Dúrliktiretin – basshylar, qınalatyn – halyq

Osy aptada álemdi dúrliktirgen Soltústik Koreıanyń ballıstıkalyq zymyran ushyrýy boldy. Jeksenbige qaraǵan túni bolǵan bul oqıǵa, demalys kúni bolsa da, buǵan nazar aýdaratyn talaı eldiń basshylarynyń degbirin qashyryp, uıqysyn buzdy. Barsha eldiń basyn biriktiretin BUU sııaqty bas uıymnyń basshylary da qaýyrt keńes shaqyrdy. Bir bul emes-aý, tipti álemdegi myq­tylardyń da qataryna qosyla qoımaıtyn Koreıa Halyq-demokratııalyq respýblıkasy deıtin bul el buǵan deıin de jurt­ty talaı dúrliktirgen. Birde ıadrolyq qarýym bar dese, birde sony synaqtan ótkizgenin habarlaıdy. Taǵy birde sondaı qa­rýdy alyp ushatyn zymyrandar ja­saǵanyn aıtady. Taǵy birde sony synaqtan ótkizgenin málim­deıdi. Bolsa, bolsyn da, mundaı qarýy bar, ony jetkizetin zymyrany bar el az ba, deýge de bolar edi. Rasynda, ıadrolyq derjavalar, sondaı qarýy bar elder bireý-ekeý emes. Olardaǵy sondaı qarýlar da ondap, júzdep emes, myńdap sanalady. Bular jasyryn bolýdan qalǵan. Biraq solarda sonsha qarý bar eken dep dúrligip jatqan da eshkim joq. Al Soltústik Koreıada bir-ekeýi bar eken, synaqtan ótkizipti degende, nege jurt dúrligedi, shýlaıdy? Áńgime sonda. Bul el bar ekenin aıtyp qana qoımaıdy, kimderge qarsy sol qarýdy kezenetinin de, qajet bolsa, jumsap ta jibere­ti­nin aıtady. Anaý-mynaý emes, alyp elderge azýyn kórsetedi. Sol elder bular ózderin basyp ala­dy, joıyp-jiberedi dep te qoryq­paıdy. Artyn oılamaı, bu­lardyń áıteýir bir búldirip qa­lýǵa bara beretininen qorqady. Olardyń mundaı josyqsyz áre­ketterge baratynyna jurttyń kózi jetken. Halqynyń isherge tamaǵy joqtyǵyna qaramaı, sol halyqtyń aýyzynan jyryp alyp, bul el qarýlanýǵa aıtarlyqtaı qarjy jumsaıtyny álemge aıan. Asharshylyqtan biraz halqynyń qyrylǵany da jasyryn emes. Halyq­aralyq uıymdar talaı ret bul eldiń halqyna azyq-túlik jınap berýdi uıymdastyrǵany da belgili. О́z halqyn aıamaıtyn mılıtarıs­tik hýntanyń basqalardy da aıa­maı­tyny anyq. Jetekshi elder­diń, halyqaralyq jetekshi uıym­dardyń dúrligetini de sodan. Buǵan deıin de BUU Qaýipsizdik Keńesi bir emes, talaı ret Phenıan­dy shi­­derlegendeı sheshim qa­byl­­­dady. Arandatýshylyq áre­ket­terge baratyn bolsa, túrli eko­nomıkalyq sanksııa jolymen budan da qattyraq jazalaı­tyndaryn da eskertken. Phenıan­daǵylar ekijúzdilikpen ony moıyndaǵandaı bolyp, artynsha ýádeden taıyp, josyqsyz áre­ketterge barady. Burynǵysyn bylaı qoıǵanda, bıyldyń ózinde qań­tardyń basynda sýtegi bombasyn synaqtan ótkizse, endi mine ballıstıkalyq zymyrandy ushyryp, taǵy da álemge topyraq shashty. KHDR basshylyǵynyń áre­ketin álem aıyptap otyr. BUU Qaýipsizdik Keńesiniń tótenshe otyrysynda jurttyń bári aıyptap sóıledi. Qatań sharalar qajet degen sóz aıtyldy. Buǵan deıingi sanksııalardan nátıje shyqpaǵany alǵa tosyldy. Sonda nendeı shara qoldanylmaq? Qıyn suraq. Japonııa parlamenti men AQSh senaty Phenıandy aıyptaǵan sheshim qabyldady. AQSh pen Ońtústik Koreıa bul eldiń shekarasyna jaqyn jerge Zymyranǵa qarsy qorǵanys (ZQQ) júıesin ornalastyrmaq. Oǵan Qytaı men Reseı qarsy. Phenıandy aýyzdyq­taıtyn basqa jol bar ma? Búginge deıin halyqaralyq qaýymdastyq ta, álemniń jetekshi elderi de KHDR-dy raıynan qaı­tarý úshin ekonomıkalyq sanksııa­larmen shektelip keldi. Sonyń ózi Soltústik Koreıa halqyna aıtar­lyqtaı aýyrtpalyq. Basqany bylaı qoıyp, sol sanksııalardy qataıtar bolsa, bul burynnan taýqymet shekken halyqqa qııanat. Sol qııanatty jasap otyrǵan eldiń óz basshylary ekeni de daýsyz. Mamadııar JAQYP, jýrnalıst.