Jylqy degen janýar adamdy emeýrininen túsinedi eken

Qazaq jeti qazynanyń birine balap, qasıetti janýar sanaıtyn jylqy jaryqtyq adamnyń oıy men nıetin bet qubylysynyń ózgerisine qarap-aq túsine beretin bolyp shyq­ty. Ony Ulybrıtanııadaǵy Sas­seks ýnıversıtetiniń psıhologtary taıaýda ǵylymı negizde dáleldep berdi. Munyń aldynda oqymystylar adam mımıkalarynan quralǵan «sózdikti» qurastyryp alypty. Onda bir adamnyń túsin kórsetip, yrjıyp turǵanyn bastap, ashý shaqyrǵanǵa deıingi túrin tolyq qamtıtyn ymdar men ısharalar bar. Mine, osy kórinisterdi beıneleıtin sýretter sosyn Sasseks pen Sýrreıdiń 5 at qorasynda turǵan 28 jylqyǵa kórsetiledi. Sonda zertteýshiler túri álem-tapyryq bolyp turǵan kisiniń rásimin kórgen kezde jylqylardyń júrekteri atqaqtap, jıi soǵyp ketetinin baıqaǵan. Buǵan qosa, jyl­­qylar osyndaı zulym tekti adamdardyń sýretterine tek sol kó­z­derimen ǵana qaraıtyn bolǵan. Ashýly adamdarǵa ıtter de tap osylaı qaraıdy eken. Ǵalymdar muny qorqynysh týǵyzatyn nemese óte qorqynyshty keskin-kelbetter jó­nindegi aqparlar janýarlar mıy­nyń oń jaq jarty sharynda óńdelip shyǵatynymen túsindiredi. «Jylqylardyń adam bet quby­lysyna qaraı ıkemdelýi olardyń týabitti qalyptasatyn qasıetteri bolýy da múmkin. О́ıtkeni, olardyń evolıýsııasy adam ómir jolymen tyǵyz baılanysty»», – dedi zertteý avtorlarynyń biri Karen Makkomb. Ǵalymdar jylqylardyń áleý­mettik túr bolyp tabylatynyn bu­dan buryn da bilgen. Alaıda, jańa jumystyń nátıjeleri adamnyń kóńil-kúıi olarǵa qanshalyqty tike­leı áser etetinin aıqyndap berdi. Osyǵan oraı bul janýarlar da ózde­riniń bet pishinderin ózgertip tura­tyn bolyp shyqty. Zertteýshiler jylqylarda munyń 17 túrli nusqasy bar ekenin aıtyp otyr. Rýslan IGILIK.