Onyń jumys babynda paıdalanatyn úlkenderdi bylaı qoıyp, balalardyń qoldarynan túspeıtin dúnıege aınalýyna da osy sońǵy jaǵdaı sebep. Osy jaıttardyń ózi-aq qazirgi zamanǵy tehnologııanyń jetkinshekter úshin áseri qandaı degen saýalǵa jaýap izdep kórýge tolyq negiz bola alatyndaı.
«Nıý-Iork taıms» gazetiniń tilshisi Nık Bılton Apple kompanııasyn basqaryp turǵan kezde Stıv Djobsqa «Sizdiń balalaryńyz aıpadqa esi ketip qýanatyn shyǵar?» degen suraq qoıǵanda, «Olar ony paıdalanbaıdy. Úıde biz balalardyń aıpadpen otyrý ýaqytyna shekteý qoıamyz», degen jaýap alypty. Mundaı jaýapty, árıne, jýrnalıst múlde kútpegen bolatyn. Ol Djobstyń úıi alyp sensorlyq ekrandarǵa toly, al aıpadtardy kelgen qonaqtarǵa konfetshe úlestiredi dep oılaǵan bolsa kerek.
Jalpy, ózimizge málim bolǵan málimetterge qaraǵanda, tehnologııalyq kompanııalardyń kóptegen basshylary men Kremnıı jazyǵynyń kásipkerleri óz balalarynyń kompıýter, smartfon, planshet sııaqty quraldarmen áýestenýine shekteý qoıady eken. Al Djobstyń otbasynda gadjetterdi túngilik jáne demalys kúnderi paıdalanýǵa múlde tyıym salynypty. Soǵan qaraǵanda IT tehnologııamen aınalysqan adamdar elektrondy quraldardyń osy túrlerine qatysty qarapaıym jurtshylyq uǵa bermeıtin bir qupııalardy biletinge uqsaıdy.
Sol sııaqty, Wired-tiń burynǵy redaktory, búginde 3D Robotics-tiń atqarýshy dırektory bolyp tabylatyn Krıs Andersen de óz otbasynyń gadjetterdi paıdalanýyna shekteý qoıǵan. «Meniń balalarym tehnologııanyń yqpalyna tym alańdaýshylyq bildiresińder dep meni jáne áıelimdi kinálaıdy. О́ıtkeni, men ınternetpen shekten tys aınalysýdyń qaýipti ekenin ózgelerden góri jaqsyraq túsinemin. Men ózimniń nendeı problemalarmen ushyrasqanymdy bilemin, sondyqtan balalarymda da dál sondaı problemalardyń týyndaǵanyn qalamaımyn», dep túsindirgen ol óziniń is-áreketin. Sóıtse ol «qaýipti» deý arqyly kontentterdegi sáıkessizdikterdi, balalardyń keıbir eresekter sııaqty jańa tehnologııalarǵa táýeldi bolyp ketýin, qazaqy tilmen aıtqanda, salynyp ketýin aıtpaq bolsa kerek.
Al OutCast Agency kompanııasynyń dırektory óziniń bes jasar balasynyń jumys kúnderinde gadjetterdi múlde qoldanbaıtynyn, 10 men 13 jastaǵy bylaıǵy eki balasynyń planshetter men kompıýterdi kúnine 30 mınýt qana paıdalanatynyn aıtqan. Ol az deseńiz, Blogger men Twitter-diń negizin qalaýshy Evan Ýılıams ta óziniń eki balasynyń IT tehnologııamen shuǵyldanýyna shekteýler qoıatynyn, olardyń kúnine bir saǵat qana aınalysýlaryna múmkindik beriletinin, onyń esesine úıde júzdegen kitaptyń bar ekenin, olardy qalaýynsha oqýǵa ruqsat etiletinin aıtqan. Búginde jańa ǵana táı-táı basqan balalarymyzǵa deıin qoldarynan tastamaıtyn uıaly telefondar men planshetterge qatysty osy sala mamandarynyń ustanymdary, mine, osyndaı.
Júrgizilgen zertteýler, ásirese, on jasqa deıingi balalardyń jańa tehnologııalarǵa óte áýes keletinin jáne is júzinde solarǵa táýeldi bolyp shyǵatynyn kórsetip bergen. Sondyqtan da zertteýshiler balalar planshetpen kúnine jarty saǵat, smartfondarmen eki saǵattan aspaıtyn ýaqyt qana aınalysýlary kerek dep esepteıdi. Al, 10-14 jastaǵy balalar bolsa, kompıýterdiń aldyna tek mektepte berilgen tapsyrmalardy oryndaý úshin ǵana otyrýy tıis.
Osy oraıda myna bir qyzyqty derekti keltire ketken de artyq emes. Twitter-diń atqarýshy dırektory Dık Kostolo óziniń jasóspirim balalaryna gadjetterdi tek qonaq bólmede ǵana paıdalanyp, jatyn bólmege ákelýge ruqsat etpeıdi eken.
Jalpy, Batysta, onyń ishinde ásirese Amerıkada IT tehnologııalarmen áýestenýge tyıym salý barǵan saıyn kúsh alyp kele jatqan kórinedi. Keıbir ata-analar óz jetkinshekteriniń áleýmettik jelilerge kirýine de ruqsat etpeıdi eken. О́ıtkeni, olardyń paıymdaýlarynsha, jas kezde ınternetten alǵan «teris» tárbıeniń óskende olardyń ómirlerine eleýli nuqsan keltirýi múmkin.
Ǵalymdardyń aıtýlaryna qaraǵanda, bala 14 jasqa tolǵanda tehnologııalardy paıdalanýǵa qoıylatyn shekteýlerdiń bárin de alyp tastaýǵa bolady.
Stıv Djobs týraly kitaptyń avtory onyń balalarynyń gadjettermen shuǵyldanýyna tyıym sala otyryp, olarmen kitap týraly, tarıh týraly áńgimelesýge kóbirek ýaqyt bólgenin aıtady. Sonyń arqasynda Djobstyń balalary ınternetke múlde táýeldi bolmaı ósken.
Al bizdiń balalarymyz she?..
Seıfolla ShAIYNǴAZY,
«Egemen Qazaqstan»
