Alty alashtyń ardaqtysy, qoǵam qaıratkeri Mustafa Shoqaı men aqyn, ánshi, sazger Nartaı Bekejanovtyń 120 jyldyq torqaly toılary dúrkireı ótti
Shıelide búgingi tarıh paraǵyna esimderi altyn árippen jazylǵan týmysy bólek tulǵalar, ultymyzdyń maqtan tutar ulylary men ulyqtary jeterlik. Attary ańyzǵa aınalǵan jeti áýlıe – Oqshy ata, Asan ata, Esabyz áýlıe, Ǵaıyp áýlıe, Bala bı, Dosbol bı, Qysh ata osy Shıeliniń kıeli topyraǵynda jatyr. Munan berirekke kóz jiberer bolsaq, alty alashtyń ardaqtysy Mustafa Shoqaı, ataqty ánshi-balýan Imanjúsip, Syr súleıleri Budabaı, aǵaıyndy Mánsur men Nartaı Bekejanovtar, qazaq ǵylymy men ádebıetiniń kórnekti ókilderi Áýelbek pen Qaljan Qońyratbaevtar, Ábdilda Tájibaev, Shahmardan Esenov, Qalmaqan Ábdiqadyrov, Myrzabek Dúısenov, Músilim Bazarbaev, taǵy basqalar jáne eki márte Eńbek Eri Ybyraı Jaqaev bastaǵan 41 Eńbek Eri bul aımaqtyń qunarly da kıeli aımaq ekendigin bildirse kerek.
Dalasy darhan, qoınaýy qazyna, tarıhy telegeı teńiz bul ólke turǵyndary týmysy bólek tulǵalarynyń ónegeli ómir joldaryn urpaqtaryna ulaǵat etýge barynsha kóńil bólýmen keledi. Sonyń aıqyn bir aıǵaǵy – kúni keshe shıelilikter Mustafa Shoqaı men Nartaı Bekejanovtyń tuspa-tus kelgen 120 jyldyq torqaly toılaryn dúrkirete ótkizdi.
“Ardaqtaǵan azamatyn Shıeli, netken ǵajap atyń” dep aıdar taqqan merekelik shara Oqshy ata áýlıeler keshenindegi Esabyz meshitiniń ashylýymen bastaldy. Aıta ketý kerek, zamanynda el arasynda erekshe qurmet-qoshemetke kenelgen abyz, áýlıe babalarymyz osy Oqshy ata keshenin máńgilikke meken etken. Asan qaıǵy babamyzdyń jelmaıasyna minip, jurtyna pana, eline saıa bolarlyq jeruıyqty izdep, jasyl jelegi jaıqalǵan, shóbi shúıgin jazıraly aımaq – osy Oqshy ata kesheninde jerlenýi Shıeli jeriniń shynynda da kıeli jer ekenin bildirse kerek. Osy bir kıeli jerde Esabyz ataǵa ashylǵan meshit, ıaǵnı ımandylyq úıi búgingi urpaqqa ótkenimizdi ónege, ulaǵat etip tapsyrýdy murat tutqan.
Munan soń torqaly toıǵa jınalǵan Shıeli kenti “Kókshoqy” móltek aýdanynda qoǵam qaıratkeri Isataı Ábdikárimov atyndaǵy kósheniń ashylý saltanatyna qatysty. Kósheniń ashylý rásiminde oblys ákiminiń orynbasary Murat Muhamedov sóz alyp, týmysy bólek tulǵa I.Ábdikárimovtiń ónegeli ómir joly keıingi urpaqqa ulaǵat bolaryn egjeı-tegjeıli baıan etti.
Qazaqstannyń halyq aqyny, ánshi, sazger Nartaı Bekejanovtyń ómirderegi men shyǵarmashylyǵyna arnalǵan “Seri aqyn seksen ánniń basyn qosqan” atty ǵylymı-tanymdyq konferensııaǵa jınalǵandardan ıne shanshar oryn qalmady.
Konferensııada “Nartaı Bekejanov – qazaq poezııasynda klassıkalyq aqyn-jyraýlar dástúrindegi kórnekti aqyn, ult mádenıetiniń qaıratkeri” taqyrybynda Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń Qazaq ádebıeti kafedrasynyń meńgerýshisi, fılologııa ǵylymdarynyń doktory T.Tebegenov, “Aqyn, sazger, ánshi N.Bekejanovtyń shyǵarmashylyq, muragerlik sıpaty” taqyrybynda Qorqyt ata atyndaǵy Qyzylorda gýmanıtarlyq ýnıversıtetiniń professory A.Almatov, “Nartaı Bekejanovtyń ádebı shyǵarmalardaǵy kórkem beınesi” taqyrybynda Qyzylorda gýmanıtarlyq ýnıversıtetiniń aǵa oqytýshysy, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty A.Shamahova jáne taǵy basqa ǵalymdar men zertteýshiler baıandama jasap, án men jyrdyń dúldúli jaıly jan-jaqty áńgime qozǵady. Bul shara “Án men jyrdyń dúldúli – Nartaı aqyn” atty respýblıkalyq dástúrli án festıvaline ulasty. Oǵan elimizdiń túkpir-túkpirinen, ıaǵnı Astana, Almaty qalalarynan, oblystardan esimderi elimizge tanymal ánshiler qatysyp, Nartaı ánderi men jyrlaryn qatysýshylarǵa shashý etti. Festıvaldiń “Nartaı” nomınasııasyn aıtýly jyraý Aqmaral Noǵaıbaeva jeńip alsa, birinshi oryndy Elmura Jańabergenova ıelendi.
Torqaly toıdyń qyzyqty da dýmandy tusy Budabaı atyndaǵy mádenıet úıinde ótken “Ardaqtaǵan azamatyn, Shıeli netken ǵajap atyń” atty respýblıkalyq aqyndar aıtysy men M.Shoqaı atyndaǵy ortalyq alańda ótken “Álem tanyǵan taý tulǵa” atty jazba aqyndar músháırasy boldy.
Aıtysqa sóz saıysynda sýyrylyp júrgen belgili 12 aıtysker aqyn, al jazba aqyndar músháırasyna Syr aımaǵynyń túkpir-túkpirinen 20 aqyn qatysty. Aqyndar aıtysynyń bas báıgesin shymkenttik Kárıma Oralova ıelenip, aýylyna báıgege tigilgen avtokólikti alyp qaıtty. Al jazba aqyndar músháırasynda báıgeni Mustafa Shoqaı esimin álemge barynsha áıgilegen qyzylordalyq qyz Názgúl Berdiqoja ıelendi.
Dýmandy dúbirdiń ekinshi kúni Shıeli ortalyǵyndaǵy sport alańyna qyryq qaraly qarasha úı tigilip, túrli sport saıystary júrip jatty. Osy alańdaǵy “Ataq-dańqy álemge jetken, tulǵalaryn tuǵyrly etken kıeli Shıelim” atty teatrlandyrylǵan qoıylymnyń shalqyǵan kúıi nurly kúnniń shýaǵyna shomylyp turdy.
Aıtqandaı, osy bir torqaly toı kúni shıelilikter Eńbek Eri Shyrynkúl Qazanbaevanyń 90 jastyń tórine shyqqan aıtýly kúnin de nazardan tys qaldyrmaǵan. Sport alańynyń aınalma jolymen ústi ashyq avtokólikte otyrǵan Eńbek Erin nókerleri qorshalaı ákelip, sahna tórine kóterdi. Tuǵyrly tulǵalardyń saltanatty sharasynda sóz bastaǵan aýdan ákimi Nurlybek Nálibaev barsha qaýymdy Altyn kúz merekesi aıasynda aıtýly azamattardyń torqaly toılarymen quttyqtady. Sóz sońynan Shyrynkúl Qazanbaevaǵa syı retinde avtokólik kiltin tabys etti.
Munan soń tekti tulǵalardyń torqaly toılaryna kelgen qadirmendi qonaqtar ózderiniń júrekjardy lebizderin jetkizdi.
Endigi sóz kezegin solarǵa berelik.
Orazbek Sársenbaı, jazýshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty:
– Sulý Syrdyń boıyn mekendegen halyqtyń arasynan nebir dúldúlder shyqsa, solardyń ortasynan aıryqsha oryn alatyn Mustafa men Nartaıdy dáripteıtin sharanyń máni tereńde. Týǵan elge, Otanǵa degen súıispenshilik týǵan aýylǵa, týǵan jerge degen saǵynysh maqtanysh sezimderden bastaý alary ámbege aıan desek, olardyń atyna laıyqty urpaqtar qatary sıremese eken dep tileıik.
Altynshash Jaǵanova, jazýshy-dramatýrg, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, “Qazaqstan áıelderi” jýrnalynyń prezıdenti – bas redaktory.
Osy topyraqta týǵan tulǵalar – ult kósemi Mustafa Shoqaı men elge áıgili sazger, aqyn ári ánshi Nartaı Bekejanovtardyń keshegi Uly Otan soǵysynyń alapat jyldarynda temir tulpardy tizgindegen tuńǵysh qazaq qyzdarynyń biri, dańqty dıqan Shyrynkúl Qazanbaeva apamyzdyń 90 jasqa tolǵan mereıtoılary –barsha qazaqtyń toıy.Toı qutty bolsyn, aǵaıyn!
Qýandyq Túmenbaı, jazýshy, halyqaralyq Alash syılyǵynyń laýreaty, “Úrker” jýrnalynyń bas redaktory:
– Mustafa Shoqaı – máńgilik ǵumyr. Taǵdyr buralańyna túsken onyń ómiri ónege bolyp qala bermek.
Nartaı men týǵan jyly ómirden ozypty. “Shyryldap týǵan sábıge, jaıalyq ettim óleńdi, dirildep turǵan kárige, taıanysh ettim óleńdi” dep jyrlaǵan úlken júrek toqtaǵanmen, jylýy talaı ǵasyrdy jylytary haq.
Muhamedjan Qarataev – qazaq synynyń Belınskııi, ol – qazaqtyń ensıklopedııasy.
Shyrynkúl Qazanbaeva apamyz – eńbektiń tortóbeli. Erkek joq kezde erkek bop traktor aıdaǵan apamyz – bizdiń máńgilik keıipkerimiz.
Nurtóre Júsip, Prezıdent syılyǵynyń laýreaty, “Aıqyn” gazetiniń bas redaktory:
– “Toı – halyqtyń qazynasy” deıdi dana halqymyz. Osyndaı ıgi sharalar búgingi zamandastarymyzǵa da, erteńgi jas urpaqqa da kerek. Otandy súıý – otbasynan desek, týǵan jerimizden shyqqan tuǵyrly tulǵalar esimin ardaqtaý – eldiktiń belgisi.
Sultanáli Balǵabaev, Dúnıejúzi qazaqtar qaýymdastyǵy tóralqa tóraǵasynyń orynbasary, jazýshy-dramatýrg:
– Men ózimniń uly qaıratker dúnıege kelgen Sulýtóbe tóńireginde, qazirgi Mustafa Shoqaı aýylynda týyp-óskenimdi árqashan da maqtan etemin. Men Mustafa Shoqaı men onyń jan jary Marııa Shoqaıdyń 1-tomdyq “Estelikter” atty jınaǵynyń qoljazbasyn Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdastyǵynyń atynan Túrkııaǵa aparyp, Ystambul qalasynan shyǵaryp ákeldim. Keıin osy kitaptyń negizinde “Bostandyq alar kún týsa...” degen pesa da jazdym.
Al, Nartaı aqynnyń qazaq halqynyń ótken 21 ǵasyrda mádenı-rýhanı ósip-órkendeýine qosqan úlesi ushan-teńiz. Týǵan jerden túlep ushqan asyldarymyzdy árqashanda qadir tutyp, qurmetteı bereıik.
Iá, esimderi elge tanymal azamattar aıtsa aıtqandaı, kıeli jer Shıelide urpaqtaryn ulaǵattaǵan torqaly toı kópshilik kókeıinen ornyqty oryn alyp, júrekterine jylylyq uıalatty. Saltanatty toıdyń sánin keshkilik ortalyq alańdy ánge bólegen Jazıra men Janbolat, Erkin Nurjan, “Azııa” toby sekildi estrada juldyzdary keltirdi. Túngi aspan otshashýmen kómkerildi.
Erkin ÁBIL.
Qyzylorda oblysy, Shıeli kenti.
