Sot júıesi jetildiriledi

Keshe Prezıdent janyndaǵy Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde «100 naqty qadam» – Ult Josparyn iske asyrýǵa qurylǵan Joǵarǵy Sot janyndaǵy Halyqaralyq keńestiń birinshi otyrysynyń qorytyndylary» atty brıfıng ótti. Atalǵan sharaǵa Joǵarǵy Sottyń mamandandyrylǵan sot alqasynyń tóraǵasy Aıgúl Qydyrbaeva, Koreı Respýb­lıkasynyń «Iýlchon» zań kompa­nııasynyń ókili Hvachjýn Lı, «Beıker ı Makenzı – Sı-Aı-Es, Lımıted» kompanııasy fılıa­lynyń dırektory, «Shetel ınves­torlarynyń qazaqstandyq keńesi» qaýymdastyǵynyń basqarma hatshysy Kýrtıs Masters jáne Kom­mersııalyq zańgerler qaýym­dastyǵy basqarma keńesiniń tóra­ǵasy Aıgúl Kenjebaeva qatysty. Osy jyldyń 22 aqpanynda Joǵarǵy Sottyń janyndaǵy Ha­lyqaralyq keńestiń birinshi otyrysynyń ótkizilýi Ult Josparynyń 25-qadamyn prak­tı­kalyq iske asyrýdyń kórinisi bolyp tabylady. Bul atalǵan shara sheńberinde sóz alǵan A.Qy­dyrbaeva: «Halyqaralyq keńestiń negizgi mindeti – elimizdiń sot-quqyq júıesine ozyq halyqaralyq standarttardy engizý, sot qyzmeti men sottardyń quqyq qoldaný tájirıbesine quqyqtyq retteýdi jetildirý. Keńeske 12 qazaqstandyq jáne sheteldik bedeldi zańgerler men sarapshylar múshelikke endi. Keńestiń quramyna qabyldaý barysynda kandıdattardyń zań ǵylymy salasyndaǵy jáne praktıkalyq qyzmettegi jumys tájirıbesi men bedeli eskerildi. Sonymen qatar, olardyń ǵylymı-praktıkalyq qyzmeti, túrli halyqaralyq forýmdarǵa qatysýy, jarııalanymdary men halyqaralyq baılanystary da nazarǵa alyndy», – dedi. Sonymen qatar, A.Qydyrbaeva Keńestiń birinshi otyrysynda qaralǵan máseleler men qa­byl­danǵan sheshimder týraly da toq­talyp ótti. Belgilengen kún tár­tibine sáıkes 2 másele: ınves­tısııalyq daýlar uǵymdaryn anyqtaýdyń tásilderi, sondaı-aq, Ádep kodeksiniń jańa jobasy qaraldy. Jalpy, «Investısııalyq daýlar» túsinigi 1965 jylǵy 18 naýryzda qabyldanyp, 2004 jylǵy 9 shildede Qazaq­stan Respýblıkasynyń zańy­men ratıfıkasııalanǵan «Mem­le­ketter, basqa memleketterdiń jeke jáne zańdy tulǵalary arasyndaǵy ınvestısııalyq daýlardy retteý týraly» Vashıngton Konvensııasynyń 25-babynda bekitilgen. Bul – kelisýshi memleketter men ózge de kelisýshi memleketterdiń tulǵalary ara­syn­daǵy tikeleı sheteldik ın­vestısııaǵa baılanysty týyndaıtyn daýlar. Azamattyq prosestik kodekstiń 27, 28-baptarynyń qaǵıdalaryna sáıkes, ınvestordyń mártebesine qaraı ınvestısııalyq daýlardyń sottylyǵy bylaısha jikteledi: aılyq eseptik kórsetkishtiń keminde eki mıllıon eselengen mólsherinde ınvestısııalardy júzege asyratyn iri ınvestordyń qatysýymen bolatyn daý­lar – Joǵarǵy Sotta, basqa ınvestorlardyń qatysýymen bolatyn daýlar – Astana qalasynyń sotynda qaralady. Sol sııaqty olardyń shaǵym­danýy­nyń tártibi neǵurlym jeńildetildi: iri ınvestorlar úshin – Joǵarǵy Sottaǵy kassasııalyq saty, qalǵan ınvestorlar úshin – Joǵarǵy Sottaǵy apellıasııalyq jáne kassasııalyq satylar. Investısııalyq daýlardy qaraý barysynda sottardyń Keńes quramyndaǵy ǵalymdar men mamandardan qorytyndy suraý quqyǵyn zańnamalyq bekitý Azamattyq prosestik kodekstiń jańashyldyǵy bolyp tabylady. Bul otandyq zańnamanyń normalaryn eskere otyryp, sot praktıkasyna halyqaralyq tájirıbeni engizý qajettigimen baılanysty týyndaǵan. Qazirgi zamanǵy sot júıe­sindegi táýelsiz, tıimdi sot tóreliginiń negizin quraıtyn mańyzdy qujattardyń biri – Sýdıalar ádebiniń kodeksi bolyp tabylady. Kodeks jobasy sýdıalar minez-qulqynyń negizgi qaǵıdattaryn aıqyndaıdy. Qoldanystaǵy Kodeks Qazaqstan sýdıalarynyń 2009 jyly ótken V sezinde qabyldanǵan bolatyn. Búginde ony jańǵyrtýdyń jáne qazirgi standarttarǵa sáıkestendirýdiń asa qajettiligi týyndady. Kodeks jobasy Sýdıalar minez-qulqynyń Bangalor qaǵıdattaryna sáıkes ázirlengen. Ol 5 taraýdan jáne 33 baptan turady. Onda «Sýdıalar minez-qulqynyń ádep qaǵıdattary», «Kásibı mindetterin atqarý barysyndaǵy sýdıalar minez-qulqynyń ádep qaǵıdalary», «Sýdıanyń otbasy men turmys­taǵy minez-qulqynyń ádep qa­ǵıdalary» atty taraýlar kózdel­gen. Kodeks jobasynda belgilengen qaǵıdattar men qaǵıdalar atqaryp otyrǵan laýazymyna qaramastan, barlyq sýdıalar úshin, sondaı-aq oryndarynan túsken sýdıalar úshin de mindetti bolyp tabylady. Kodeks jobasyn keńinen talqylaý úshin Joǵarǵy Sottyń saıtyna ornalastyryldy. Atalǵan Kodeks Sýdıalardyń VII sezinde qabyldanady dep kútilýde. Raýshan TÁÝIRHANQYZY, jýrnalıst.