Qudaıbergen Sultanbaev

Qazaq mádenıeti men óneri aýyr qa­zaǵa ushy­rady, jasy 64-ke qara­ǵan sha­ǵyn­da belgili akter, Qazaq­stan­nyń ha­lyq ártisi Qu­daıbergen Sultan­baev kenetten qaı­tys boldy. Q.Sultanbaev 1947 jyly Qy­zy­lor­da ob­lysy Aral aý­da­nynda týǵan. 1974 jy­ly Qa­zaq memlekettik óner ınstı­tý­ty­­nyń (qazir­gi Qur­man­ǵazy atyn­daǵy Qa­­zaq ulttyq konser­vato­rııasy) akterlik fakýltetin, keıin Abaı atyndaǵy ýnıver­sı­tettiń zań fakýltetin bitirgen. Ol shyǵarmashylyq jolyn 1968-1969 jyldary Aral aýdan­dyq máde­nıet bóliminde bas­ta­dy. 1969-1970 jyldary «Gúlder» ansambli qura­myn­da rejısserdiń assıstenti boldy. 1974 jyl­dan M.Áýezov atyndaǵy Qazaq memlekettik akade­mııalyq drama teatrynyń akteri. Týmysynan talantty akterdiń sahnada som­daǵan aıtýly rólderi qata­ryn­da M.Áýezovtiń «Aıman-Sholpa­nyn­daǵy» Jaras, Ǵ.Músirepovtiń «Aman­­geldisi» men «Qozy Kórpesh-Baıan su­lýyn­­daǵy» Zilqara men Jan­tyq, Á.Nur­peıisovtiń «Qan men terindegi» Tilmásh, B.Muqaevtyń «Toıat túnindegi» Qalı, Sh.Aıtmatovtyń «Aq kemesi» men «Ǵa­syrdan da uzaq kúnin­degi» Seıdahmet pen Sá­bıtjan, N.Gogoldiń «Re­­vı­zo­ryn­daǵy» Bobchınskıı, Ý.Shekspırdiń «Rıchard III»-indegi Epıskop, F.Er­veniń «Túlki bıkeshindegi» rejısserdiń kó­mek­shisi, S.Ahmadtyń «Kelinder kóteri­li­­sin­degi» tilshi sekildi kóp­tegen beıneler bar. Onyń soń­ǵy kezde beınelegen sát­ti jumysy Á.Ra­hı­mov­tyń «Qyl­mys­kerge kýá­­lik» spektaklindegi Ákim ob­razy boldy. Q.Sultanbaev ta­lan­ty­nyń ta­ǵy bir qyry satıra janrynda jar­qyrap kórindi. Bul rette ol kó­rermen kóńilinen or­nyqty oryn tap­qan «Ta­masha» oıyn-saýyq otaýy­­­­nyń negizin qalaý­shylar qatarynan tabylyp, elimizde atalmysh janr­dyń sahnalyq sıpatynyń da­mýyna úlken úles qosa bildi. Kórnekti akter kıno ónerinde de ózindik izin qaldyrdy. Ol rejısser S.Narymbetovtiń birneshe fılmderinde, sondaı-aq B.Shám­shıevtiń «Kók­tóbe­degi kezdesý», Z.Podol­skııdiń «Qosh bol, Medeý!», S.Táýekeldiń «Mahambet», T.Áb­dirashevtiń «Qaladan kelgen qyz», «Quraq kór­pe» dep atalatyn kórkem fılmderinde ár alýan beınelerdi jasady. Qudaıbergen Táýekeluly 1995-2000 jyldary Parlament Májilisiniń depý­taty boldy. Ol Má­jiliste áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń mú­shesi retinde osy saladaǵy kóptegen ózekti máse­lelerdiń sheshilýine atsalysty. Osy kezeńde el úshin ózekti Aral máselesine erekshe nazar aýdartyp, saılaýshy­lar­dyń amanatyn oryndady. Daryndy akter, ulaǵatty ustaz, kór­nekti óner tar­lany Qudaıbergen Sultan­baevtyń jarqyn beınesi ony bile­tin­derdiń júreginde árdaıym saqtalady. Qazaqstan Respýblıkasynyń Mádenıet mınıstrligi. * * * BIRI KEM DÚNIE-AI! «Tamashanyń» tasynyń órge do­ma­laýyna Qudaıbergenniń sińir­gen eń­be­gi orasan. О́ıtkeni, ol tabıǵı akter bo­latyn. Grımin, júris-turysyn, únin, kostıýmin, qysqasy, akter boıynan taby­lýǵa tıis nárseniń qaı-qaısysyn da mu­qııat izdenip, barynsha tańdap-talǵap kirisetin ol ózine júktelgen beınege. Aı­nalasynda bolyp jatqan oqıǵalardy ba­qylap júretin. Sýretti keremet salatyn. Ási­re­se, dostyq sharj­­dy túsir­gen­de, bárimizdi tańqaldy­ratyn. Ár beıneniń minez-qulqyn, bol­mysyn aı­nyt­paı taba­tyn. О́zi somdaıtyn rólge asyqpaı, ap­tyqpaı, baıyppen muqııat kiriskendi jaqsy kóretin. Son­dyqtan da  ol osy kúni halqy­nyń súıikti ak­terine aınala bil­di. Ol túsken fılm­derdiń ózi úlken bir áńgimege arqaý bolar­lyq. Biraq bir ar­mannyń oryndalmaı ketip bara jat­qany ókinishti. Salıqaly, saldar­ly, úl­ken bir tulǵanyń sahna­daǵy beınesin somdasam ǵoı dep ózin­she qııalǵa erik berip qoıatyn. Biraq, sum ajal arman qanatty qıyp ketti. Bir kem dúnıe degen. Qudaıbergen qadirli áke, ata bolyp, aıaýly jary Dakenmen birge nemere­ler­iniń shýaqty kúlki­sine, tátti únine batty. Sondaı shaq­tar kóńilge jubanysh bolyp qala­tyn shyǵar. Qazaqstannyń halyq ártisi ataǵyn aldy, «Qur­met» ordenin óńirine qadady. Bi­raq kóńilim áldenege alań­daıdy. «Tamasha­nyń» alǵashqy qu­ra­­myn­daǵy jigitterdiń jip­­ke tizilgendeı birinen soń biri kete barǵany ja­nymdy jabyr­qatady. Qazaq keıde «kóz tıdi, til tıdi» degen sózderdi beker aıt­­paıdy-aý dep qalamyn. Kim bilsin?! О́mir­­diń tuńǵıyq tylsymynda ashyl­maı­tyn syr kóp qoı. Qosh bol, ómir boıy óner aıdynynda qatar júz­gen, baýyrym! Topy­raǵyń tor­qa bolsyn. Kórmegen jaqsyly­ǵyń­dy artyń­daǵy ul-qyzdaryń kór­sin dep aıtqannan bas­qa kóńilge medet qylar ne sóz bar?! Lıdııa KÁDEN, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi. * * * QATARLASYM, QARA NARYM, ShО́KKENIŃ BE?! ...Qazaq óneriniń qabyrǵasy taǵy sógildi. Alaman báıge men taı jarys­ta kópten ozǵan ámbebap has júıriktiń aıaǵyna jem tústi, ajal atty tut­qıyl­daǵy tóteli orǵa qulady... Qu­daı­ber­gen Sultanbaı ótti dú­nıe-jaryqtan... Ájýanyń ar­la­ny, «Tamashanyń» zar­jaǵy, teatr­dyń tarlany tynysh­tal­dy... Mazasyz jany jaı tapty, esesi ketken ysqaıaq ómirmen esep aıyrys­ty, Keńsaı jaqtan qol bulǵady, kóz­den ǵaıyp boldy, kóńilden meken tapty. Sory qa­lyń Araldyń ary jińishke ardaǵy sal shekpen jamyldy. Sary ýa­ıym saǵynyshqa aınaldy, joq­tar­dyń sanyn kóbeıtti... Sahna atty sándi mekende seriktes bolǵan serim ediń, óz jolymyzdy, izgi izimizdi salǵan, úzeńgi qaǵystyrǵan qatar­lasym, qara narym, shókkeniń be?! Qara­sań kóz toıatyn, qushaqtasań qusha­ǵyń tolatyn, ázildesseń qumaryń qana­tyn, sóılese qalsań sheriń tarqaı­tyn shermendem.., shyrqaý bıikke kettiń be, álde tylsym te­r­eńge battyń ba?! Álde, bul ómir­den qumaryń qandy ma?! Qym­ba­tyń­dy baǵalaı aldyq pa, qadi­rińdi bildik pe?.. Qalaı bolǵanda da kesh, bizderdi, tirilerdi!.. Beı­málimge kettiń, beıopadan óttiń! Qosh, baýyrym! Janyń jánnatta, ımanyń joldas bolsyn... Baqul bol... Tuńǵyshbaı ÁL-TARAZI, «naǵashyń». * * * QABYRǴAMYZ QAIYSYP OTYR Sırek kezdessek te Qu­daı­bergen ekeýmiz bir-birimizdi umyt­paı júretin dostar edik. Bir-birimizdiń shyǵar­mashy­ly­ǵymyzǵa da dán rıza bolatyn­byz. Iá, sen satıra salasyn­daǵy, ony oryn­daı­tyndardyń qataryndaǵy sırek talanttar­dyń biri boldyń. «Tamashadaǵy» tamasha kúl­dirgi beı­ne­leriń áli kóz aldy­myz­da. Bu­ryn ótken Serke Qo­jam­qulov, Seıfolla Telǵa­raev, Ataıbek Jo­lym­betov, Qa­pan Qar­­my­sovtyń ózderin de, sóz­derin de jalǵas­tyrǵan talantty akter óziń ediń. Endi, mine, irge­tasyn birge qalas­qan «Tamasha­nyń» tarlan­dary Toq­synnyń, Ýá­ıis­tiń, Ulyq­pan­nyń, Jaras­han­nyń izin ala kelmes saparǵa sen de attan­dyń. Qabyr­ǵamyz qa­ıysyp otyr. Jatqan je­riń jaıly, topy­ra­ǵyń torqa bol­syn. О́nerdegi salǵan iziń de, jaq­sy atyń da óshpeıdi degen senimdemiz. Seıit KENJEAHMETOV. * * * IRI TULǴA EDI Ákemteatrda aty ańyzǵa aınalǵan nebir sań­laqtar boldy. Áli de eńbek etip júr. О́z basym Qu­daıbergen aǵany sondaı sańlaqtardyń qata­ryna qosamyn. Ol shyn máninde iri tulǵa, bıik azamat, sheber akter edi. Osyndaı aıaýly tulǵamen biz teatr sahnasynda da, «Tamashanyń» sahna­synda da qatar oınadyq. Aǵa-inideı bir-birimizben syılastyqta boldyq. Ol meni baýyrym dep ózine jaqyn tartatyn. Aqyl-keńesin, óner jaıly oılaryn da biz sııaqty áriptes inilerine jıi aıtyp otyratyn. О́ıtetin de jóni bar edi. О́ıtkeni, Qudaıbergen óz óneri arqyly qazaq sa­tırasyna, ázilge ár kirgizdi. Satıra­nyń shyn máninde qandaı bolýy kerek ekenin sahna arqyly elge, biz sııaqty áriptes inilerine úıretti. «Tamashany» elge tanytty. Ony kórnekti satıra teatrynyń dárejesine kóterýge at­sa­lysty. Sóıtip, ózi de «Tamasha» arqyly halyqqa tanyl­dy. Biz keıingi áriptes inileri Qudaı­bergen aǵa jetkizgen teatrdyń kórkemdik deńgeıin túsirip almaı, jetimsiretpeı, ármen qaraı ony gúldendirýdi ózimizdiń bir mindetimiz dep sanaımyz. Qazir oılap otyrsam, Qudaıbergen aǵa shyn máninde baqytty adam eken. Nege de­seńiz, elge, jurtqa tanylǵan talantty akter qashanda ár isimen áriptesterine úlgi bo­la bildi. Otbasynyń da qyzyǵyn kórdi. Ulyn úılendirip, qyz uzatty. Nemere súı­di. О́miriniń sońyna deıin óziniń súıikti teatrynda qyzmet istedi. Eńbegi elenbeı qalǵan joq. Ataq-dańqqa bólendi, marapat­qa ıe boldy. Halyq qalaýlysy da atandy. Degenmen, onyń tyndyrǵanynan tyn­dyrmaǵan isi mol edi. Biraq Allanyń isine ne shara. Bizdiń qoldan keletini Qudaı­ber­gen aǵamyzdyń atyn jıi eske alyp júrý. Baqul bol, aǵa! Alla jar bolsyn. Asylbek BORANBAI, M.Áýezov teatrynyń akteri.