn besigi Aýylymyz aman bolsyn! Memlekettiń ishki, syrtqy saıasatyn saraptap, Urysqa uryndyrmaı, soǵysqa soqtyqtyrmaı, Qazaqstandy beıbit órkendeý jolymen Alǵa bastap kele jatqan Prezıdentimiz Nursultan aman bolsyn! Qazaq halqynyń uly perzenti: batyry, aqyny, jazýshysy, kemeńgeri, tarıhshysy, ǵalymy Baýyrjan Momyshulynyń 100 jyldyq toıy qutty bolsyn! Osy uly toıdy kórgen, qyzyqtaǵan, ony oıdaǵydaı ótkizýge úles qosqan aza­mat­­tar – bárlerińiz sizder aman bolyńyzdar! Júz jasqa jetińizder. Áýmın! Ázilhan NURShAIYQOV, Uly Otan soǵysynyń ardageri, Qazaqstannyń halyq jazýshysy.