О́SKEMEN. 2 aqpan. Asa kórnekti ǵalym, abaıtaný ǵylymynyń negizin salýshy, Abaı murajaıyn qurýshy, Qazaqstannyń tuńǵysh Ánuranynyń avtory, aqyn, aýdarmashy, Alash arystarynyń izin jalǵastyrýshy, Memlekettik syılyqtyń ıegeri Qaıym Muhamedhanovtyń týǵanyna 100 jyl tolýyna oraı «Qazaqtyń uly Qaıymy» atty tarıhı-tanymdyq kesh ótti. Bul týraly egemen.kz tilshisi habarlady.
Atalǵan sharany uıymdastyrǵan respýblıkamyzdaǵy eń kóne mýzeılerdiń biri sanalatyn Semeıdiń oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeı qorynda Qaıym Muhamedhanovtyń 30-dan asa jeke qujattary men jeke tutynǵan zattary saqtaýly.
Qasıetti ólkede dúnıege kelip, halqymyzdyń baı aýyz ádebıetimen sýsyndap ósken Qaıym ásirese, Abaı, Shákárim, Muhtar shyǵarmashylyqtaryn zerttep, zerdelep, oıyna túıip ósti. Semeı pedagogıkalyq ınstıtýtynyń fılologııa fakýltetin úzdik bitirgen bolashaq ǵalym uzaq jyldar osy oqý ornynda qazaq ádebıeti tarıhynan dáris oqydy. Zamanymyzdyń zańǵar jazýshysy Muhtar Áýezovpen ómiriniń 20 jyldan astam ýaqytynda birge bolyp, keleshek ǵylymı-zertteý jumysyna baǵyt-baǵdar aldy. Muhtar Áýezovtiń keńesimen «Abaıdyń aqyndyq mektebi» taqyrybyn zerttep, kandıdattyq dıssertasııa qorǵady. Uzaq jyldar Abaıdyń ómiri men shyǵarmalarynyń jazylý tarıhyn zerttep, uly aqyn poezııasynyń tekstologııasyn jazdy. О́mirindegi kórgen beıneti men zeıneti baǵalanyp, 1996 jyly 30 jeltoqsan kúni Elbasy Nursultan Nazarbaevtiń qolynan Memlekettik syılyǵyn aldy. Sonda Qaıym: «Men jasym toqsanǵa aınalǵanda mynadaı qurmetke bólenem dep oılaǵan joq edim. Qudaı buǵan da jetkizdi», – dep tebirengen edi.
«Ǵalymnyń týǵanyna ǵasyr tolýyna oraı elimizde kóptegen sharalar ótýde. «Jaqsynyń aty ólmeıdi, ǵalymnyń haty ólmeıdi» dep halyq danalyǵynda aıtqandaı, Qaıym Muhamedhanovtyń murasy bolashaq urpaqqa ónege ekeni daýsyz. Keshke qatysýshylar ǵalym ómiriniń ár qyryna toqtalyp, ónegeli ómirinen syr shertti. Semeıdiń Shákárim atyndaǵy memlekettik ýnıversıteti janyndaǵy «Shákárimtaný» ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń dırektory, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Aqmaral Smaǵulova «Qaıym Muhamedhanovtyń shyǵarmashylyǵy men ómirbaıany» taqyrybynda qorǵaǵan kandıdattyq dıssertasııasy arqyly ulaǵatty ustazdyq joly men ǵulama ǵalymdyǵy jaıynda áńgimelese, tarıhı máselelerge qalam tartyp júrgen ǵalymnyń shákirti Qusmilııa Nurqasym Qaıymnyń Alash ádebıeti rýhynda tárbıelengen qaıratker ekendigine toqtaldy. Qaıym Muhamedhanovtyń óleńderi, poemalary, aýdarma óleńderi óz aldyna bir tóbe. Ǵalymnyń aqyndyǵy jaıynda Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi, respýblıkalyq «Abaı» jýrnalynyń bas redaktory, aqyn Muratbek Ospanov sóz tarqatty», – dedi mýzeıdiń bólim basshysy Lázzat Áljan.
Qaıym Muhamedhanovtyń HH ǵasyrdyń kórnekti tulǵalarymen alysqan hattary kitap bolyp jaryqqa shyqqan. «Qaıym Muhamedhanov: «Hattar sóıleıdi» kitabynda otandyq tarıh pen ǵylym, ólketaný men mádenıet týraly, Karlagta ótkizgen aýyr repressııa jyldary jóninde qundy málimetter keltirilgen. Kesh sońynda atalǵan kitapty balasy Degdar Qaıymuly mýzeı qoryna tapsyrdy. Keshte Abaıdyń «Jelsiz túnde jaryq aı», «Segiz aıaq», «Kózimniń qarasy» sııaqty ǵalymnyń súıip tyńdaıtyn ánderi shyrqaldy. Qonaqtar beınetaspa, slaıd arqyly kóptegen derekti maǵlumat alyp, zor ásermen tarasty.
Dýman Anash.
Derek, sýret: egemen.kz.
