Pýshkın keldi Shoqannyń týǵan jerine

Qostanaıǵa qoıylǵan aqynnyń asqaq eskertkishi kóńil túpkirindegi talaı oıdy túrtip oıatty. Qostanaı qalasynda álemdik poezııa asyldarynyń biri Aleksandr Pýshkınge eskertkish qoıyldy. Qalalyq ákimdik úıi aldyndaǵy gúlzarda bir qolyna qalamyn, bir qolyna kitabyn ustap, ózi súıgen altyn kúzde shabyttana óleń oqyp aqyn tur. Qalanyń qaq tórine ornalasqan Pýshkın eskertkishin kórshi eki el arasyndaǵy tarıhı jáne mádenı baılanysty keńeıtip, jań­ǵyrta túsý maqsatymen Reseı Jazýshylar odaǵy syıǵa tartypty. О́tken jyly qarasha aıynda dál osyndaı bir eskertkishti reseılikter aqyn babalarynyń otany afrıkalyq Erıtreıa respýblıkasynda da ornatypty. Pýshkın eskertkishiniń ashylý saltanatyna qala basshylary, zııaly qaýym ókilderi qatysty. Jas talanttar óleń oqydy. “Dabysym Reseıge keter jalpaq...” dep aqynnyń ózi aıtqandaı, Pýshkın poezııamen birge jasaıtyn álemdik tulǵa. Onyń eskertkishiniń ólkemizde bolýyna eshkimniń talasy joq. Biraq mundaı eskertkish oblysta joq ta emes edi, aqyn atyndaǵy kitaphana, kóshe de bar. Al umyt qalyp bara jatqan óz ultymyzdyń ustyndary der edik. Qostanaı qalasynan Shoqannyń eskertkishin ornatady degenge birazdan beri eleńdegen jurt senýden qaldy. Aıtpaqshy, Qostanaıda bıýdjet qarjysyn shyǵarmaı ornatylyp jatqan “olja eskertkish” tek Pýshkındiki ǵana emes. Osydan birer jyl buryn Napaleon, Janna d Ark, Charlı Chaplınniń músinderi oblys ortalyǵynan oryn tepken edi. Olarǵa da qazynanyń kók tıyny shyǵyn bolmapty, bir baıshykeshtiń kóńil-kúıiniń, qalanyń kórki týraly qııalynyń jemisi eken. Ultymyzdyń rýhanı úsh tiregi Abaı, Shoqan, Ybyraı bolsa, sonyń sońǵy ekeýiniń kindik qany Qostanaı jerinde tamǵan edi. Ekeýine de týǵan jerden kóz qýantyp, kóńil toǵaıtatyndaı eńseli músin buıyrmaı keledi. Ras, Ybyraı atamyzdyń Torǵaı kentinde jáne Qostanaı qalasynda eskertkishi bar. Alaıda ótken ǵasyrdyń ortasynda ornatylǵan bul eskertkishterdiń ábden tozǵany da kórinip tur. Onyń ústine ýaqyt sıpatyna qaraı mazmunyna da, pishinine de búgingi urpaqtyń kózimen qarasaq, artyq bolmas edi. Jurt osylaı oılap, arman men qııal jeteginde júrgende Ybyraı Altynsarınniń Qostanaı qala­synyń ortalyǵynda turǵan eskertkishin mekteptiń aldyna ysyryp tastap, ornyna áleýetti prokýratýra ózine úı salyp jatyr... Qasıetti Qostanaı topyra­ǵynyń halqymyzǵa bergen bire­geıleri tek Shoqan men Ybyraı emes. Áriden qozǵasaq, Qara qypshaq Qobylandy, Shaqshaq Jánibek, beriden qaıyrsaq Ahmet pen Mirjaqyp, Beıimbet, Eldes, Ilııas, qazaq teatr óneriniń úsh báıteregi Serke, Elýbaı, Qapan jáne Márııam apa bastaǵan aqyndar legin, aty dúnıege máshhúr ǵalymdardy tizip jalǵastyra berýge bolady. Sonyń ishinde Qostanaıǵa kelgenderge uıalmaı kórsetetin tek Ahańnyń óziniń atyndaǵy ýnı­versıtet aldynda qolyna qala­myn ustap, alysqa qarap eliniń búginin emes, erteńin oılap otyrǵan eńseli qola músini ǵana. Temirjol vokzalynyń aldyndaǵy Bıaǵanyń bir ýys bolyp otyrǵan eskertkishi ýaqytysynda talaı synnyń nysanasy bolsa da áıteýir shú­kirlik etkizgendeı. Biraq bul kóńildi toqmeıilsitpeıdi. Qyzyl ımperııanyń kezinde óz topyra­ǵynda týǵan asyl perzentteri túgil, halqymyzdyń dinin de, tilin de umytyp kete jazdaǵan Qostanaıda táýelsizdigimiz úshin basyn báıgege tikken nemese rýhanı tiregimiz bolǵan tulǵalarǵa qansha eskertkish qoıylsa da artyq etpeıdi. О́ıtkeni, únsiz turatyn eskertkishterdiń aıbyny da bar, aıtary da kóp... Orys poezııasynyń paıǵambary Aleksandr Pýshkın eskertkishi sóz joq, tamasha óner týyndysy. Máskeýlik músinshiniń qııalymen qyrnalǵan aqynnyń shalqyǵan shabyty eskertkishke qaraǵan adamnyń kóńilin ushqan qustyń qanatyna baılaǵandaı, eliktirip, aspandatyp áketedi. Qostanaı qalalyq mádenıet basqarmasynyń bastyǵy Ábdibek Bajaqov: “Reseılik jazýshylardyń syılyǵy qala­myz­dyń kórkin eselendire túsetin boldy. Bul jas urpaqqa kerek” dedi eskertkish ashylǵanda. Iá, sheneý­niktiń sóziniń jany bar, bizdiń aıtyp otyrǵanymyz da jas urpaq tárbıesi úshin. Qostanaıda kelesi eskertkish kimdiki bolar eken degen oı keledi. Shoqannyń eskertkishine qarjy joq degendi estigen edik. Al qarjy tapqandar atasyna músin qoıam dese de, mazar salam dese de Qostanaıda jer jetedi. Názıra JÁRIMBETOVA. * * * “BUQARAǴA BAS IER, TAPJYLMAS MENIŃ BAR ZAŃYM” Qostanaıda belgili aıtysker aqyn, Qazaqstannyń halyq aqyny Ásııa Berkenovanyń mereıtoıyna arnalǵan aıtys bolyp ótti.  Oǵan sahnaǵa Ásııamen úzeńgiles shyǵyp, halyqtyń has ónerin kóterýge atsalysqan Áselhan Qalybekova, Janıba Qarasaeva,  Serik Qusan­baev, Álfııa Ormanshı­nalarmen qatar, keıingi qýatty tolqyn ókilderi Muhtar Nııazov, Aıbek Qalıevter keldi. Sonymen qatar bul aıtysqa aqyn apalarynyń  izin qýyp kele jatqan qostanaılyq jas talanttar Marǵulan Osanov pen Saltanat О́telbaeva ta qatysty. Ázildep otyryp,  aqıqatty shymbaıǵa batyra aıtqan bul aıtystan óleń-jyrǵa shólirkep otyratyn qostanaılyqtar rýhanı lázzat alyp tarasty. Tórt jup bop aıtysqan aqyndarǵa qazylar alqasy tarazylaǵan syılyqtarmen qatar, mereıtoı ıesi Ásııa Ber­kenovanyń júldesi de tapsyryldy. Erteńine jurtshylyq Ásııa Berkenovanyń “Buqaraǵa bas ıer, tapjylmas meniń bar zańym” atty keshine jınaldy. Onda  mereıtoı ıesine oblys basshylyǵynyń, zamandastarynyń  qurmeti kór­setildi. Oblystyq fılarmonııa men Ilııas Omarov atyndaǵy qazaq drama tea­trynyń ártisteri Ásııa Ber­kenovanyń óleńderi men tolǵaýlaryn oryndady. Kesh sońynda sahnaǵa Ásııanyń ózi shyqty. Kóp qyrly talant ıesi Ásııa Áıipqyzynyń sýyryp salma aqyndyǵymen qatar, jeztańdaı ánshiligi de qostanaılyqtarǵa jaqsy málim. Ol qazaq kom­po­zıtorlarynyń ánderin oryndady. Bul keshte kórermender Ásııanyń uly Aıan Aıdynǵalıevtiń de ónerin tama­shalady.  Ánshilik  ana sútimen berilgen Aıan Abaıdyń  ánderi men  orys romanstaryn oryndady. Qostanaı. __________________________ EL ARDAǴYNA ARNALDY Shákárim atyndaǵy Semeı memlekettik ýnıversıtetinde Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń qoldaýymen “Mádenı mura” baǵdar­lamasy aıasynda “Sh.Ýálı­ha­nov murasy álemdik tarıh kon­tek­sinde” degen taqyryppen halyq­aralyq forým ótkizildi. Ǵylym keńistiginde jaryq juldyzdaı jarqyrap aǵyp ótken ǵalymnyń 175 jyldyǵyna oraı uıymdas­tyrylǵan bul shara barysynda onyń halqymyzdyń tarıhı mura­syn qalyptastyrýdaǵy ushan-teńiz eńbegine laıyqty baǵa berildi. Sondaı-aq forým aıasynda Túrkııa elimen jáne irgedegi Omby qalasymen on-laın konferensııa ótkizildi. Onda da halqymyzdyń asa talantty ulynyń ólmes, óshpes murasy týraly qundy pikirler ortaǵa salyndy. Forým jumysyna Shoqannyń “Halyq kemeline kelip órkendeý úshin eń aldymen azattyq pen bilim qajet” degen ulaǵatty sózi ózek boldy. Dáýlet SEISENULY. Semeı. __________________________ JOLYŃ BOLSYN, “HÝANHAI!..” Rızvan Sınaev basqaratyn “NAR-TRANS” jaýapkershiligi shek­teýli seriktestigi oblys orta­lyǵy ǵana emes, Ekibastuz, Aqsý qa­lalaryndaǵy jolaýshylar ta­symalyn kólikpen qamtamasyz etip keledi. Tipti, aldaǵy ýaqytta oblys ortalyǵyndaǵy avtobýs parkiniń barlyq avtobýstaryn jap-jańa kólikter aýystyratynyn aıtady. Rasynda da, sońǵy kezderi qalalyq avtobýs baǵyttarynda terezeleri ashylmaıtyn, ekologııalyq ja­ǵynan taza emes, sońdarynan qoıý tútini burqyldaıtyn, qala kóshe­lerine arnalmaǵan ebedeısiz avtobýstar júre bastaǵan edi, endi, bulardyń ornyna jańa avtobýstar keldi. Qytaıda jasalǵan “Hýan­haı” markaly bul kólikter eýropalyq standarttarǵa saı eken, salo­nynda 35 oryn bar. Kórshi­lerimiz soltústiktiń qysyna shydamdy etip shyǵarǵan kórinedi. Bir “Hýan­haıdyń” baǵasy 13 mıllıon teńge turady. Qazir qala kóshelerinde osyndaı markaly qytaılyq 17 avtobýs júr. Ári sándi, ári yńǵaıly. Farıda BYQAI. Pavlodar.