Opek baıandamasy bulyńǵyr
OPEK-tiń jeltoqsan aıyndaǵy kezekti esebi aldaǵy jylǵa qundy boljam jasaýymen sarapshylardyń nazaryn aýdardy. Bul rette baıandama avtorlary birshama bolsa da ınvestorlardyń kóńilin aýlaǵysy kelgen syńaıly.
Kartel ótken jyldyń jeltoqsan aıynda táýligine 32,2 mıllıon barrel munaı óndirdi. Bul qarasha aıymen salystyrǵanda 200 myń barrelge kem. Bul kóńilge birshama senim uıalatatyn jańalyq bolǵanymen, munaı naryǵyndaǵy ahýaldy ózgerte almaıdy. Ony OPEK baıandamashylary da moıyndaıdy. «Álemdik rynoktaǵy munaı ónimderiniń suranystan artyp ketýi, sonymen birge, Qytaı ekonomıkasy ósiminiń tómendeýi munaı naryǵyn turaqtandyrýǵa múmkindik beretin emes», dep atap kórsetilgen baıandamada.
Baıandama boıynsha, 2015 jyly OPEK elderiniń shıki munaıǵa degen suranysy táýligine 29,9 mıllıon barreldi qurasa, kartel táýligine 31,85 mıllıon barrel munaı óndirgen. Boljam boıynsha, 2016 jyly munaıǵa degen suranys 1,26 mıllıon barrelge artpaq. Eger ótken jyly planetamyzǵa táýligine 92,92 mıllıon barrel munaı qajet bolǵan bolsa, 2016 jyly boljam boıynsha bul kórsetkish táýligine 94,18 mıllıon barrelge ósedi. Sonymen birge, OPEK-tiń ekonomısteri karteldiń ózinde de munaıǵa degen suranystyń ósetindigin boljap otyr. Olardyń aıtýynsha, bıylǵy jyly ol 1,7 mıllıon barrelge ósip, táýligine 31,6 mıllıon barreldi quramaq.
OPEK-tiń boljamdary osylaı bolǵanymen álemdik naryqtaǵy jaǵdaı múlde basqasha qurylýda. Beısenbi kúni munaı baǵasy 12 jyl burynǵy deńgeıge deıin tómendedi. London bırjasynda Brent markaly munaı barreli taǵy da 1,2 paıyzǵa tómendep, 27,54 dollardy qurady. WTI markaly munaıy Nıý-Iork taýarly bırjasynyń elektrondy saýdasy boıynsha 2012 jyldyń mamyr aıynan bergi eń tómengi deńgeıge deıin quldyrap, 1 barreli 28,04 dollardy qurady. Bloombreg sarapshylarynyń boljamy boıynsha AQSh-tyń taýarly munaıynyń kólemi ótken jumada 2,2 mıllıon barrelge kóbeıgen. Bul munaı baǵasynyń odan ári tómendeýine sebep bolmaq. Osyǵan baılanysty Venesýela memleketi OPEK-ke múshe elderdi munaı baǵasyn turaqtandyrý sharalaryn belgileý úshin kezekten tys májilis ótkizýge shaqyrady.
Aqsh aksııalary arzandady
AQSh qor rynogynyń jáne munaı baǵasynyń tómendeýi áli tolyq aıaqtalǵan joq, dep málimdedi BlackRock-tiń bas ınvestısııalyq strategi Rass Kosterıch Blýmberg agenttigine bergen suhbatynda.
«Qor rynogy men munaı baǵasynyń turaqtanýy úshin erekshe bir jaǵdaı kerek. Ázirge mundaı ahýal qalyptasqan joq», deıdi Kosterıch. AQSh aksııalary arzandady. Alaıda, ol ınvestorlardyń jappaı satyp alýyn qalyptastyratyn dárejege jetken joq. AQSh qor rynogynda jappaı aksııalar satatyn kezeń áli alda, dep boljaıdy sarapshy.
Kosterıchtiń aıtýy boıynsha, AQSh-taǵy taqtatas munaıyn óndirýshilerdiń jumysy tıimdilik beretin emes. Taıaý Shyǵystyń kóptegen elderinde munaıdyń ózindik quny rynoktaǵy búgingi baǵadan tómen. Sondyqtan munaı rynogynda baǵa odan ári quldyraýy múmkin. О́tken jylǵy mamyr aıynan bergi álemdik qor bırjalarynyń jalpy kapıtaldandyrylýy deńgeıi 15 trıllıon dollardan astam deńgeıge tómendegen. Bul búkil qor bırjalarynda erekshe alańdaýshylyq týǵyzyp otyr.
Keln oqıǵasy jaǵdaıdy ýshyqtyrdy
Jańa jyl kúnderi Keln qalasynda oryn alǵan oqıǵalar Germanııa federaldyq ókimeti úshin, ásirese, onyń basshysy úshin úlken zardaptar ákeletin túri bar. Kansler Merkel óziniń otandastaryna mıgranttar problemasyn sheshý úshin ýaqyt kerek ekendigin únemi aıtyp kelgen bolatyn. Alaıda, Keln oqıǵasy kansler úshin sol ýaqytty joqqa shyǵardy. Angela Merkel qazir óte qaterli seıtnot jaǵdaıyna tap boldy.
Eýropany úlken tyǵyryqqa tiregen zańsyz mıgranttar máselesi kansler Merkeldi de 10 jyl bılik basynda bolǵan jyldar ishinde alǵash ret erekshe kúrdeli jaǵdaıǵa qaldyrdy. Bosqyndar máselesinde bosańdyq tanytý kanslerdiń saıası bedeline óshpes nuqsan keltiredi, dep jazady nemistiń Spiegel jýrnaly. Qazir Eýropalyq odaqtyń qundylyǵy bolyp tabylatyn ashyq shekara máselesin synaıtyn saıasatkerler qatary kúnnen-kúnge kóbeıip keledi. Mundaı syn Merkeldiń óz partııasyndaǵy áriptesteriniń arasynda da ósip otyr.
Sarapshylardyń aıtýynsha, Keln oqıǵasy nemis halqynyń kóńilin kúpti qylǵan birqatar suraqtardy kún tártibine shyǵardy. Osyǵan baılanysty kanslerdiń reıtıngi 2011 jylǵy qazan aıyndaǵy eń tómengi deńgeıine jetti. Kanslerdi bylaı qoıyp, odaqtastar Germanııanyń ózinen de syrt aınala bastady. Máselen, Shvesııa úkimeti eldiń shekarasyndaǵy baqylaý sharalaryn kúsheıte bastasa, Avstrııa, tipti, Shengen kelisimin ýaqytsha toqtatýǵa deıin baryp otyr. Al Eýropalyq odaqta bul elderdiń jaqtastary kóptep sanalatyndyǵy da daýsyz.
Spiegel jýrnalynyń habarlaýynsha, kansler keńsesine 44 konservator depýtattar qol qoıǵan hat kelip túsken. Onda depýtattar bosqyndar máselesine qatysty saıasatty jedel ózgertýdi talap etedi. Hatta kórsetilgen talaptar boıynsha, Germanııaǵa qabyldaıtyn mıgranttar sanyn jylyna 200 myń adamǵa deıin shekteý, shekarany jabý sharalary alǵa tartylǵan. Merkel jáne onyń aınymas jaqtasy, Germanııa memleketiniń qarjy mınıstri Volfgang Shoıbleniń pikirinshe, shekarany jabý Shengen kelisiminiń bolashaǵyna balta shappaq. Sondyqtan, mundaı qadamǵa eshqashan jol berýge bolmaıdy.
Sarapshylardyń pikirinshe, Eýropadaǵy bosqyndar máselesi ýshyǵýdyń naǵyz shegine jetti. Oǵan tek qana Keln oqıǵasyn kinálaýǵa bolmaıdy. Angela Merkel ótken jyly Eýropaǵa aǵylǵan bosqyndar sanyn kemitý múmkindigine qol jetkize almady. Ol bul oraıda Túrkııa memleketine sengen edi. Alaıda, Túrkııa bıligi Merkeldiń senimin aqtamady. Kári qurlyqty kúrdeli ahýalǵa uryndyryp otyrǵan bosqyndar máselesinde Angela Merkel Eýropalyq odaqtaǵy áriptesterine de úlken senim arta almaıdy. Árıne kanslerge Eýrokomıssııa tóraǵasy Jan-Klod Iýnker barynsha qoldaý kórsetip keledi. Alaıda, «jaıaýdyń shańy shyqpas, jalǵyzdyń aty shyqpas» degendeı, jalǵyz Jan-Klod Iýnkerdiń qoldaýy Eýropalyq odaqqa múshe memleketter basshylarynyń barǵan saıyn ózgerip bara jatqan pikirlerine qarsy tura almaıdy. Eýropalyq odaqqa múshe memleketterdiń basshylary arasyndaǵy biraýyzdylyqtyń bolmaýyna baılanysty bosqyndardy bólý kvotasynyń da kúli kókke ushty. 2015 jyldyń qyrkúıek aıynda Odaqqa múshe memleketterdiń barlyǵyna kvota boıynsha 160 myń bosqyn bólý belgilengen edi. Alaıda, kúni búginge deıin bul kvota boıynsha bar bolǵany 272 bosqyndy ornalastyrýǵa múmkindik jasaldy.
Sońǵy kezde kanslerdiń saıasatyna qarsy úkimet músheleri arasynda da pikir bildirgender kórine bastady. Máselen, Germanııa úkimetiniń kólik mınıstri Aleksandr Dobrındt Keln qalasyndaǵy oqıǵa nemisterdiń qaýipsizdigine qater tóndirgendigin atap kórsetip, bosqyndar máselesinde shuǵyl sharalar qabyldaýdy talap etti. Al Avstrııa memleketiniń shekarany jabý jónindegi sheshimi Merkeldiń ashyq saıasatyna sońǵy soqqy bolyp otyr.
Senim bıik emes
Álemdegi eń iri kompanııalardyń top-menedjerleri arasynda júrgizilgen suraý salý jahandyq ekonomıkanyń bolashaǵy bulyńǵyr ekendigin kórsetti.
Suraý salý qorytyndysy boıynsha, dúnıejúzindegi iri kompanııalar basshylarynyń 27 paıyzy ǵana bıylǵy jyly jahandyq ekonomıkanyń ósetindigine senedi eken. О́tken jyly olardyń qatary 37 paıyzǵa teń bolǵan edi. Jyl saıyn Davos búkilálemdik ekonomıkalyq forýmy qarsańynda PwC zertteý kompanııasy álemdegi eń iri kompanııalardyń basshylary arasynda suraý salý júrgizedi. Bıylǵy jyly bul sharaǵa 83 memleketten 1 409 kompanııa basshysy qatysqan.
Atalǵan kompanııa basshylarynyń 23 paıyzy álemdik ekonomıkanyń damýy tómendeıtindigin kútedi. 2015 jyldyń basynda olardyń qatary 17 paıyzdan aspaǵan bolatyn. Kompanııa basshylary ózderi basqaryp otyrǵan ujymdarynyń da bıyl mol tabys tabatyndyǵyna senimi az kórinedi. Máselen, Qytaı kompanııalary basshylarynyń 24 paıyzy (2015 jyly 56 paıyz bolǵan), AQSh kompanııalary basshylarynyń 33 paıyzy (2015 jyly 46 paıyz bolǵan), Germanııadaǵy iri kompanııalar basshylarynyń 28 paıyzy (2015 jyly 35 paıyz bolǵan) óz kompanııalarynyń bıylǵy jyldy tabyspen aıaqtaıtyndyǵyna senedi eken.
Toptamany daıyndaǵan Jylqybaı JAǴYPARULY, «Egemen Qazaqstan».
