Serikqalımen 1988 jyldyń sońyna taman jaqynyraq tanystym. Professor Taýman Amandosov basqaratyn jýrnalıstik sheberlik jáne ádebı redaksııalaý kafedrasynda basymyz toǵysty. Taýman aǵa ózderiniń jasy ulǵaıǵan kezde fakýltette dáris berýge qazaq jastaryn batyl tarta bastady. Ol kezde fakýltet oqytýshylarynyń basym kópshiligi ózge ult ókilderi edi. Taýkeń óz kafedrasyna «Jalyn» baspasynda júrgen meni, belgili jýrnalıst, aqyn-dramatýrg Marat Ysqaqovty, ýnıversıtetti endi bitirgen talantty aqyn Amantaı Sháripti, daryndy jýrnalıst Baýyrjan Omarovty jáne 1983 jyldan respýblıkalyq «Lenınshil jas» gazetiniń Qazaqstannyń batys oblystary boıynsha menshikti tilshisi bolǵan, 1986 jyldan Aqtóbe oblystyq «Kommýnızm joly» (qazirgi «Aqtóbe») gazeti redaktorynyń orynbasary bolyp qyzmet atqaryp júrgen tanymal jýrnalıst Serikqalı Baımensheni aspırantýra arqyly jumysqa shaqyrdy. Kafedramyz óte uıymshyl, yntymaq pen birliktiń uıasyna aınaldy. Serikqalı óte aqkóńil, keńpeıil azamat bolyp shyqty. Ásirese, ádemi ázil aıtylǵanda aqtarylatyn ǵajaıyp kúlkisi bar eken. Júzi jyly, qashanda kúlimdep júretin, praktıkalyq tájirıbesi mol jas oqytýshy stýdentterdiń kóp izdeıtin, jıi úıirsektenetin ustazyna aınalyp júre berdi.
Ol kezde bizdiń Sekeń nebári otyz úsh-aq jasta bolatyn. Tanysyp, áńgimelese kele, Serikqalıdyń jýrnalıstıka fakýltetin 1977 jyly bitirgendiginen habardar boldyq. Birge oqyǵan kýrstastarynyń famılııalaryn aıtqanda, bir tańyrqap qaldyq. Árqaısysy saıdyń tasyndaı qazaqtyń tanymal qalamgerleri eken.
Kafedra meńgerýshisi professor T.Amandosov maǵan M.Áýezovtiń, Serikqalıǵa B.Maılınniń, Amantaıǵa S.Qojanovtyń shyǵarmashylyǵyn zertteýge tapsyrma berdi. Birde úsheýmiz birge otyrǵanda, kóńildenip kelgen Taýkeń: «Men dúnıeden ketkennen keıin, úsheýiń kafedra meńgerýshiligine, meniń ornyma talasyp júrmeńder! Kúlkige qalasyńdar!»-dep qaljyń aıtyp, jadyraıtyn. Ustaz tapsyrmasyn úsheýmiz de oryndadyq. Men 1994 jyly 18 aqpanda «M.Áýezovtiń pýblısıstik sheberligi», 1995 jyly 14 naýryzda Serikqalı «Beıimbet Maılınniń jýrnalıstik shyǵarmashylyǵy» taqyrybynda, Amantaı «Sultanbek Qojanovtyń ádebı-pýblısıstıkalyq murasy» taqyrybynda kandıdattyq dıssertasııa qorǵadyq.
Serikqalıdyń Beıimbet shyǵarmashylyǵyn zertteýdegi eńbegi eresen boldy. Kóp muraǵat derekterin, HH ǵasyr basyndaǵy merzimdi basylymdardy túgel aqtaryp, Maılın murasynyń tolyq ǵylymı aınalymǵa engizilýine qajyr-qaıratyn sarqa jumsady. «Maılynyń Beıimbeti», «Beıimbettiń sózstany», «Beıtanys Beıimbet» (monografııa), «Zergerdiń zerthanasy» sııaqty birneshe kitaptar shyǵardy. «Tuńǵysh qurban», «Belgisiz shyǵarmalar», «Romanovtardyń sońǵy kúnderi» degen attarmen Beıimbettiń beımálim shyǵarmalaryn kitap etip jarııalady. Zertteýshi T.Beıisqulovpen birge Maılınniń 7 tomdyq shyǵarmalar jınaǵyn qurastyryp, alǵysózi men ǵylymı túsindirmelerin jazdy. 2004 jyly akademık Rymǵalı Nurǵalıdyń ǵylymı keńesshiligimen «Beıimbet Maılınniń belgisiz týyndylarynyń shyǵarmashylyq tarıhy» taqyrybynda doktorlyq dıssertasııasyn sátti qorǵap shyqty. Serikqalıdyń tynymsyz izdenisiniń arqasynda Beıimbettiń beımálim feletondary men oqshaýlary, ocherkteri men maqalalary ǵylymı saraptaýdan ótti, búgingi kózqaras turǵysynan baǵa berildi. Mysaly, Beıimbettiń «B-t», «B», «MB», «BJ», «ByJy», «Ketben», «Jolaýshy», «Gazetshi», «Jornalshy», «Malaı», «Mereke», «Men ǵoı», «Kóz», «Inisi», «Taı», «Qarabala», «Alakóz», «Nyq», «О́zim», «Ishinde bolǵan», «Eginshi», «Jalshy», «Shoń» sııaqty kóptegen búrkenshik esimderimen jazylǵan shyǵarmalaryn ǵylymı júıelep aınalymǵa engizdi. Buryn da Beıimbet shyǵarmashylyǵyn zerttegen T.Nurtazın, B.Naýryzbaev, F.Orazaev, S.Ordalıev eńbekteri óziniń zańdy jalǵasyn tapty. Serikqalı jan-jaqty ári naqty izdenisterimen Beıimbet shyǵarmashylyǵyn zertteýdiń qazirgi zamanǵy jańa ǵylymı baǵytyn qalyptastyrdy. Búgingi ádebıettaný ǵylymynda B.Maılın murasynyń basty shyraqshysy Serikqalı Baımenshe ekendigin atap aıtýymyz kerek.
Ol jazýshy Jıenǵalı Tilepbergenov eńbekterin tanytýǵa kóp eńbek sińirdi. Bul týraly «Elin súıgen erek jan» (Almaty,1997) degen zertteý kitabyn jazdy. S.Baımensheniń tikeleı qurastyrýymen jáne ǵylymı túsindirmelerimen J.Tilepbergenovtiń «Perızat-Ramazan» (Astana, 2002) jınaǵy jaryq kórdi. Sondaı-aq, sońǵy jyldary Alash qozǵalysy qaıratkerleriniń biri, belgili aqyn Kenjeǵalı Abdýllınniń ómiri men shyǵarmashylyǵyn zerttep, osynaý tanymnan tys qalǵan qazaq qalamgeri haqynda júıeli eńbekterin jarııalaýda.
Serikqalı odan soń burynǵy Joǵarǵy Keńeste, keıin qos palataly Parlamentte, Senat Apparatynda jaýapty qyzmetter atqardy. 2007 jyldan – dıplomatııalyq qyzmette, 2007-2012 jyldary Qazaqstan Respýblıkasynyń Reseı Federasııasyndaǵy elshiliginiń birinshi hatshysy, keńesshisi boldy jáne respýblıkalyq «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Reseıdegi ókil tilshisi mindetin qosa atqardy.
Keıingi jyldary jaryq kórgen «Sát saǵat», «Zergerdiń zerthanasy», «Murager», «Dáneker», «100 ertegi» sııaqty salıqaly kitaptary – qalamgerdiń jýrnalıstıka, ádebıettaný, dıplomatııa, urpaq tárbıesi salalarynda atqarǵan eńbekteriniń jınaqtalǵan tujyrymdy nátıjesi ispettes. Máselen, «Dáneker» kitabyna engizilgen «Kishiaraldaǵy kesene», «Jaqsyny izdeý», «Áı, qap!», «Qubash, Pýshkın, Shákárim», «Turar turǵan úı», «Qupııa qulpytas», «Beseýdiń besigi», «Qıyrdaǵy qazaq jurty», «Máskeýlik» Momyshuly», «Jeńisker jyr», «Aqjúrek», «Almaty» stansasy», «Teńbil dop», «Serpin», «Asylzada», «Sońǵy suhbat», «Pýtın joly» sııaqty áńgime-esselerinde Reseı ómirine, osy eldegi qandas baýyrlarǵa, qazaqstandyq ataýlarǵa qatysty kóptegen keleli taqyryptar kórkemdikpen baıandalady.
Avtor «Qıyrdaǵy qazaq jurty» degen kezekti shyǵarmasyn «Bir qaýym qazaqtyń ótken ǵasyrdyń otyzynshy jyldarynyń ortasynda, Kókshetaý, Qyzyljar, Qostanaı tósindegi ejelgi atamekenderinen aýyp, Batys Sibirdiń ormandy dalasynda kóship-qonyp júrgeni týraly áńgime burynyryqta qulaǵymyzǵa shalynǵan-dy... Jappaı otyryqshylyq jaılaǵan keńes zamanynda bular nege kóship-qonyp júrdi eken? О́sken eli qaıda, týǵan jeri qaıda? Aıdyń-kúnniń amanynda atamekenin tastaı kóshe me adam?! Sibirdiń syńsyǵan ormandy dalasyna qalaı jetip júr?..» dep bastaı otyryp, ótken tarıh topyraǵy astynda qalyp qoıǵan sol bosyp kóshken aýyldardyń aqıqatyn, ulttyq dástúr-saltyn berik ustanǵan qalyń qazaqtyń aınaladaǵy ujymsharlar men derevnıalarǵa sińise almaı, orys ormanynyń ortasynda ata-babasynyń kóshpeli qalpyn jalǵastyrǵan kezeńin baısaldy baıandaıdy.
Kitaptaǵy osy kezeńniń shyndyǵyn baıandaıtyn bir shyǵarma «Qupııa qulpytas» dep atalady. Bul rette avtordyń «Qyzyl qyrǵynda qyrshyn ketken, otyzynshy jyldardyń oıranynda opat bolǵan ult arystarynyń arýlanbaǵan asyl súıegin, týǵan jerdiń túıir ýys topyraǵy buıyrmaı, jermen jeksen bolǵan belgisiz qabirlerin izdep tabý, olardyń basyna bir belgi qoıý – sol asyldardan týǵan búgingi urpaqtyń kóp jyldar boıy júregin terbegen muń...» degen sózderi júrek tebirentedi.
«Sát saǵat» kitaby «Móńke bıdiń Nostradamýstan nesi kem?» atty 2000 jylǵy 29 qarashada «Egemen Qazaqstan» gazetinde basylǵan ǵylymı-tanymdyq maqalasymen ashylǵan. Serikqalıdyń osy shyǵarmasy týraly «Bes jyldyń bederleri» atty sholý maqalada: «2000 jyl... 29 qarashada jarııalanǵan Serikqalı Baımensheniń «Móńke bıdiń Nostradamýstan nesi kem?»degen materıaly tanymdyq jaǵynan oqyrmandar oıynan shyqqan materıal boldy.» – dep kórsetilse, tanymal memleket jáne qoǵam qaıratkeri, sol kezdegi Mádenıet mınıstri Muhtar Qul-Muhammed: «Móńke týraly súbeli maqala jazǵan ǵalymdarymyzdyń biri – Serikqalı Baımenshe. Onyń osydan úsh jyl buryn «Egemen Qazaqstan» gazetiniń betinde jarııalanǵan «Móńke bıdiń Nostradamýstan nesi kem?» atty maqalasy ol týraly táýelsizdik jyldarynda jınaqtalǵan jarııalanymdar men zertteýlerdi qorytyp túıindegen, tııanaqty týyndy bolyp shyqty», – dep joǵary baǵalaǵan eken.
Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń jáne Jýrnalıster odaǵynyń múshesi, Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, dıplomat, ul-qyz ósirgen áke, nemereleriniń qyzyǵyna bólengen ata Serikqalı Baımenshe qazirde táýelsiz Qazaqstannyń álemdik deńgeıdegi bedelin kóterý maqsatynda Máskeý qalasyndaǵy Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııada laýazymdy qyzmetin abyroımen atqaryp júr. Ol týraly bir aýyz sóz estisem, emen jarqyn qaýyshatyn, «aqyryn júrip, anyq basatyn», aqkóńil azamattyń beınesi kóz aldyma keledi. Elimizdiń eńsesin asqaqtatatyn da osyndaı ámbebap jandar. Abyroı bıiginen kórine ber, aǵa dosym!
Baýyrjan JAQYP,
Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Ǵylym akademııasynyń korrespondent múshesi,
fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor.
ALMATY.
