Úkili úmit pen nyq senim

Osy kúnderi kóz kórip, qulaq estip, et ábden úırendi. Ámmá qazaq qaýymy, barsha Qazaqstan halqy bıylǵy jeltoqsannyń 1-2 kúnderi Astanada EQYU Sammıti óte­ti­ninen habardar. Úlken-kishiniń aý­zynda: “Eýroatlantıka jáne Eýrazııa aýmaǵyndaǵy jalpyǵa ortaq, bólinbeıtin jáne ujymdyq qaýipsizdikke arnalǵan mańyzdy máselelerdi talqylaý úshin Qazaqstan elordasyna EQYU-ǵa múshe 55 memleket pen 12 seriktes eldiń basshylary men úkimet tóraǵalary, 69 halyqaralyq uıym jetekshileri, 500-ge tarta úkimettik emes uıym ókilderi men 1000-nan asa jýrnalıst keledi”, – deıtin bir sóz. Qushaq ashqan meımandostyq sóz! Jáne bul sóz jaı aıtyla qalǵan ánsheıin sóz emes, bul qazirgi Qazaqııa jurtynyń júrek qalaýy men bolashaq senimine degen úkili úmit sózi. Qazaq jerinde ótetin bul sammıttiń máni men mańyzy asa zor. Osy retten be, Qazaq­stan Pre­zı­denti N.Á.Nazarbaev EQYU qa­ýym­das­ty­ǵyna arnalǵan óziniń beıneún­de­ýin­de tór­aǵa­lyq­tyń uranyn – “Senim, Dástúr, Ashyq­tyq, Tole­rant­tylyq” dep jarııa etken-di. Senim. Dástúr. Ashyqtyq. Toleranttylyq! Tórt­­kúl dúnıege taraǵan osy bir tórt sózdiń as­­ta­rynda ne bir syr jatqandaı. Soltústik Amerıka, tutas Eýropa jáne Azııanyń biraz eli múshe bolyp otyrǵan, jalpy sany 56 mem­leket kiretin jahandaǵy eń iri halyq­ara­lyq uıym­dar­dyń birine tóraǵalyq etý kez kel­gen mem­le­ket­tiń mańdaıyna buıyra bermeıtin baq. Burynǵy TMD elderi bar, bas­qadaı “sen tur, men ataıyn” deıtin alpaýyt mem­leketter arasynan sýy­rylyp alǵa shy­ǵyp, EQYU-ǵa jetekshilik etý Qazaqstannyń en­shisine tıse, bul da bir buı­ryq – Alashtyń aby­roıy, arqasy bosaǵan, aıa­ǵy sheshilgen erik­ti qazaq eliniń jetistigi, El­ba­synyń bedeli! “Bedel” degende, aıtýǵa tıistimiz, bedel de­gen de kúres. Bedeldi kóre alatyndar da, kóre al­­maı­­­­tyndar da bar. Ondaılar ishte de, syrtta da tabylady. EQYU-ǵa tóraǵalyq sóz bola bas­ta­ǵannan aldymen osyndaı adamı pen­delik “barerden” ótý kerek boldy, ótildi de. Qal­ǵan ja­ǵy, árıne, eńbek, tógilgen ter, iz­de­nister... Tór­aǵalyq – syn. Jaýapty uıym­ǵa jetekshilik ja­saý úshin jáne myqty kósh­bas­shy, ataly jurt, aýdandy ult, kósheli mem­le­ket bolý kerek, sóz sonda ótimdi keler. О́ne­geli eldiń óresi bıik. Qa­zaqstanda osy kom­ponentter túgel bar-tyn já­ne qandaı! Us­tasa etegi, jekse jetegi bar Elbasymyzdyń ataq-dańqy, shúkir, jetkilikti. Jas ta bolsa tez jetilgen memleketimizdiń bo­sa­ǵa­sy berik, sha­ńyraǵy bıik ekendigin qazir álem moıyndady. Sondyqtan da ǵoı bizdiń eldiń EQYU-ǵa tóraǵa bolýdy kózdegeni. Áıtpese ót­ke­lin bilmeı kim sý keshedi. Sol sebepti de kóp­tegen keńesýlerden keıin, 2007 jyly Mad­rıd­te ótken jıynda Qazaqstannyń Eýropadaǵy qa­ýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıy­myna tór­aǵa bolýy biraýyzdan ma­qul­dandy. Osynyń bárin jıyp-terip qory­tyn­dy­la­saq, Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyq etkeni bi­rinshi kezekte Qazaqstannyń álemdik qoǵam­das­tyqtyń aldynda jeke derbes mem­le­ket re­tin­de qalyptasqandyǵynyń arqasy. О́ıt­keni, Qazaqstan ózin halyqaralyq qaty­nas­tarda ta­nyta bildi, jahandyq máselelerge bel­sene ara­lasa otyryp, aımaqtyq, álemdik má­selelerdi she­shý úshin túrli usynystar ja­sap, bastamalar kóterdi, ıdeıalar tastady. Bir sóz­ben aıtqanda, ja­salǵan jumystar jet­ki­lik­ti edi. Osy rette El­basy N.Á.Nazarbaev óz sózin­de: “Qazaqstan úshin Ortalyq Azııanyń turaq­ty damýy – asa ma­ńyzdy basymdyqtyń biri. Elimizdiń eko­no­mıkasynyń damýy búkil óńir­ge oń yqpalyn tıgizýde. EQYU-nyń ózge de memleketterimen birge, Qazaqstan qazirgi álemdik qurylymnyń túıindi máselelerinde Shyǵys pen Batystyń ara­syn túsinistik arqyly jaqyndastyrýǵa ba­ǵyt­talǵan um­ty­lys­tardy jan-jaqty qol­daı­dy”, – dedi. Shy­nymen de, tóraǵalyqtyń al­ǵash­qy kúni­nen bastap Qazaqstan birneshe jyl­dar­dan be­ri bir toqtamǵa kele almaı, dúrdaraz bo­lyp otyr­ǵan elderdi bitimgershilikke sha­qyr­dy, olar­dyń arasynda beıbit kelissózder júr­giz­di. Buǵan Taýly Qarabaq, Aýǵanstan, Oń­tús­tik Kavkaz, Dnestr boıy, Qyrǵyzstan, t.t. el­der mysaly tolyq dálel bola alady. Álbette, EQYU-ǵa tóraǵalyq etýge negizgi se­bep bolǵan faktor Elbasymyzdyń bedeli bol­ǵany daýsyz. Sodan keıingi sebep, Qa­zaq­stan­nyń álem aldyndaǵy qol jetkizgen ta­bys­ta­ry basty áser etti deý oryndy. Qazaq­stan EQYU-ǵa tóraǵalyq etken kezinde álem­di alańdatyp otyrǵan kúrdeli máselelerdiń she­shi­lýine oń yqpal jasady. Búginde, tór­aǵa­lyq­tyń 10 aıy ótkennen keıin, EQYU el­de­riniń saıa­sı elıtasy jáne halyqaralyq sa­rap­shylar qo­ǵamdastyǵy Nursultan Nazar­baev­tyń EQYU-daǵy saıası basshylyǵynyń tıim­diligi men syndarlylyǵyna joǵary baǵa berip otyr­ǵa­nynyń ózi osyndaı qyrýar ju­mystyń, zor eń­bektiń nátıjesi. Buǵan mysal kóp. Máselen, qazirgi tańda álemdik sarap­shy­lar “Ortalyq Azııa elderin qazaqstandyq úl­gide damytý qa­jet” degen pikirdi aıtýda. Bul tujyrym eli­miz­diń ótken 20 jyl ishinde jet­ken tabys­ta­ry­na qaraı týyndap otyr. Ja­qynda Qa­zaq­stan­ǵa kelgen amerıkalyq sa­rap­shy M.Olkott “Qazaqstan – Qyr­ǵyz­stan­dy tyǵyryqtan shy­ǵa­ratyn birden-bir el” dep málimdegen bo­la­tyn. Sonymen qatar kóp­te­gen álemdik sa­rap­shy­lar Qazaqstan Orta­lyq Azııa elderi da­mýy­nyń lokomotıvi retin­de aımaqtaǵy jaǵdaıdy ret­teýdiń birden-bir fak­tory bola ala­tyn­dy­ǵyn aıtyp keledi. Qysqasy, Qazaqstannyń 2010 jyly EQYU-ǵa tóraǵalyq etýi barysynda Aýǵans­tan tóńi­reginde eleýli sharalardyń uıytqysy bola al­dy. Ústimizdegi jyly jeltoqsannyń ba­synda As­tanada bolatyn EQYU-ǵa múshe Mem­leket bas­shylarynyń sammıtinen kú­te­rimiz kóp. Eger 56 memleket basshylary bi­rigip kelisimge qol jet­kizer bolsa, seń­niń odan ári qoz­ǵalary sóz­siz. Bul Qazaq­stan­nyń álem aldyn­daǵy bedelin sha­­ryq­tata túseri anyq. Jalpy, Qa­zaq­stannyń EQYU-­ǵa tór­aǵa­ly­ǵy sheńberinde osy ýaqytqa de­ıin ártúrli is-sha­­ralar ótti dep, aýyz toltyryp aıtýǵa bo­la­dy. Qazaqstannyń 2010 jyly EQYU-ǵa tór­a­ǵa­lyq etýi bary­syn­da bizdiń el álem jurt­shy­ly­ǵynyń na­za­ryn Aýǵanstan tóńi­reginde qordalanǵan máse­le­lerdi retteýge basa kóńil aý­dardy. Ús­timiz­de­gi jyly Qazaqstan mem­le­ket­tik bıýdjetten 50 mln. AQSh dollaryn bólý ar­qyly myń aýǵan­dyq jasty elimizdiń joo-la­ryn­da oqy­týdy bastap ketti. Investısııanyń eń ma­ńyz­dy­synyń jastarǵa bólingen ın­ves­tı­sııa eke­nin eskergen elimiz aýǵan jastaryna bi­lim be­rý, olardy zamanaýı qundylyqtarmen sý­syn­da­tý arqyly Aýǵanstannyń bolashaǵy úshin ıgi is atqaryp otyr. Taǵy bir aıta ke­ter­lik jáıt, Qazaqstan osy ýaqyt aralyǵynda Aý­ǵan­stanǵa gýmanıtarlyq kómek retinde 6 myń tonna kúrish, 2 myń tonna bıdaı, 1,3 myń ton­na qurǵaq sút jóneltken bolsa, aýrýhana, mek­­tep, balabaqsha qurylystary úshin qar­jy­laı kómek retinde 3 mln. AQSh dol­la­ryn ból­gen bolatyn. Mundaı ıgi sha­ra­lar­dyń ármen qa­raı jalǵasa bereri sózsiz. Osy sekil­di gýma­nı­tarlyq sharalar tek saıası úlgi­de ǵana emes, qara­paıym adamı qundylyqtar tur­ǵysynan óz­ge elderge úlgi bolarlyq má­se­le. Bizdiń Pre­zı­dentimiz aradaǵy 11 jyl­dyq úzilisten keıin Astanada EQYU-nyń Sam­mı­tin ótkizý týraly Uıymǵa múshe 56 memleketti ymyraǵa keltire aldy, bul Qazaq­stan­nyń EQYU-ǵa tabysty jáne tıimdi tór­aǵa­lyq etkendiginiń jarqyn aıǵaǵy. EQYU-ǵa tóraǵalyq etýdegi jınaǵan tá­ji­rı­bemiz, Sammıt ótkizýdegi mártebemiz bizdiń bolashaǵymyzǵa da úlken áseri bolmaq. Eli­miz­diń saıası-demokratııalyq damýyna oń yq­pal ete­di. Osynyń barlyǵy óz táýelsizdigin al­ǵan eli­mizdi basqaryp kele jatqan Nur­sul­tan Ábish­ulynyń sarabdal saıasatynyń iske as­qa­nyn bildiredi. Bir kezderi qazaqtyń tuń­ǵysh Pre­zıdenti bala kezinde: “Eger kele­shek­te qolymnan is keletin azamat bola qalsam, qa­zaq degen halyqty dúnıe júzine tanytyp, tere­zesin teń eter edim”, – dep armandaıdy eken. El­basynyń sol armany búginderi iske asyp otyr. Aldaǵy sammıt Qazaq elin dúnıe júzine ta­nytyp, terezesin teń eter HHI ǵa­syr­dyń eń basty, eń mańyzdy oqıǵalarynyń biri bolmaq. О́ıt­keni, Qazaq elinde ótetin bul basqosýda al­daǵy onjyldyqtaǵy jahandyq qa­ýip­sizdik, yn­ty­maqtastyq jáne gýma­nı­tar­lyq qarym-qa­ty­nas­tardy anyqtaıtyn aı­tý­ly, taǵdyrly she­shim­der qabyldanady dep jos­parlanýda. Oryn­dal­ǵan arman degen osy! Osyndaıda bári eske túsedi. ...1990 jylǵy 24 sáýirde Qazaqstan Respýblıkasynyń Jo­ǵar­ǵy Keńesi respýblıkada prezıdenttik bılik ıns­tıtýtyn engizý týraly zań shy­ǵa­ryp, ses­sııa­da el Prezıdenti etip Nursultan Ábish­uly Nazarbaevty saılady. Uzamaı “Qazaq­stan Res­pýb­lıkasynyń Memlekettik ege­mendigi týraly” dek­larasııa qabyldandy. 1991 jyldyń 1 jel­toqsanynda qazaqtyń san ǵa­syrlyq tarıhynda Qazaqstan halqy bir­aýyzdan óziniń tuńǵysh Prezıdenti etip Nur­sul­tan Nazarbaevty sal­ta­natty jaǵdaıda saılady. Buǵan jalǵasa sol jyl­dyń 16 jel­toq­sanynda “Qazaqstan Res­pýb­lı­kasynyń Táýelsizdigi týraly Konstıtý­sııa­lyq zań” beki­tildi. Qazaqtyń naǵyz kútken kúni, mine, naq osy kúnnen bastalady. Budan keıingi kún­der men jyldardy bir sózben órleý jyl­­dary desek te bolar. Jańarý, jańǵyrý bas­­tal­dy. Táýelsizdik jarııalanǵannan keıingi sa­­naýly kúnderde “Qazaqstan Res­pýblı­ka­sy­nyń azamattyǵy týraly” Zań qabyldanyp, 1992 jyly respýblıkanyń Qarýly Kúshteri, Res­pýblıkalyq ulan, ishki jáne shekara ás­ker­leri quryldy. 1993 jyly sáýir aıynda eli­mizdiń Áskerı-teńiz kúshteri jasaqtaldy. El­diń memlekettik jańa nyshandary, memlekettik nagradalary qabyldanyp, 1993 jyly Qazaq­stan­da óziniń ulttyq valıýtasy – teńge en­gi­zil­di. Bular memleketimizdi qalyp­tas­tyrýdyń eń qajetti nysandary edi. Endi 1993 jyldyń 28 qańtarynda respýblıka ege­men­diginiń qa­lyp­tasýyn zań júzinde aıaqtaǵan al­ǵashqy Kons­tıtýsııa dúnıege keldi. Sonyń negizinde res­pýblıka ulttyq qaýipsizdikti, aza­mat­tyq qu­qyq­tar men bostandyqtardyń naq­ty kepil­de­rin, demokratııalyq qoǵam men qu­qyq­tyq memleket qurýdy qamtamasyz etýdiń ja­ńa sa­pa­ly kezeńine kóshý bastaldy. О́mirde sara jol joq. Táýelsizdiktiń bur­alań joly – jańa súrleýi, árıne, qıyndyq ákelmeı qoımaıdy. 1994-1995 jyldar ońaıǵa tı­gen joq. Sol jyldary Nursultan Ábish­uly: “Za­man tynyshtyǵyn berse, búgingi daǵ­da­rys­tan da shyǵamyz. Táýelsiz Qazaqstan Dáý­letine Sáýleti saı qýatty memleketke aı­na­lar. Qazaq hal­qy álemdik órkenıetke qazir­gi­den de qo­maq­ty úles qosar. Dalamyzda da, qalamyzda da shat tir­lik ornar”, – dep edi. Bul – bolashaǵyna sen­gen basshynyń sózi-tin. Áıtse de aýyr qıyn­shylyqtardy bastan ke­shir­gen elimiz 90-shy jyldardyń sońynan bastap turaqty damý jolyna tústi. 2000 jy­ly Qazaqstan naryqtyq eko­nomıkaly el mártebesine ıe boldy. Sodan keıingi bes jyl­da el ekonomıkasy 10 paıyzǵa ósti. Qazir Qazaqstannyń ishki jalpy ónimi Or­talyq Azııa men Kavkazdaǵy jeti eldiń ishki jal­py óni­minen asyp túsedi. Búgingi tańda eldegi basym mindetterdiń biri básekege qabiletti ekonomıka qurý bolyp otyr­ǵanyn jurttyń bári biledi. Memleketimiz taıaý arada BSU-ǵa kirýge, álemdegi básekege ba­rynsha qabiletti 50 eldiń qatarynda kórinýge umtylýda. Úmitti el saıasatta bolsyn, ekono­mı­kada bolsyn, áleý­met­tik salada bolsyn ózge­ler­ge úlgi bola­tyndaı dárejede damýdy maqsat etse, bul úshin “Qazaqstan – 2030” atty Strategııalyq baǵdarlama qa­byl­dap, elimizdiń 2030 jylǵa deıin da­mýyn aldyn ala belgiledi. Nátıjesinde Qazaq­­stan ekonomıkalyq reformany jú­zege asyrýda keshegi Keńes Odaǵy res­pýb­lıkalarynyń aldyna shyǵyp, us­tan­ǵan ekonomıkalyq model damý­shy el­der­ge úlgi-ónege retinde usynyla bas­ta­dy. Qazaq eli osylaısha qoǵamnyń saıası júıesin, zań shyǵarýshy bılikti, atqa­rý­shy bılikti reformalaýdyń nátıjesinde halyq­aralyq, demo­kratııalyq talap­tar­dyń údesinen shyǵa alǵan el atandy. Elimizde ómir súretin san ult ókilderiniń teń dárejede damýyna qolaıly jaǵdaı týǵyza otyryp, qazaq halqynyń óz jerinde tiliniń, dininiń, máde­nıe­tiniń órkendeýine qol jetkeni qýa­nysh. Bir kezderi óz elinde sany 29 paıyzǵa deıin quldy­ra­ǵan halqymyzdyń sany qazirgi kezde respýb­lıka turǵyndarynyń 63,9 paıyzyn quraıdy. Memlekettik tildiń damýyna qamqorlyq jasa­lyp otyr. Ulttyq mádenıetimizdi qaıta túletý úshin “Mádenı mura” memlekettik baǵdarla­ma­sy jasaldy. Qazaqtyń elordasy – Astana dú­nıe­ge keldi! Áziz qazaq jurtyn, onyń Prezı­denti Nursultan Ábishulyn búginde barsha álem ta­nı­dy. Saıyp kelgende, osynyń bári Táýel­siz­diktiń arqasy! Osyǵan oraı Elbasy: “Dú­nıe­de táýelsiz el bar. Álemde egemen Qazaq­stan bar. Onyń kóp ultty, tatý yn­tymaqty halqy bar. Qýatty ekonomıkasy, se­nimdi saıası jú­ıesi bar. Eń bastysy – búginnen nurly, búginnen jemisti bolashaǵy bar”, – dep álemge jar salyp edi, sol sózi aqı­qatqa aınaldy. Endigi jerde baıyrǵy “Kúltegin” jyrynda aıtylǵan: “Biliksiz qaǵandar otyrǵan eken, jaltaq qaǵandar otyrǵan eken. Ámirshileri de biliksiz eken, jaltaq bolǵan eken. Bekteriniń, halqynyń ymyrasyzdyǵynan, tabǵash halqynyń aldaýyna sengendiginen, Arbaýyna kóngendiginen, inili-aǵanyń daýlasqandyǵynan, Bekti halqynyń jaýlasqandyǵynan, túrki halqy eldigin joıdy”, – deıtindeı aǵaıyn arasyndaǵy alaýyzdyqtan, birligi joq eldik­ten, ymyrasyzdyǵy ketken halyqtan, biliksiz bı­likten saqtasyn deý oryndy. Qazaq qazaq bolǵaly qazaqqa birlik pen tutastyq basty taqyryp bolyp kelgen. As­ta­na Sammıtiniń negizgi arqaýy da osy taqy­ryp. Bul qaǵıdany bizdiń Elbasymyz da berik usta­nady. Sonyń bir aıǵaǵy retinde Qazaq­stan Res­pýb­lıkasynyń Prezıdenti: “Qazaq­stan eshqashan da birde-bir aımaqtyń “aıyl tart­pasy” bolmaıdy, eshqashan da onyń “kishi ini­si” bolmaıdy”, – dedi. Munyń elshildik bir kórinisin Shortanbaı aqyn aıtypty. Kóne jyraý: Zar, zar zaman, zar zaman, Zarlap ótken tar zaman. Mynaý aqyr zamanda Alýan-alýan jan shyqty, Aram, araz han shyqty, Qaıyry joq baı shyqty. Saýyp isher súti joq, Minip kórer kúshi joq, Aqsha degen mal shyqty, Kedeı qaıtip kún kórer? – Sol sebepten qorqamyn! Kele jatyr jaqyndap Aı men kúnniń arasy. Tańda maqshar bolǵanda, Tarazyny aýdarar Zalymnyń qylǵan kúnási. Táýba, taýpyq keltirmes Azǵan eldiń moldasy. Jahannam degen dozaqta Shaıtan bolar joldasy. Qubylasyn bilmeı qul, Sonda tartar jazasyn. Keshirmeıdi Qudaıym Bes namazdyń qazasyn. Qurt-qumyrsqa jınalyp, Ketirer onyń mazasyn. Saqta, Qudaı, sonan dep, Sol sebepten qorqamyn! – dep ótti. Qazaqtyń zary az boldy ma, abyz jyr­dyń basy derlik Sypyra jyraý: “Men ba­bań­myn, babańmyn, men nelerdi kórmedim”, dep qobyz shalyp, júz alpys jasaǵan jyr­shy óz ǵumy­ryn­da on bir patshalyq kórgenin tol­ǵaǵan. Son­daǵy jazbaı tergen taqyryby – aýyz­birlik, qazaq halqynyń eldik minezi! Já­ne bul jolynan jańylmaǵan da. Adas­qandy úıirge qosyp, jańylǵandy jyrymen jas­qaǵan. Kezinde Asan qaıǵy baba: Quıryǵy joq, jaly joq, Qulan qaıtip kún kórer?! Aıaǵy joq, qoly joq – Jylan qaıtip kún kórer?! Shybyn shyqsa jaz bolyp – Tazdar qaıtip kún kórer?! Jalań aıaq balapan, Qazdar qaıtip kún kórer?! – dese, bul da bir mysal, keıingige qaldyrǵan pálsafa tol­ǵaý! Qaztýǵan jyraý: Men qarǵa boıly Qaztýǵan, Qaıǵylanyp asyp baramyn Noǵaıly – qazaq elimnen, – deıdi. Taýdaǵy bóri tarlan elinen aýǵanda tynysy taryl­ǵa­nyn jasyrmaıdy. Bul – atyshýly “Elim-aı­dyń” jalǵasty shýmaǵy ispetti jyr joly! Qaz­tý­ǵan jyraý jyry Moldova men Dnestr boıy máselesin retteýdegi Qazaq­stan­nyń qosqan úlesi men Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń bul baǵytta atqarǵan rólin eske salady. “Dúnıeniń basy saıran, túbi oıran” degen Dospambet jol júrip, toǵaı-toǵaı sý keship, tolmaǵaly ala baltasyn qolǵa alyp, top bastady. Sóıtip júrip ol: Aınalaıyn Aqjaıyq, At salmaı óter kún qaıda?! Eńsesi bıik boz orda Eńkeıe kirer kún qaıda?! Qara bulan terisin Etik qylar kún qaıda?! Kúderiden baý taǵyp, Kireýke kıer kún qaıda?! Kúmbir-kúmbir kisinetip, Kúreńdi miner kún qaıda?! Tolǵamaly aq balta Tolǵap ustar kún qaıda?! Alty qulash aq naıza, Usynyp shanshar kún qaıda?! Sadaq tolǵan saıgez oq Masaǵynan ótkerip, Basyn qolǵa jetkerip, Sozyp tartar kún qaıda?! Ketbuǵadaı bılerden Keńes surar kún qaıda?! Edildiń boıyn en jaılap, Shalǵynǵa bıe biz baılap, Oryndyqtaı qara sabadan Bozbalamen kúlip-oınap, Qymyz isher kún qaıda?! – dep armandaǵan eken. Sol jyraýdyń qııaldaǵan kúni endi tý­dy, zaman ózgerip qazaq jurty táýelsiz el atan­dy. Búginde barsha Alash mılaty azat! О́t­ken abyz jyraýlar tolǵaýlaryna nazar aýda­rý­daǵy maqsat – burynǵyǵa úńilý, búgingi sabaq­tastyqtyń bastaýyn tanýǵa umtyl­ǵan­dyq talap. Osy ıdeıany eline jaqyn bizdiń Elba­symyz da kúni búginderi jazbaı taratyp, aı­typ júr. О́ıtkeni, Qazaqstan Prezı­den­ti­niń oqýshy qolyna jetip jatqan eńbekterinde bul jaǵy múldem mol, Qazaqstannyń halyq­ara­lyq tanymaldyǵyn arttyrý, onyń jetis­tik­terin, ekonomıkalyq áleýeti men má­de­nıe­tin pash etý, tarıhyn, áde­bıe­tin, ónerin jete bile­tin basshy bul jaǵynan alǵanda kimge de bolsa úlgi. Deıturǵanmen, qazirgi zaman jaǵa­ny jaılaý etip jiberetin zaman emes. Tórt quby­la qashan teń bolǵan, ondaı dáýir esh ǵa­syr­da bolmaǵan. Jalpy, rahat zamandy esh­kim kórdim dep aıtpaıdy. Dál qazir Qazaq­standa “Qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaı qal­dy” dep maqtaný orynsyz. Esti el sabyr saq­taıdy. Mamyra jazda da daýyl turady. Saf-saf kóńil – saf kóńil. Buqar baba son­dyq­tan da “jar basyna qonbańyz” degen. Jar basyna qonbańyz, Daýyl soqsa úı keter. Jatqa tizgin bermeńiz, Jalamenen bas keter. Jamanmen joldas bolsańyz, Kóringenge kúlki eter. Jaqsymen joldas bolsańyz, Aırylmasqa sert eter, – depti. Este ustar ǵaqlııa! Qazaq eli – kóp ulysty, biraq qazaq ataýly bir ulttan turatyn memleket! Osy uǵymdy Elbasy da árdaıym nyǵarlaı aı­ta­dy, uǵynǵanǵa olja! Eli­miz­degi ultaralyq ta­tý­lyq pen keli­sim­niń biregeı modeliniń, res­pýb­lıkanyń táýel­sizdik jylda­ryn­daǵy áleý­met­tik-ekonomıkalyq jáne saıası je­tis­tik­­te­ri­niń nátıjesi men tanylýy osy retten de al­daǵy sammıttiń basty taqyryp­tarynyń biri bo­lyp otyr. Birlik qyp is etýge shorqaq, jurtym, Tabylsa ońaı olja ortaq, jurtym, Sııaqty qara qarǵa shýyldaǵan, Úreısiz, qoıan júrek qorqaq, jurtym. Bilmeısiń jóniń menen terisińdi, El bolyp is etpeısiń kelisimdi. Úmit qyp báıge atyndaı talaı qosyp, Baıqadyq shabys túgil, jelisińdi. Jón aıtqan jurtshylyqqa adam bolsa, Shyǵasyń qolyńa alyp kebisińdi. Bytyrap bet-betińe jónelgende, Kórdik qoı jaıylatyn órisińdi. Kelgende ózdi-ózińe myqty-aqsyńdar, Qaıteıin, ózge dese kóngishińdi. Syqyldy synyq butaq tómendeseń, Kim julmas ońaıdaǵy jemisińdi?! – dep jazǵan edi Ahmet Baıtursynov “Jurtyma” deı­tin óleńinde. Bul óleńdi uly ustaz HH ǵa­syr basynda jazǵan. Osyndaı beıqam jurtty Alashtyń endi bir arysy Mirjaqyp Dýlatov: Kózińdi ash, oıan qazaq kóter basty, О́tkizbeı qarańǵyda beker jasty. Jer ketti, din nasharlap, hal harab bop, Qazaǵym, endi jatý jaramas-ty, – dep oıatyp, halyqqa túkpirli oı, elshildik uran tas­tady. Endi búgingi qalypty Elbasynyń sózimen aıqyndasaq, Eýrazııanyń júreginde, órke­nıet­ter toǵysynda talaı halyqtardy tal besiginde terbegen uly dalanyń tósinde dúnıege kelgen biz­diń halqymyzdyń barsha tarıhy – ult pen ulys retinde saqtalyp qalý jo­lyndaǵy talas­syz kúresterge toly tarıh ekeni jáne anyq. Ba­balar júrip ótken jol – tar jol, taıǵaq ke­shýli jol-tyn. Sol bur­alań­dy qıyn jolmen “myń ólip, myń tiri­lip” júrip ótken qazaq hal­qy basynan ne bir al­maǵaıyp zamandy ótkere otyryp, búgin­gi­deı kúnge qol jetkizdi – egemendi el boldy. Búgingi bizdiń ár kúnimizdiń túrli keń aý­qym­dy oqıǵaǵa toly bolýy zor qýanysh. Astana Sammıti sonyń bir aıǵaǵy. Esh zaman­da, esh ǵasyrda, sonaý ordaly qazaq han­dyq­ta­ry tu­syn­da qazaqtyń bul saıyn dalasy mun­daı uly jıyndy kórmegen. Aryǵa soq­paı-aq bergi HV ǵasyrdyń orta sheninde qazir­gi ulttyq res­pýb­lı­kamyzdyń tabanynda oryn tepken Qazaq Ordasynan beri barsha adam­zat múddesin kózder dál osyndaı alaman jı­yn, Astana Sam­mı­tin­deı máslıhat ótki­zil­mep­ti. Altyn Ordanyń uly hany Jánibekten bas­tap qazaqtyń sońǵy hany Kenesaryǵa deıin mundaı keń aýqymdy álemdik májiliske kýá bolmaǵan, endi Táýelsiz qazaq halqy osyn­daı uly mártebege ıe, ony ótkizip otyr­ǵan Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazar­­baev! Sammıttiń tarıhı mańyzdylyǵy da, má­ni de, mine, osynda. Alashtyń elordasy – As­tanada endi az kúnde álem jurtshylyǵy kút­ken jahandyq úmit pen senim sammıti ótedi. Alash týy astynda Biz – alashtyń balasy. Kúnimiz týyp kógerdi Saryarqanyń dalasy. Qurt aýrýdaı jaılaǵan, Qurtpaqqa bizdi oılaǵan, Qanymyzǵa toımaǵan, Qolymyzdy baılaǵan, Erimizdi aıdaǵan, Elimizdi laılaǵan, Jerimizdi shımaılaǵan, О́shti zalym qarasy. Jasasyn, alash, jasasyn! Alash týy astynda, Qoldaıtyn Alash babamyz. Týysqandyq, teńdik dep, Týyn qolǵa ap shabamyz. Berilgende tilekter, Jarylmaı ma júrekter. Zań jasaıtyn orynǵa Jurtpen birge baramyz. Qatardan oryn alamyz. Jasasyn, alash, jasasyn! Alash týy astynda О́lsek, birge óldik biz. Ne jaqsylyq, ne qaıǵy Kórsek, birge kórdik biz. Ishki janjal-talasty, Kúnshildikpen qarasty, Myna jerge kómdik biz. Jasasyn, alash, jasasyn! Alash týy astynda Kún sóngenshe sónbeımiz. Endi eshkimniń alashty Qorlyǵyna bermeımiz. Adamdyqtyń jolyna Bastaǵan erler sońynda. Basqaǵa kóńil bólmeımiz. Qandaı shaıtan kelse de, Aldaýyna kónbeımiz. О́ler jerden kettik biz, Jasaıdy alash, ólmeımiz. Jasasyn, alash, jasasyn! – deı turyp, sóz sońyn qazaqtyń uly aqyny Sultanmahmut Toraıǵyrov jazyp taratqan “Alash uranymen” aıaqtap, Astana tórinde ót­ke­li otyrǵan Uly jıynǵa: “Tórle, Sammıt!” dep qushaq jaısaq bolady. Áziz qazaq jurty ár­daıym úkili úmitpen ómir súrip, nyq senim­men alǵa bassyn! Qoǵabaı SÁRSEKEEV, jazýshy.