Jalǵan kókirek

Kúzdiń jańbyrly kúniniń birinde kólik jýatyn jerge kirdim. Qaǵylez jigit qoldy-aıaqqa turmaı, batpaqqa malmandaı bolyp batqan mashınany jýýǵa daıyn­dap júr. Kóliktiń júk salǵyshyndaǵy kabınadan búkil qaǵazdarymdy, kitap, jýrnaldardy bir shetke shyǵaryp, úıip qoıdy. Arasynda «Aqjúnis» jýrnaly da jat­qan bolatyn. «Kúıeý tańdaý mamandyq tańdaýdan áldeqaıda mańyzdyraq» degen suhbatty kórip, kilt toqtaı salyp, oqı bastady. – Oı, ápke, kitaptaryńyz kóp qoı. Kimsiz? – dedi balań jigit maǵan qarap, kúlim­sirep. Osylaı birden shúıirkelese kettik. Áńgime birden muqaba syrtyndaǵy máselege aýysty. – ...Ajyrasyp kettim, – dedi kólik jýyp júrgen jigit kúrsinip. Sosyn meni­men burynnan syralǵy adamdaı: – Ajyrasa salyp, bir jyldyń ishinde qaıta úılenip aldym, – dedi. Al meni kólik jýyp júrgen jigittiń ajyras­qany emes, birden úılenip aldym degeni eleń etkizdi. Onyń túrine qarasam, tipti, bozbala sııaqty, erjetip te úlgermegen adam qalaısha eki ret úılenip úlgeredi dep oılaýym sol edi, ańtarylyp, suraýly júzben qarap qalǵanymdy sezgen kólik jýýshy suraq qoıǵyzbaı-aq sózin jalǵastyrdy. – Shynymdy aıtsam, ekinshi áıelimdi onsha tanymaıtyn da edim, birinshi áıe­lime eregisip alyp edim, endi ókinip júrmin... – Demek, ony súımeısiń? – Iá, súımeımin... – Áıelimdi saǵynyp júrmin, – dedi kúrsinip ekinshi áıeli bar ol. – Kim kináli? – Ajyrasqan kezimizde ol kináli sııaq­ty bolǵan. Qazir qarasam, ekeýmiz de kiná­li ekenbiz. Ol qatty erke bolatyn. Qyrsyq bolsa da, qylyqtarymen maǵan aıtqanyn jasatýshy edi. Onymen birge turǵan kezimde ómir qyzyq sııaqty kórinetin. Eki-aq jyl otastyq. Báleniń bári sheshem ekeýiniń kelis­peý­shiliginen bastalypty. Qazir qarap otyrsam, qalypty tirshiligimizdi buzǵan kelinshegimniń búkil is-áreketi shesheme jaqpaǵan eken. Keri­sinshe, ákeme, baýyr­laryma jubaıymnyń tir­ligi, ta­maǵy, bári-bári qatty unaıtyn. Ol biz­­diń shańyraǵymyzǵa shattyqpen, ózge­ristermen, qolynyń berekesimen kirgen adam bolatyn. Ol kelgennen bastap tańǵy asqa ká­dýilgi qatqan nan, eski sary maı jeýdi toqtatyp, kádim­gideı súıkimdi as jeýge kóshtik. Úıdi buryn­ǵydaı sypyrǵymen shańdatqandy qoıyp, shańsorǵyshpen tazalaıtyn edik. Árkim ádetine basyp, jatarda kez kelgen tósekke jantaıa ketýdi qoıǵan bolatyn. Baýyrlarymnyń barlyǵynyń bas-basyna aq­jaıma satqyzyp aldy. Tósek-jastyqty aralastyrmaı taza ustady. Biraq, osynyń bári shesheme unamady. Kelinshegim shańsorǵyshpen úı jınaı bas­tasa boldy, elektr togy ketip jatyr dep baıba­lam salady. Asqa salattar týraı bastasa, shóp-shalamyńdy kim jeıdi dep jaqtyrmaıdy. Qysqasy, qyryq jyl­dan bergi kele jatqan qalypty tir­shiliktiń ózgerýi anamnyń júıkesine tıip bitti. Degenmen, áıelimniń ózi qandaı pysyq bolsa, tili de jyldam edi. Bastapqyda anama qar­sylaspaýǵa tyrysyp júrdi de, tez tili shyǵa bastady. О́zim jumystan sharshap, kelinshe­gimniń tamaǵyna asyǵyp jetkende anamnyń bitpeıtin aryzy meni de sharshatty. Men de shesheme qosylyp, áıe­lime sóılep qalýdy shyǵardym. Keıde kıkiljińge baýyrlarym aralasyp, ózderi qatarly jeńgelerin jaqtap otyrsa da, úlken urystar shyǵa bastady. Nesin aıtasyz, kelinshegimniń kıimi de, qy­lyǵy da, atqarǵan sharýasy da enesiniń kóńilinen shyqpady. Alǵys, jyly sóz estýdiń ornyna jańa kelgen úıi udaıy qaǵytyp, ańdysyp, tıise bergennen soń shyǵar, onyń minezin bir-eki jylda jabylyp júrip ózgertip jibergen sııaqtymyz ǵoı. Sonymen ne kerek, bir kúni qatty urys-keris shyqqanda, men anama jaq­tasyp, sózden qaıta qoımaǵannan keıin, ony shapalaqpen salyp jiberdim. Ol qatty yzalanyp, eki kózi jasqa tolyp turdy da, jatyn bólmege baryp kıimderin jınastyra bastady. Sheshem meniń oǵan erkek bolyp qol kó­tergenime aıyzy qandy ma: – Jalynba, kete bersin! Qoıshy-qoıshy degenge tóbemizge shyǵyp barady ǵoı. Erkine jiberseń, osy úıdi jalǵyz ózi bılep-tóstemekshi. Ne týyp jatqan balasy joq, – dep qosyp qoıdy. Ashýlanyp turǵan men de onyń jolyna bóget bola qoımadym. Sol ashýmen: – Eger ketseń, myna úıdiń esigin qaıta ashýshy bolma! – dedim sońynan aqyryp. – Men bul úıdiń esigin endi qaıtyp ashpaımyn! – dedi ol da bezerip. Sol sátte-aq ishim birtúrli ashyp qoıa bergeni esimde, men onyń minezin bilem ǵoı, aıtqanynan qaıt­paıtyn adam bolatyn. Kerek zattaryn kóterip, úıden uzap, qaqpadan shyǵyp bara jatty. Artynan júgirip baryp, keshirshi degim keldi. Jaqsy kóretinimdi aıtqym kelgen. Biraq, bir jalǵan kókirek meni sol sátte jibermedi. Qysqasy, bir-birimizdi jaqsy kórip qosylǵan ekeýmiz, tez-aq ajyrasyp ket­tik. Qyzdarynyń otyrsa opaq, tursa sopaq bolyp júrgenin estigen áke-sheshesi de ún-túnsiz jatyp aldy. Sheshemniń bir kúni tórkinine jek­suryn bolǵanda, «buralqy ıtteı» ózi qaıtyp keledi degen boljamy júzege as­pady. Anam men súıip alǵan qyzym nege kelispedi eken dep, áli kúnge deıin tańǵa­lamyn. Múmkin, ekeýiniń juldyzy qarsy boldy ma eken dep te oılap qoıamyn. Al men tipti, eregisip, azǵantaı boı­daq kún­derimdi kópsinip, birinshi kezdes­ken qyz­ǵa úılenip aldym. Qyzǵansyn, jerde qalma­ǵanymdy kórsin, estisin degendeı bir topas oı ıektedi meni. Endi, mine, súreńsiz kúnder ótip jatyr. Sodan beri bar bolǵany birneshe jyl ǵana ótti. Kelinshegim de bir jigitke turmysqa shyǵyp alypty degendi esti­gende, jer baýyrlap jyladym, ólerdeı saǵynǵanymdy bildim. Biraq, bári de kesh boldy. – Bul áıeliń endi enesine unaı ma? – Bilmeımin, bilgim de kelmeıdi. Ne isi ónbeıdi, ne tamaǵy pisip bolmaıdy. О́zine ne unaıtynyn, ne unamaıtynyn da bilip bol­maısyń. Ishimdegini tap degendeı, tymyraıady da otyrady. Keıde ne týraly sóılesetinimizdi bilmeımiz. Muny­men tatý otyrǵannan, burynǵy kelin­shegimmen kıkiljińniń ózi qyzyq bolǵan sııaqty bir dalbasa oılarǵa berilemin. Tipti, keıde turmysqa shyǵýǵa usynys jasaǵanda, mynanyń nege birden kóne salǵanyna mıym jetpeıdi. Bul burynǵy áıelimdeı, ózime qaratý úshin jigittiktiń bireýin de talap etken joq. Al buryn kelinshegimiz ekeýmiz túni­men armandaıtyn edik, eski úıdi túnde qııalymyzben buzyp, tań atqansha tamasha jańa úı salyp tastaıtynbyz. «Erteń qandaı tamaq isteımin, ne jeısiń, a, aıtshy! О́stip júre beremiz be, bir mamandyq oqyp alýyń kerek», degen sııaqty, erkelep bas­taǵan áńgimesimen erteńge qulshyndyryp, josparlar quryp shyǵatynbyz. Shynynda da, sherin tarqata toqtaýsyz áńgi­mesin aıtyp júrip, mashınany jýyp tas­taǵan bul jigittiń burynǵy súıip al­ǵan áıelin saǵynǵanyn, ókingenin bildim. – Keshirim suraýyń kerek edi, – dedim. – Iá, keshirim suraýym kerek eken. Izdep baryp aıaǵyna jyǵylyp alyp kelip, anam ekeýiniń arasyn jaqyn­datýym kerek edi. Jalǵan kókirek soǵan jiber­medi. Saǵynsam da shydap, eregisip júre berdim. Ol da saǵynǵan shyǵar?.. – dedi balań jigittiń daýsy buzylyp. – Kút­pegen de men, birinshi úılenip alǵan da men, aqymaq basym, tipti, oılanbaǵan ekem. Ol erke bolsa da, esti eken, eki-úsh jyl meni kútipti dep estidim. Taǵdyrynda endi túzeýge kelmeıtin jań­saqtyq jibergen janǵa ne aıtarymdy bilmeı, ózimniń de oıym alaı-dúleı bolyp, shette, qoraptyń ústinde jınalyp turǵan zattarymdy, ózim mashınaǵa apara bastadym. Ol da kitap-jýrnaldardy bir shetinen tası berdi. – Shyn ǵoı, ápke, jar tańdaý mamandyq tańdaýdan da mańyzdyraq eken! Aınash ESALI, «Egemen Qazaqstan». Almaty.