Jaqsylyq habarshysy

“Habar” agenttigi” AQ basqarma tóraıymy Gúlnár YQSANOVAMEN suhbat – Gúlnár Mustaqymqyzy, uly mártebeli Táýelsizdigimizdiń bel balasyndaı bolyp dúnıege kelgen, búginde aqparat aıdynyndaǵy basty telearnalardyń birine aınalǵan, barlyq jaqsylyq-súıinishterimizdiń qarlyǵash nıetti habarshysyndaı, el ıgiligin kózdegen Elbasy saıa­satynyń sara sózdi jarshysy, ózińiz bas­qaryp otyrǵan, halyqqa tanymal “Habar” agent­tiginiń 15 jyldyq me­reı­toıy qutty bolsyn! El gazeti “Egemenniń” atynan qýanysh­taryńyzdy bólise otyryp, “Habar” arnasy qurylǵan kezdegi maq­sat-mindetter, odan keıingi qaz basyp qalyp­tasý kezeńi, ósý-órleý joldaryńyzdyń jaıyn óz oqyr­manymyzǵa jetkizsek dep edik. – Rahmet. Alǵash qurylǵannan-aq bizdiń “Habar” Ulttyq televızııalyq aqparat agent­tigi dep ataldy. Naq osynda úlken mán-maǵyna jatqan bolatyn. Darıǵa Nazarbaeva Qazaqstan aýmaǵynda ǵana emes, jalpy Ortalyq Azııa respýblıkalary aýqymynda da asa iri aqparat agenttigin qurýdy jospar­lady. Áńgime aqparat aǵyndarynyń basyn qosyp biriktirýge, biregeı aqparattyq keńis­tik qurýǵa hám ony qurylym­dandyrýǵa, tań­daýly jýr­nalıstik kúshterdi jınap qaýym­das­tyrýǵa, elimizde jáne álemde bolyp jatqan barlyq oqıǵalarǵa qulaqty túrik ustaýǵa, shetel oqıǵalarynyń qazaqstan­dyq astarly mánin ashyp otyrýǵa, álemde bo­lyp jatqan úderis­ter­di qazaqstandyq kóz­qaras­­pen berýge saı­­dy. Árıne, “Ha­bardyń” dál qazirgideı to­lyq­qandy, ataqty tele­ar­na bolyp qa­lyp­tasýy ońaı­­ǵa túsken joq. Biraq, sa­­­ıyp kelgen­de, jańaǵy aı­tqan maq­satqa qol jetkizildi de. Meniń paıymdaýymsha, qarymy mol qýatty qurylym jasaqtaldy. Odan arǵy damýdyń negizi óte saýatty túrde bilikti­lik­pen qalanyp-qalyptaldy. “Habardyń” bren­di aıǵaqtalǵan, alǵashqy logotıpter paı­da bolǵan, efırlik tyrnaqaldylar qa­nat­tanǵan sol bir ýaqyt eldiń, ásirese jýr­nalısterdiń esinde bolar. Kabınette jaýra­ǵan kúnder de bolmaı qalǵan joq. Sol kezde bizdiń habar taratatyn efırlik ýaqytymyz nebary 4 saǵat qana edi. Qazir kún saıyn 20 saǵat boıy kórermen­deri­miz­ben júzde­semiz, qýana qaýyshyp dıdarlasa­myz. Negizgi arnaǵa qosymsha “El Arna” da derbes jaǵdaıda, óz kúsh-jigerimen damý ústinde. – Osy “El Arna” áýelde negizinen qazaq tildi arna bolyp qurylǵan sııaqty edi ǵoı? – Iá, sondaı bir táýir ıdeıany arnanyń “Habar-2” bolyp turǵan kezinde-aq Qaınar Oljaı sátimen bastaǵan-dy. Biraq, ókinishke oraı, ártúrli qıyndyqtar qolbaılaý bolyp, arna jumysyn qaıtadan qurǵanbyz. Al 2008 jyly el Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaev “Jas Otan” jastar qanatynyń sezinde “El Arna” negizinde jastar tele­arna­syn qurý jóninde usynys jasady. Sodan beri bul arna Qazaqstanda tuńǵysh ret tolyqtaı jas qaýymnyń talap-tilegi men maqsat-múddesine bet buryp, jastar aýdı­torııasyna qyzmet etip keledi. Sonymen qatar bizdiń birden-bir spýt­nıkti arnamyz “Kaspıonet”, mine, segiz jyl boldy, barlyq Eýropa elderine, Reseıdiń Ýralǵa deıingi bóligine, arab elderine, Afrıkanyń soltústigine, sondaı-aq Ortalyq Azııa elderine habar taratýda. Arnanyń qyz­ǵy­lyqty da ilkimdi izdenisteri jetip arty­lady. Osy rette shettegi qazaq qandas­tary­myz ǵana emes, TMD-dan shyqqan, keńirek maǵynasyndaǵy burynǵy orys tildi otandas­tarymyz da, ári Qazaqstanǵa qyzyǵý­shylyq tanytatyn adamdardyń barlyǵy da bizdiń aýdıtorııamyz bolyp tabylady. Buǵan qosa osy jyldarda bizde tek Al­ma­ty qalasyna ǵana habar taratatyn “Ra­dıo­­arna” qalyptasty. Sońǵy ýaqytta zama­naýı úderisterge den qoıa otyryp, “Habar” tele­arna­synda jańa rýhtaǵy ınter­net-plat­formalar qurdyq. Qazan-qarasha aılarynda “El Arna” men “Kaspıonette” taǵy eki ınternet-portal jasaqtalýyn aıaqtamaqpyz. – “Habardyń” jalpy shyǵarmashylyq izdenisteri jóninde ne aıtar edińiz? – Eń basty sapalyq ilgeri basý retinde mazmundyq turǵydaǵy oń ózgeristerdi atap kórsetemin. Biz únemi habardy qaıtkende jaqsy berýdiń jańa úlgilerin tynymsyz izdedik. Biz óz júıemizge tastaı batyp, sýdaı sińip kirigetin shyǵarmashyl adamdardy izdedik. Jáne olardy taptyq ta. Teledıdarda qazaq tildi jýrnalıstıka mektebin qalyptastyrýymyzdy men bizdiń sózsiz tabystarymyzdyń biri dep sanaımyn. Agenttikte til taǵdyryna tolǵanbaı tura al­maı­tyn belgili adamdar jumys istedi, qazir de istep jatyr. Olar suranysqa ıe, halyq­tyń iltıpatyna ilingen, zamanaýı format­tardy ómirge keltirdi. Ol esimderdi ózderińiz de bilesizder... Serik Abas-Shah, Arman Sqabyluly, “Jeti kúndi” jańa satyǵa kótergen Baýyrjan Omarov, Qaınar Oljaı, Lázzat Tanysbaı, Saıyn Esmaǵı, Nurtileý Imanǵalıuly jáne basqalar. “Habardyń” shekpeninen shyqqan, solardyń kóbi qazir joǵarylap, basqa bıikterden kórinip júr­genine qýanamyz. Olar ıdeıasyn aıtyp iske asyrǵan baǵdarlamalar eldiń esinde. Shyǵarmashylyq izdenis degende tuńǵysh qazaq serıaly, ıaǵnı kınotoptamasy “Toǵys­qan taǵdyrlardyń” “Habar” agenttigi aıasyn­da túsirilýi de sátin salǵan eńbek boldy. Bul ózi sol kezdegi eń uzaq serıalǵa aınaldy. О́zimiz­diń dýblıaj bólimimizde qazaqshaǵa aýdaryp, biz ony “Kaspıonet” arqyly she­tel­dik qazaq telekórermenderine usyndyq. Fılm úshin alǵys aıtqan jaqsy lebizder keldi. “Habarda” dúnıege kelgen osy “fılm óndirý” tehnolo­gııasyn qaıta jańǵyrtyp, biz bıyl ekranǵa “Janym” atty jańa serıal shyǵardyq. Qazir ol da qazaq tiline aýdarylýda. Osy rette munymen de toqtalmaq emes­piz. Serik Abas-Shah pen onyń toby qazaq tilin­de serıal jasaý jóninde ıdeıalar aıtýda. Ol ony Astana aıasynda túsirgendi maqul kórýde. Nesi bar? Astanada materıal jetki­likti, alýan taǵdyrlarǵa baı. Fılmdi jasaýǵa qabiletti adamdar bar. Serik oıyn júzege asyrsyn. Túsirsin. Budan basqa, jyl aıaǵyn­da, ıaǵnı kóp uzamaı “El Arnada” jas­tar serıalyn jibermekpiz. Bul degenińiz – tosyn oqıǵaǵa qurylǵan, jastarǵa jaǵym­dy kome­dııa. Osylaısha biz ózimizdiń tele­kınoóndiri­simizdi ary qaraı óristete berýdi uıǵaryp otyrmyz. – Endi jańalyq habarlaryńyzdyń qaınar kózi sanalatyn jer-jerdegi tirshilik qosyndaryńyz týraly aıtsańyz? – Áýeli Qazaqstandaǵy qosyndarǵa toq­talaıyn. Biz óz tilshilerimizdi maqtan tuta­myz. О́te turaqty tilshiler jelisi qalyp­tasty. Munda aýys-túıis tym sırek bolady. Jaqsy jýrnalıst bolsa, aqparatqa da kene­lip oty­ra­syń. Al qoǵamda aqparatqa degen sura­nys mol. Qazir el ishindegi óńirlerde 14 tilshi qosy­nymyz bar. Olar óz reportaj­daryn kún qurǵatpaı jiberip turady. Tehnologııalyq tur­ǵydan alǵanda qazir jumys isteý kóp je­ńil­dedi emes pe. Eger buryn materıal jiberý­diń mashaqaty bastan asyp, olardy “Spýt­nık” arqyly alyp turǵan bolsaq, endi munyń bárin ınternet arqyly op-ońaı atqa­rý­ǵa múmkindik týdy. Biz óz tilshilerimizdiń jedel sıýjetterin is júzinde “on-laınmen” alamyz. Búginde “Habarda” jańalyqtardy jańartyp turýda eshbir túıtkil de, kidiris te joq. Tańer­teń­nen-aq, tańǵy taza aýa sııaqty, oqıǵa bolǵan orynnan, izin sýytpaı jańa jańa­lyqtar legi úzbeı túse bastaıdy. Jańalyqtar bizdiń arnanyń altyn ózegi desek te bolady. Al endi solardy daıyndaıtyn tilshilik qosyndarymyz óte myqty, uıymshyl komanda. Olardyń bizge jibergen aqparaty árdaıym qyzǵylyqty, jańa, kókeıkesti bolyp keledi. Olar ómirge samarqaý qaraı almaıtyn jandar. – Negizgi uıytqylardyń esimderin ataı ketseńiz? – Bolady. Ol degenińiz – Vladımır Mo­gaı, Qaraǵandy; Pavlodardan Salaýat Te­mir­b­olatov, óskemendik tilshimiz Dmıtrıı Krıý­kovıch, baıyrǵy, kánigi jýrnalısimiz Alma Orazbaeva jáne basqalar. Men endi bir adamdy osy “jáne basqalarǵa” qospaı, erek­she ataǵym keledi. Sirá, ony eń tańdaý­ly dep aıtqanym da yńǵaısyz bolar. Sebe­bi, ol óz isiniń naǵyz shynaıy metri, Taldy­qorǵandaǵy teletilshimiz Tileýqabyl Myń­jasar. – Kýrstas dos týraly mundaı jyly lebiz estigenimizge qýanyshtymyz. Kezinde “Egemen Qazaqstan” “Myńjasarovtyń myń repor­tajy” degen maqala da bergeni esimde. – Endeshe, bizdiń barlyq jýrnalıs­teri­miz Tileýqabylǵa qarap oı men boı túzeıdi. Mysaly, Astanada úlken bir mańyzdy halyq­aralyq jıyn bola qalsa, biz, ádette, óńir­lerden eki, tórt-bes adamǵa deıin shaqy­ra­myz. Ári Astana tobyna kómek bolsyn deımiz. Ekinshi jaǵynan, olardyń da jergi­likti oqı­ǵa­lar tóńireginde qalmaı, álemdik úderisterge qatysýyn, kásibı deńgeıleri men sheber­likteri kóterilýin qalaımyz. Mine, sonda, kimdi shaqyramyz degende basqalar jó­ninde pikirtalas týyp jatqanmen, As­tanada bola­tyn barlyq oqıǵalarǵa qatysyp turý Tileý­qabyl tarapyna kelgende buljy­mas qaǵıda. Baıyptylyqtan jazbaı­tyn onyń mánerinen basqa áriptesteri úırenedi. Menińshe, ol shyn mánindegi halyqtyq jýrnalıst, halyqtyń shynaıy qurmetine ıe bolǵan jýrnalıst. “Habardyń” delegasııasy onyń Taldyqorǵan­daǵy shyǵarmashylyq keshine barǵanda adam­dardyń oǵan degen iltıpatyn kórip, osyǵan kózimiz jetti. – Shetelde de tilshilerińiz bar emes pe? – Sheteldik tilshilik jelige keler bol­saq, álemde bolyp jatqan oqıǵalarǵa qazaqstan­dyq paıym-kózqaraspen órnek­telgen halyq­aralyq aqparat habarlardy biz Máskeýden, О́zbek­stannan, Tájikstannan kúndelikti der­lik alyp turamyz. Birazdan beri Qyrǵyz­stan, Bishkek “ystyǵy” tómen­demeıtin jedel jeli­ge aınal­dy. Londonnan da óz aqpara­tymyzdy alamyz. Qazir onda bizdiń tilshimiz jumys isteıdi. – “Egemen Qazaqstannyń” nazarynan sizdiń bul tilshińiz de qaǵys qalǵan joq. Jansebil jýrnalısimiz Jaqsybaı Samrat Eýropada jolyǵyp, osy jazda gazetimizde Londondaǵy sol tilshi qaryndasymyz Bella Qudaıbergenovamen ońdy suhbat jarııalaǵan. – Ol úshin de rahmet. Bella buryn Máskeýde basqa mekemede jumys istegen. Qazir bizge aýysqan. Qosyny Londonda bol­ǵanymen, Eýropanyń basqa elderin, solar­daǵy mańyzdy oqıǵalardy da qamtyp turady. Budan basqa, baıyrǵy jýrnalısimiz Maıra Abdrahmanova da eki jyl buryn “Habarǵa” qaıtyp oralǵan. Eýropadaǵy ǵana emes, EQYU-da da akkredıtasııalanǵan arnaıy ókilimiz Qazaqstan tóraǵalyǵy tusynda osynaý mártebeli uıymnyń tórinen jedel de ózekti reportajdaryn jıi jasap jiberip jatyr. Qazir Belorýssııada tilshilik qosyny­myzdy ashýdamyz. Sondaı-aq biz reseılik “ITAR-TASS” júıesimen yntymaqtastyq baılanys ornat­qanbyz. Tapsyrys boıynsha olar bizge álem­­niń toǵyz elinen qajet kezinde sıýjet­ter jasap berip turady. Iаǵnı, tilshilik jeli órisi keńeıe túsýde. Taıaý ýaqytta Qytaıda, Amerıkada tilshiler qosynyn ashýdy jos­parlap otyrmyz. Sonyń eń birinshisi osy jaqyn arada týysqan el Túrkııadan ashylmaq. – Til saıasatyndaǵy tepe-teńdikti qalaı ustanýdasyzdar? – Bir sózben aıtsaq, biz bul oraıda zań mól­sherlemesinen bir súıem de bura tartpaı­myz. Tek eń basty alańymyz – qazaq tilin­degi kontenttiń sapasy. Bizde, tipti, ne to­lyq qazaq tildi, ne tolyq orys tildi dep aıtý­ǵa kelmeıtin bir formatymyz bar. “Qazaq­­shańyz qalaı?” dep atalady. Bul baǵdarlama tildi úıretip shyǵarý mindetin qoımaıdy. Negizgi mindet – tilge degen qyzyǵýshylyqty oıatý, osy jaǵdaıdyń aıryqsha tolǵaqty, kókeıkes­tiligin aıǵaqtaý. Biz óz aýdıtorııasymen jan-tánimen berile jumys isteıtin oqytýshylardy kórsetken kezde men osyndaı jan shýaǵyn shashqan muratshyl muǵalimder aldynan memlekettik tildi meńgerýge talpynbaıtyn adam sırek kezdesetin shyǵar dep oılaımyn. “Rahat-Lýkým” tobynyń jas juldyzy Kse­nııa osynaý baǵdarlamany maýsymnan maý­symǵa jandandyra júrgizip keledi. О́zgeshe bir úlgi-ádistemelerdi taýyp, onyń bul iske qulshyna kiriskeni sonshalyq, osy arqyly tilge degen talǵamy jańadan tárbıelenip, Ksenııa úlgisine erýshiler, sirá, az bolmas. – Olaı bolsa, ózderińizdiń avtorlyq tól baǵdarlamalaryńyzǵa keńirek toqtalsańyz. – Tól baǵdarlamalardy ári túrlendirip, ári kókeıkestiligin arttyrý qolǵa alynýda. Aıta­lyq, S.Abas-Shahtyń qyzǵylyqty jańa baǵ­dar­lamasy “Sonymen, solaı deıik” dep ata­la­dy. Bul kún saıyn júretin tok-shoý. Jáne bir ret qana kórsetilip qoımaıdy, taqy­ryp­tyq jelisin úzbeıdi. Reseıde osy tektes “Pýst govorıat” jáne basqa baǵdar­lamalar bar. Biz eń ózekti máselelerdi qam­tıtyn osyndaı baǵdarlamany qazaq tilinde jasaýǵa uıǵardyq. Onyń taǵy bir ereksheligi sol, ol Astanadaǵy bizdiń jańa stý­dııa­myzda júzege asýda. Osyndaı kókeı­kesti taqyryp­tar, jańa ıdeıalar, josparlar kóp-aq. Olar­dy talqy­laýǵa keletin aýdıtorııa da osal emes. Aptasyna tórt ret kórinetin “Arnaıy reportaj” toptamalyq baǵdarlamasy tusaýyn kesti. Bul da qazir jurt kóbirek den qoıatyn qujattyq mánerdi negizge alǵan. Iаǵnı, buryn bolǵan qandaı da bir oqıǵa qaıtadan jańǵyr­tylady. Siz sonyń kýási bolǵandaı áserge bólenesiz. Meıli esirtkige qarsy kúres bol­syn nemese jastardyń bos ýaqytty ótkizýi bolsyn, áıteýir osyndaı, árkimdi tolǵan­dyratyn, eshkimdi beıjaı qaldyrmaıtyn áleýmettik taqyryptar alǵa shyǵarylýda. Baǵanyń ósýine nemese qaýip­sizdikke, nemese janǵa tıetin basqa da túıt­kil­derge samarqaý qaraı alatyn qaısymyz barmyz? Men muny árkimge arnalǵan tu­tyný­shylyq baǵdarlama dep atar edim. Sóı­tip biz jurttyń barlyǵyna birdeı: bılikke de, qarapaıym buqaraǵa da qyzyqty ári túsinikti bolatyn, qalyń jurt­shy­lyqqa, tu­tas qoǵamǵa arnalǵan áleýmettik baǵdarlama­lar jolyna tústik. Bulardan basqa oıyn-saýyqtyq “Dýdar-aı”, án jáne kıno tarı­hyn bajaılaıtyn “Bári esimde” baǵdar­lama­laryna kórermen iltıpaty táýir. – Elimizdegi úlken saıasatty, túrli oqıǵalarǵa beriler baǵany “Habardyń” habar­lary arqyly tarazylaıtyn úrdis baıqalady. Buǵan ne deısiz? – Osy arada basyn ashyp alatyn bir nárse – biz memlekettik ıdeologııalyq tap­syrystyń oryndaýshylary bolyp tabyla­myz. Odan qala berdi, aıtalyq, elimizde bolyp jatqan oqıǵalardy, dál qazir áýede qalyqtap júrgen aqparatty halyqqa, óz kórermenimizge óte jedel, óte baıypty ári óte shynshyl turǵydan jetkizýdi basty mindetimiz dep bilemiz. “Kazahstanskaıa prav­da­dan” ba eken, jaqynda bir maqala oqy­dym, sonda suhbat berýshi qarapaıym adam “Habardy” el jaǵdaıynyń barometri dep baǵalaǵan eken. Áleýmettanýshylar el men qoǵam jaǵdaıyn, tynys-tirshiligin tamyr­shydaı tap basady ǵoı. Biz de eldiń kóńil-kúıin, jaı-japsaryn tap basyp tanýǵa umty­lamyz. Halyq arasyna shyǵamyz. Nysan­darǵa, qurylystarǵa, kásiporyndarǵa bara­myz. Aıtalyq, ındýstrııalyq-ınnova­sııalyq qarqyndy damytý memlekettik saıasattyń asa mańyzdy ári ózekti baǵyty bolyp otyr. Osyǵan oraı biz bolmaǵan nysandy tabý qıyn-aq shyǵar. Biz deregi joq áldebir abst­rak­tili nárselerdi emes, naqty jaılardy aıtyp kórsetemiz. Qurylys qalaı júrip jat­qanyn, qansha jumys orny ashylǵanyn, adam­dardyń qandaı qıyndyq­tarmen betpe-bet kelip otyrǵanyn aıtamyz. El úshin óte mańyzdy, taǵdyrsheshti sanala­tyn memleket­tik baǵdarlamalardyń árqaı­symyzǵa túsinikti bolýyna talpyna­myz. Bizge Qazaqstannyń qýaty artqany, gúldenip órkendegeni kerek. Demek, elde bolyp jat­qan­nyń bárin aktýal­dandyryp, jandan­dyryp, qan júgirtip, uǵynyqty ári qara­paıym, ári shyraıly qalpynda kórermeni­mizge, óz aýdıtorııamyzǵa jetkizý, árbir qazaqstandyqty aqparattan­dyrý – bizdiń asyl paryzymyz. – Elbasy men “Habar” arasyna qandaı parallelder tartar edińiz? – Eń aldymen, bizdiń barlyq baǵdarla­ma­larymyzdyń nysanaly baǵdarshamy – el Prezıdenti kóterip júrgen máseleler. Bar­lyq baǵdarlamalarymyzdyń ózegine Elba­sy ıdeıa­lary, oı-pikirleri altyn arqaý bolyp tartyl­ǵan. Eń bastysy, biz memle­ketti damy­tý­dyń barlyq baǵyttaryn júzege asyrý máselelerin kún tártibindegi keleli mindet­ter retinde kóterýden eshqashan jazǵan da, jalyq­qan da emespiz. Osy rette biz Mem­leket bas­shy­­sy­nyń qolǵanat kómekshisi bolǵymyz kele­di. Prezı­denttiń kómekshisi bolý, onyń ıdeologııasyn nasıhattaý, onyń izgilikti baǵ­dar­lamalaryn iske asyrýǵa septesý, halyq úshin sonyń bárin kókeıkesti ári qyzyqty etý 15 jyldyń óne boıynda bizdiń basty qaǵıda­myz bolyp keldi jáne solaı bolyp qala bermek. Prezıdent Joldaýy sizdiń gazette ártúr­li suhbattar men maqalalarda sala-sala etilip qalaı jiliktelip túsindirilse, bizdiń baǵdar­la­ma­larymyzda da dál solaı etiledi. Mysa­ly, biz “El Arnada” jastardyń jasam­pazdy­ǵy men azamattyq rýhyn kóterýge umtylamyz. Olardy qoǵamnyń búgingi úde­ris­terine, ja­sam­pazdyq úderisterine qatysý­ǵa úndeımiz. Elbasy talabynyń deńgeıinde bolýǵa shaqyramyz. Eldik murat jolyna rýhtandy­ra­myz jáne jigerlendiremiz. Elbasy qoıǵan talap pen mindetti aıshyqty mazmunmen baıytamyz. – Mereıtoıǵa nemen keldińizder? – Biz mereıtoıdy, keńes kezinde aıty­latyndaı, ózimizdiń eren eńbegimizben atap ótýdi uıǵardyq. Iаǵnı, eshqandaı daby­raly jıyn-sharalar bolmaıdy. Eń bastysy, jańa maýsymǵa biz barlyq telearnalarymyz bo­ıyn­sha jańartylǵan baǵdarlamalardyń jarasym­dy da jarqyn shoǵyrymen keldik. Árıne, olar jaıynda kóp aıtýǵa da bolar edi. Biraq bizdiń mereıimizdi ósiretin bir ǵana jaı bar. Ol – ótken on bes jylda “Habar­dyń” ha­lyq­tyń qalaýly telearnasyna aınal­ǵandyǵy. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken   Qorǵanbek AMANJOL.