Sergeı MIRONOV: Astana Sammıti – Qazaqstannyń taǵdyrsheshti bastamasy

TО́RAǴALYQTYŃ TAMAShA TABYSY

О́ziniń suhbatynda belgili Reseı saıasatkeri, Reseı Federa­sııa­sy Federaldy Jınalysy Federasııa Keńesiniń tóraǵasy jáne TMD Parlamentaralyq assambleıasynyń uzaq jyldar­dan bergi jetekshisi Sergeı MIRONOV bizdiń elimizdiń EQYU-ǵa tóraǵalyǵyndaǵy is-áreketterine joǵary baǵa berip, Otanymyzdyń parlamentaralyq yntymaqtastyqqa súbeli úles qosyp kele jatqanyn atap kórsetti. – Sergeı Mıhaılovıch, birinshi suraqty jaqynda ótken oqıǵa – qyrkúıek aıynyń so­ńynda Sankt-Peterbýrgte uıymdastyryl­ǵan Qazaqstannyń Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq jónindegi uıymǵa tóraǵalyǵyna arnalǵan “EQYU jáne TMD: jańa múmkindikter men perspektıvalar” atty halyqaralyq parlamenttik konfe­ren­sııamen baılanystyryp qoıýǵa ruqsat etińiz. Suraq­tyń bulaı qoıylýy óte oryndy dep bilemiz, óıtkeni, Qazaqstan tóraǵalyqqa Dos­tastyq elderinen ortaq kandıdat retinde shyqsa, par­lamenttik ólshem túbegeıli de kóp­qyrly árip­testiktiń asa mańyzdy baǵyt­tarynyń biri bolyp tabylatyny anyq. – Sizdiń saýalyńyzǵa Qazaqstan Pre­zıdentiniń joǵaryda atalǵan konferensııaǵa arnaǵan quttyqtaýyna silteme jasaı oty­ryp jaýap bersem, utymdyraq shyǵady ǵoı dep oılaımyn. Nursultan Nazarbaev EQYU keńistiginde senim aýany men ózara túsinis­tikti qamtamasyz etýde parlamenttik dıplo­matııanyń erekshe róline ekpin túsirdi. Onyń ishinde, ásirese, qaýipsizdik salasyn­da­ǵy kópqyrly ózara is-qımylǵa mysal re­tinde Nursultan Ábishuly Qyrǵyzstandaǵy jaǵdaıdy turaqtandyrý boıynsha jumsalǵan birlesken kúsh-jigerdi atady. Jáne de bul, menińshe, tutastaı alǵanda, TMD tıimdi­li­gi­niń barynsha jańa, sondaı-aq jarııa etýge turarlyq mysaly bolsa, onyń ishinde par­la­menttik dıplomatııanyń úlesi de aıtarlyqtaı. Osy arada bizdiń Prezıdenttiń de “EQYU men TMD sııaqty bedeldi de yq­pal­dy uıymdardyń kúsh-jigerin biriktirý halyqaralyq ózara is-qımyldyń perspek­tı­va­ly pishinin qalyptastyrady” degen sóz­derin de keltire ketkendi jón kórip otyr­myn. Onyń áleýetin eshqandaı bólinbeıtin keńistikte, ıaǵnı Atlantıkadan Vladı­vos­tokqa deıingi barlyq birtutas Eýropa mem­leketteriniń teń deńgeıdegi qaýipsizdigin qurý úshin barynsha paıdalaný óte mańyzdy, dep atap kórsetken bolatyn Dmıtrıı Medvedev. 2011 jyly TMD qurylýynyń 20 jyl­dyǵy merekelenetinin qaperge sala keteıin. Onyń ómirsheńdiginiń syry, meniń paıy­mymsha, qatysýshylardyń bir-birin estýi tıistiginde jáne estip qana qoımaı, durys túsiniletinine senimdi bolýynda jatqany kúmánsiz. Bizderdi ártúrliligine qaramastan, mádenıetterimiz ben órkenıetterimizdiń úılesimdilikke umtylysy men eń kúrdeli degen problemalardyń ózin dostyq, ózara túsinistik, búkil TMD turǵyndary múd­de­le­riniń teń quqylyǵy negizinde sheshýge degen talpynys biriktirip otyr. Tek osyndaı tár­tip qana bizdiń basqa da áriptestik qarym-qa­ty­nastarymyzdy damytýǵa jáne nyǵaı­týǵa al­ǵyshart jasaıtynyna senimdimin. Al árip­testikten keletin paıda ólsheýsiz jáne Dos­tas­tyq pen yntymaqtastyq týraly oı­laıtyndar úshin aı­tar­lyq­taı argýment bolyp tabylady. Búginde parlament­arıı­ler arasyndaǵy únqatysý­dyń mańyzy ulan-ǵaıyr ǵana emes, ol – aıdaı anyq nár­se. Dál osy únqatysý biz­der­diń memleketterimiz halyq­ta­rynyń ara­syndaǵy ózara tú­sinistikke negizdel­gen yn­ty­maqtastyq qalyp­tas­tyrýdyń óte bir tıimdi te­tigi bolyp otyr. Ol asa mańyzdy da kúr­deli min­det­ter boıynsha utymdy she­shimder qabyl­daý­ǵa yqpal etip, ekonomı­ka­lyq, saıası jáne dinı keder­gilerdi alas­taýda. – Jaqynda Qazaqstan­nyń EQYU-daǵy tóraǵa­ly­ǵy ókilettigi aıaqtalady. Uıym úshin 2010 jyl qan­shalyqty tıimdi bolady, nesimen este qalady dep oılaısyz? – EQYU paıda bolǵan 35 jyl ishinde atalǵan Uıymdy alǵash ret TMD memleketi basqardy. Dostastyqtyń barlyq qatysýshy­larynyń atynan ujymdyq mandat ıelengen Qazaqstannyń tóraǵalyǵy, bizdiń kózqara­sy­myzsha, EQYU-nyń belsendiligi men mo­dernızasııalanýyna, Atlantıka men Eýrazııa arasyndaǵy barlyq memleketter úshin teń jáne bólinbeıtin qaýipsizdikti – Eýropa qaýipsizdiginiń arhıtektýrasyndaǵy jańa ustanymdardy ilgeri jyljytýǵa oń yqpal etetin bolady. Qazaqstan Dostastyq elderimen tatý kór­shilik qarym-qatynasyn nyǵaıtyp, Eýropalyq Odaq memleketterimen jáne AQSh-pen ózara tıimdi yntymaqtastyqty belsendi damytyp keledi. Dál Qazaqstanǵa tek tarıhı ǵana emes, sondaı-aq geogra­fııa­lyq jaǵynan Azııa elderimen jáne Islam ále­mimen konstrýktıvti de nátıjeli únqa­tysýdy qamtamasyz etý yńǵaılyraq. Álemdik qarjy daǵdarysynyń teris yqpalyna qaramastan, respýblıkaǵa negizgi ekonomıkalyq kórsetkishter boıynsha Ortalyq Azııa óńirinde kóshbasshy bolyp qalý múmkin boldy. Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyǵy siz­der úshin ǵana emes, sonymen qatar, barlyq TMD elderi úshin aıtarlyqtaı oqıǵa boldy degen áriptesim Oral Muhamedjanovtyń aıt­qandarymen tolyq kelisemin. Qazaqstan Uıym qyzmetine túbegeıli ózgerister ákelýdi aldyna maqsat etip qoıǵan joq, biraq oǵan tek “tehnıkalyq” tóraǵa dep aıdar taǵýǵa bolmaıdy. Ol Uıymdy qazirgi zamanǵy qyr kórsetýler men qaýip-qater­lerge der kezinde oılylyqpen nazar aýdarý­ǵa qabiletti teń quqyqty únqatysý alańy retinde paıdalana otyryp, EQYU-men yr­ǵaqty is-qımyl tanytty. Jáne de eýropa­lyq qaýipsizdikti nyǵaıtyp, transulttyq qaýip-qaterlerge qarsy turýǵa, postkeńestik ke­ńistiktegi sozylmaly janjaldardy ret­teýge, tranzıttik-kóliktik áleýetti damytýǵa, tózimdilik pen toleranttylyq qaǵıdalaryn ilgeri jyljytýǵa kúsh saldy. Qazaqstannyń EQYU-daǵy kúsh-jigeri tý­raly aıtqanda, dál osy jyly naqty pishinge ıe bolǵan “Korfý úderisin” belsendi ilgeri jyljytýyn, bolashaq eýroatlan­tı­ka­lyq jáne eýrazııalyq qaýipsizdik jónindegi únqatysýdy eske sala ketken jón. Sondaı-aq Almatyda EQYU-ǵa múshe elder syrtqy ister mınıstrleriniń beıres­mı kezdesýin uıymdastyrý men onyń aıasynda sheshýshi halyqaralyq uıymdar – BUU, EQYU, NATO, EO, Eýropa Keńesi, TMD, UQShU jáne AО́SShK ókilderiniń kez­desýin ótkizgenin de qaperge sala ketkenniń artyqtyǵy joq. Aýǵanstandaǵy jaǵdaıdy qalpyna kel­tirý jónindegi qyzmetti, onyń ishinde Qazaqstan­nyń Aýǵan­stan­nyń 1 myń aza­ma­­tyn el­diń joǵary oqý oryn­darynda oqy­tý úshin 50 mıllıon AQSh dol­la­ryn bólgenin atap ótpeýge bol­maıdy. So­ny­men birge, ús­ti­mizdegi jyl­dyń jazyn­da Venada EQYU-nyń esirt­kiniń zańsyz aınaly­my­men kú­res jónindegi arnaıy kon­fe­ren­sııasy uıymdas­ty­rylsa, onyń ba­rysyn­da aýǵan esirtki tra­fı­giniń problemalaryna erekshe nazar aýdaryldy. Qazaqstan tóraǵalyǵy­nyń mańyzdy bir qadamy retinde ultaralyq jáne má­denıet­aralyq únqatysý­lar­dy ilgeri jyljytýy bol­ǵanyn atap aıtqan abzal. Osy arada Qazaq­stan­nyń Eýrazııanyń kindiginde, álem­niń kóne órkenıetteriniń toǵysynda, ıaǵnı Shyǵys pen Batys arasyndaǵy kópjaqty baılanystar ortalyǵynda ornalasqan ǵa­jaıyp geografııa­lyq jaǵdaıyn eske túsirgen de oryndy. Degenmen, Qazaqstan tóraǵalyǵynyń basty naqyshy, eń mańyzdy jáne múmkin taǵdyrsheshti bastamalarynyń biri dep men Nursultan Nazarbaevtyń ústimizdegi jyldyń 1-2 jeltoqsanynda Astana Sammıtin ótkizý týraly usynysyn esepteımin. Bul Sammıt 10 jyldan astam ýaqyt bas qospasa, endi ol Helsınkı úderisin damytýǵa jańa serpin qosady dep senemin. – Sammıttiń kún tártibine EQYU jaýap­kershiligi aımaǵyndaǵy, Aýǵanstandaǵy qaýip­sizdikti odan ári nyǵaıtý, ekonomıkalyq-eko­lo­gııalyq ólshemderdegi yntymaqtastyq, Qa­zaqstannyń ultaralyq jáne konfessııa­ara­lyq kelisim salasyndaǵy tájirıbesi, osy oraı­da, toleranttylyqty ilgeri jyljytý má­se­leleri enedi. Osy joǵary deńgeıdegi forým­nan Reseı ne kútedi, jeke óz basyńyz ne kútedi, ómir shyndyǵyn esepke ala otyryp, onda qandaı sheshimder qabyldanýy tıis? – Joǵarǵy deńgeıdegi Ystambul kez­de­sýi­nen keıin 11 jyl ótken soń alǵash ret Qa­zaqstannyń elordasyna Eýropanyń, Azııa­nyń, Amerıkanyń 56 memleketiniń kóshbasshylary men bedeldi halyqaralyq uıymdardyń jetekshileri jınalady. Pre­zıdent Nazarbaevtyń ózi atap ótkendeı, bul ıdeıany ilgeri jyljytýda TMD parlament­arııleriniń yqpaly aıtarlyqtaı bolǵany kóńilge qýanysh uıalatady. Qazaqstan bas­shy­sy 28 qazanda Peterbýrgte ótken Qazaq­stan Respýblıkasynyń EQYU-daǵy tóraǵa­lyǵyna arnalǵan halyqaralyq parlamenttik konfe­ren­sııa qorytyndylary da Uıymdaǵy kókeı­kesti problemalardy sheshýde jańa qadamdar iz­des­tirýge yqpal etetinine, sóıtip, ol par­la­mentarıılerdiń zań shyǵarma­shy­lyq qyz­me­tinde kórinis tabatynyna senim bildirdi... Nursultan Nazarbaevtyń baǵalaýynsha, bul bizdiń ortaq qundylyqtarymyz, teń quqyly qaǵıdalarymyz ben ózara qur­metimiz negizindegi eýroatlantıkalyq jáne eýrazııa­lyq qaýipsizdik tujyrymdamasyna qozǵaly­symyzdyń jańa strategııalyq baǵyttary men “Jol kartasyn” aıqyn­daýdaǵy tarıhı tamasha múmkindigimiz bolyp tabylady. – Sergeı Mıhaılovıch, Qazaqstannyń ádebıetshileri men jurtshylyǵy sizdiń “Lı­teratýrnaıa gazetamen” uzaq ýaqyttan bergi jáne jemisti yntymaqtastyǵyńyzǵa qyzy­ǵýshylyqpen jáne maquldaýmen qaraıdy. Osy oraıda, bul baǵyttaǵy shyǵarmashylyq josparlaryńyz týraly bilsek dep edik. – Atalǵan basylym, meniń kózqara­sym­sha, dáýir aýysqan búgingi almaǵaıyp zaman­da óziniń bet-beınesin saqtap qala alǵan azdaǵan gazetterdiń biri. Jáne bul bet-beıne óziniń ıntellıgenttigimen qýantady. Gazet – sypaıy, sezimtal, aqyldy, obektıvti áńgi­me­lesýshi, ol janjalshyldyqty jaqtyrmaı­dy, onda ósek-aıańnyń izi de joq. Sondyqtan men onymen úlken qanaǵat sezimimen yn­tymaqtasamyn – meniń sózderim men usta­nymdarym oqyrmandarǵa burmalaýsyz je­tetinin bilgendikten, suhbat berip turamyn. Reseı qoǵamy úshin kókeıkesti problemalar boıynsha ózimniń maqalalarymdy jarııa­laı­myn. Munda da “Lıteratýrnaıa gazeta” kún tártibindegi kókeıkesti máselelerge, ádebı úderistermen shektelmeıtin keń kólem­di qyzyǵýshylyqtaryna baılanysty óziniń dástúrlerine berik deýimiz kerek. Mádenıet, adamgershilik, eskertkishterge kózqaras, jastar tárbıesi, otbasylyq qun­dylyqtar – basylym kóteretin taqyryp­tardyń barlyǵyn sanamalap shyǵý da qıyn – osynyń barlyǵy elimizdiń barlyq azamattaryn tolǵandyratyny anyq. “LG” avtor­larynyń, ásirese, jastardyń shy­ǵarmashylyǵyn qyzyǵýshylyqpen baqylap otyramyn jáne de gazettiń jańa esimder ashatynyna qýanamyn. – Siz “Spravedlıvaıa Rossııa” partııasy­nyń jetekshisisiz jáne Reseı parlamenti palatalarynyń birin basqarasyz. О́zińiz  jetekshilik etetin saıası birlestik ókilderi zań shyǵarmashylyq organda basym bolyp ta­bylatyn bıleýshi “Edınaıa Rossııa” partııa­sy­men ózara is-qımylyn qandaı qaǵıdattarǵa súıenip qurady? – О́zińiz de biletin shyǵarsyz, osy jyl­dyń 8 aqpanynda “Spravedlıvaıa Rossııa” men “Edınaıa Rossııa” yntymaqtastyq týraly kelisimge keldi. Atalǵan qujatqa qol qoıýdyń sharttarynyń biri edınorosstardyń Federasııa Keńesinde fraksııa qurýǵa árekettenýden bas tartýlary boldy. Biz Reseı parlamentiniń joǵarǵy palatasy par­tııalyq negizde qurylmaıtynyn, el óńir­lerinen ókildik etetinin áldeneshe márte atap kórsetken edik. Qol jetkizilgen keli­simde, sondaı-aq bizdiń partııa úshin ma­ńyzdy pýnktter bar. Máselen, “ER” RF Pre­zıdentine “Spravedlıvaıa Rossııadan” gýbernatorlyq qyzmetke ókilder usynyp, sonymen qatar, basqarýshy laýazymdar men óńirlik saılaýlar ótkennen keıin jergilikti parlamentterge saılaý boıynsha pakettik kelisim jasasa alady. Al ózderiniń negizgi qarym-qatynas­tarynda bizdiń partııalarymyz ózgergen joq. Olardyń árqaısysynda óziniń baǵ­darlamasy, ıdeologııasy, el damýy tıis jol­dardy nusqaý sııaqty úderister bar. Jáne de elektorat úshin kúreste de ózderiniń ádis-tásilderi ornyqqan. “Edınaıa Rossııanyń” qolynda keı jaǵdaıda basty qural retinde salmaqty tetikke aınalatyn ákimshilik re­sýrs bar. Bul qysymǵa barlyq óńirler bir­deı tótep berýge qabiletsiz. Onyń ústine, “ER” áýeli bizdiń zańnamalyq bastamala­ry­myzdy qabyldamaıdy, al keıin ózderiniń soǵan uqsas zańnamalaryn usynatyn kezderi de kezdesip turady. – Áńgimeńiz úshin rahmet. Áńgimelesken Aleksandr TARAKOV.