Mańdaıly ul

Iá, halyqqa qadirli úlken bir ómir úzildi. Ábish aǵamyz máńgi oıanbaıtyn uıqyǵa ketti. Ásirese, qazaq balasyna jul­dyzy ystyq edi onyń... Asan Qaıǵy Jelmaıasynyń qomyna syımaǵan qaıran Mańǵystaý-aı! Osy ma­myrstan ólkede ár dáýirde talaı mań­ǵazdar dúnıege kelip-ketipti. So­lar­dyń ishinde mańdaıynan kún súıgen kemeńgerlerdiń biri – Ábish Kekilbaıuly bolar-aý! О́ıtkeni, ol týǵanyna el qýanǵan, ólgenine jer qýan­ǵan qazaq saharasynyń sanaýly sárýarlarynyń biri edi. Kimniń kim ekenin halyq biledi ǵoı, búkil Turan dalasy arysyn bir adamdaı joqtady, ýhiledi, jas tókti, qamyqty. Janaza namazyna turǵan jan­nyń qarasynda qısap bolǵan joq. Bir ǵajaby, ol bala ke­zi­niń ózinde bala bolyp bi­reý­men tóbelespek tú­gil, Mań­ǵystaý qazynasyn zertteýge kelgen akademık I.I.Bok, ǵalym-geologtar A.Karımov, D.Haırýtdınov, Iý.Mıachınderge jolbasshy bolyp, týǵan jerin aralatyp, orys tilin úırenip, dostasyp, aılap-aptalap so­lar­dyń qa­synda júrgen. Keıinnen olar toǵyz jasar balaǵa Almatydan, Vorkýtadan, Tashkentten, Lenıngradtan hat jazyp turypty. Altynshy synypta oqyp júrgen kezinde Ábekeń qaıtys bolǵan dosy Mak­sımniń she­shesi Jámı Eleýova­ny orynsyz balaǵattap, bıleti bol­sa da mingizbeı ketken AN-2 ushaǵy ushqyshynyń óreskel qylyǵyn ásh­kerelep, Máskeýdiń «Komsomolskaıa pravda» ga­zetine tuńǵysh ret oryssha maqa­la jazady. Osy maqala jarııalanysymen gazet redaksııasynan da, Batys Qazaqstan áýe tobynyń basshylyǵynan da hat keledi. Buzaqylyq kórsetken ushqysh bir jylǵa deıin ushýdan alastatylyp, ári zábir kórgen anadan keshirim surapty. Ál­gi resmı oryndar 6-synyp oqý­shysy Ábish Kekilbaevqa rahmet aıtypty. Mine, bul talapty ulannyń biz bi­letin eleýsizdeý bir qyry ǵana. Bizdiń tustastarymyz M.Áýezov, Q.Sátbaev, Á.Mar­ǵulan tárizdi ǵulama­lar­dy kórmegenimen, Ábekeń­men dı­­­darlasyp qaldy, al ony kórmegen keler urpaqtyń taǵy bir kemeńger týǵansha kemel oıshylǵa degen saǵynyshy basylmasy anyq. Qazaqta nebir óner tarlanda­ry, daýsyz daryndar, klassık qalam­gerler barshylyq. Biraq, bárin­de bir­deı kemeńgerlik, kól-kósir ensık­lo­pe­dııalyq danalyq, eń bastysy – áýlıedeı meıirban minez jetise bermeıdi. Mine, qanızesi keń Qudaı­taǵala bólmeı-jarmaı, álgi aıtqan táńirlik qasıetterdi Ábekeń boıyna túgel darytyp, ol – tabıǵatta asa sırek kez­desetin alyp brıllıant Kohınordaı tutasyp, quıylyp túsken ult maqtanyshyna, oı alybyna aınaldy. Qarap otyrsaq, kórkem shy­ǵarma­larynan bólek, jaratylystaný, til, ádebıet, tarıh, órkenıet, memleket isi, saıasat, demografııa, ekonomıka, áleý­met jáne rýhanııat jazıralarynda Ábe­keń úńgimegen birde-bir qaltarys qalmapty-aý! О́z ónerpazdarymyzdyń kó­sem týyn­­dylaryn, jer-ja­han jam­poz­darynyń jaýhar dúnıelerin keıin­giler endi dál Ábekeńdeı baqaı­shaǵyna deıin bekzattyqpen taldap, búge-shi­gesine deıin jiliktep, baǵa bere alar ma eken?! Jaryqtyq, ashynyp, qa­myq­qan ke­zinde: «Halqym-aı, saǵan ne deıin, qaı­raı-qaıraı azýymnan da túk qalmady-aý!», – dep, kópshilikke muń shaqqanyn estip edik. Hakim Abaıdyń 150 jyldyq mereıtoıynda sóz alǵan Zeı­nolla Qabdolov: «Qazaq áde­bıeti degen arǵymaqtyń Muhtar Áýezov altyn jaly bolsa, Ábish Kekilbaev kúmis kekili ǵoı!», – degen edi. Taıtuıaq altynǵa bergisiz osy baǵa endi eshqashan qunyn joımaq emes. Nebir alqaly jıyndarda nemese áýejaılarda japyrlaı aman­das­qandardyń bárin «aınalaıyn» dep baýyryna tartatyn, qoly jetpegenderdi kóz qıyǵymen aıalaı sıpap tu­ratyn, sodan soń aqyryn ǵana basyn ızep qoshtasyp, alyp teńizge bet alǵan kemedeı terbele basyp bara jatatyn, qazaqtyń mańdaıyna bitken Qyzyr­ǵalaısalamy endi máńgi joq... Jumabaı QULIEV.  ALMATY.