Ýaqyt talabymen úndesken

N.Pogodın atyndaǵy ob­lystyq orys drama teatryna jı­nalǵan jurtshylyq aımaq basshysy Erik Sultanovtyń dástúrli esebin tyńdap, óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq, rýhanı damý baǵdarlamalaryna jan-jaqty qanyǵyp, problemalar men keleli máselelerdi sheshýdiń naqty joldarymen tanysty. Baıandamashy ótken jyldyń qory­tyndysy boıynsha ekonomıkada oń úrdistiń saqtalyp, makroekonomıkalyq kórsetkishterdiń ósimi qamtamasyz etilgenin atap ótti. Jalpy óńirlik ónimniń naqty ósimi 856 mıllıard teńgeni quraǵan. Bıýdjet tıimdiligin arttyrý maqsatymen shyǵystar oń­taı­­lan­dyrylyp, áleýmettik sala ny­san­darynyń, turǵyn úılerdiń jáne ın­jenerlik-kommýnıkasııalyq ınfra­qurylymdardyń qurylysyn aıaqtaýǵa jumsalǵan. Negizgi kapıtalǵa ınvestısııa tartý kórsetkishi 28,4 paıyzǵa ósip, 154 mıllıard teńgege jetken. Oblysta agroónerkásiptik keshen negizgi sala bolyp sanalady. Res­­pýb­lıkadaǵy óndiriletin sapaly astyqtyń úshten biri óńirge tıesili. Aýyl sharýa­shylyǵy ónimderiniń kólemi 7,5 paıyzǵa ósip, 311,1 mıllıard teńge, eńbek ónim­diligi 14 paıyzǵa artyp, 1,1 mıllıon teńge quraǵan. Bul salada ekonomıkalyq belsendi turǵyndarynyń 40 paıyzy eńbek etedi. Jyl ótken saıyn mashına-traktor parki jańalanyp keledi. Byltyr 14 mıllıard teńgege joǵary ónimdi 1127 jańa tehnıka birligi satyp alynǵan. Erik Hamzauly Elbasy astyq ón­dirisin ártaraptandyrý jóninde naqty mindetter qoıǵanyn aıta kelip, bul baǵytta atqarylyp jatqan sharalarǵa toqtaldy. Maıly daqyldardy – 469,7 myń, jemazyqtyq daqyldardy 653,6 gek­tarǵa ulǵaıtý belgilengen. Esepti jıyn­da aýylsharýashylyq daqyldary tuqymdaryn aýystyrý, jańartý, aýdandastyrý jaıyna erekshe ekpin túsirildi. Erte jáne ortasha pisý tobyndaǵy tu­qym suryptaryn keńinen paıdalaný jó­nindegi ǵalymdar men mamandardyń usynystaryn qoldaý qajettigi aıtyldy. О́ıtkeni, jyl saıyn 1,5 mıllıon tonna astyq, 150 myń tonna un, 200 myń tonnadan astam maıly daqyldardyń jaqyn jáne alys shetelderge eksport­talatynyn eskersek, máseleniń mańyz­dylyǵy aıtpasa da túsinikti. E.Sultanovtyń jan-jaqty baıandaǵan bir máselesi mal sharýashylyǵy boldy. «Iri qara maly etiniń eksporttyq áleýetin damytý» jobasy sheńberinde byltyr 3,1 myń basqa arnalǵan bordaqylaý alań­dary, 1,8 myń basqa laıyqtalǵan asyl tuqymdy mal reprodýktorlary ashylyp, syrtqa shyǵarylǵan et kólemi 969,2 tonnany quraǵan. «Sybaǵa», «Qulan», «Altyn asyq» baǵdarlamalary boıynsha 10864 mal jetkizilgen. Alda et óndirýdi 93 myń, sútti 510 myń tonna, jumyrtqany 601 mıllıon danaǵa deıin ósirý, memlekettik baǵdarlamalar aıasynda 13871 bas mal satyp alý min­­­­­­det­­teri tur. Aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeý salasynda da aı­tarlyqtaı ózgerister bar. Osy sala boıynsha 1 mıllıard teńgeden astam ınvestısııa quıylyp, 5 joba paıdalanýǵa berilgen. Keleshekte 138 mıllıard teńgeden astam ınvestısııa salý arqyly 60 jobany júzege asyrý kózdelgen. Jalpy óńirlik ónimdi qalyp­tas­tyratyn negizgi salalardyń biri – óner­kásip. Onyń ósý qarqyny elimizde 6-shy oryn alýmen sıpattalady. Mashına jasaý óndirisiniń kólemi 18, 4 paıyzǵa ósken. Jergilikti taýar óndirýshiler ulttyq kompanııalarmen 81 mıllıard teńgege uzaqmerzimdi kelisimsharttar ja­­sasqan. Baıandamashynyń aıtýynsha, Indýs­trııalandyrý kartasynyń ekinshi bes­jyldyǵy sheńberinde 100 mıllıard teńgeden asatyn 60-tan astam, onyń ishinde bıyl 4,4 mıllıard teńgeniń 12 jobasyn júzege asyrý belgilengen. Bul qadamdar 500-den astam jańa jumys oryndaryn ashýǵa múmkindik beredi. Toqtap turǵan kásiporyndardyń qyzmetin jandandyrý úshin «Qaıta qalpyna keltirý» jol kartasy túzilgen. Tizimge 13 kásiporyn en­­gizilgen. Ob­lysta 34 myńnan astam shaǵyn jáne orta bıznes sýbektisi jumys istep, 110 myńnan astam adamdy turaqty ju­myspen qamtyp otyr. «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda 2,5 mıllıard teńge ıgerilgen. 251 kásipkerlik sýbektiniń ótinimi ma­quldanǵan. 145 nesıeniń syıaqy mól­sherin sýbsıdııalaýǵa 6,8 mıllıard, 65 nesıeni kepildendirýge 847 mıllıon teńge baǵyttalǵan. Erik Hamzauly jyl aıaǵyna deıin atalmysh baǵdarlama sheńberinde 1 myńnan astam jumys ornyn qurý, shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektileri sanyn 36 myń birlikke, ónim óndirý kólemin 370 mıllıard teń­gege, jumys isteıtinder sanyn 115 myń adamǵa, sóıtip, kásipkerlik úlesin 27 paıyzǵa deıin arttyrý talabyn qoıdy. Turǵyndar aldynda avtomobıl joldary jáne kólik máseleleri de egjeı-tegjeıli qarastyryldy. Olaı bolatyn jóni bar. Uzyndyǵy 7530 shaqyrymǵa sozylatyn respýblıkalyq, oblystyq, jergilikti mańyzy bar tasjoldardyń jar­tysyna jýyǵy qaıtadan qalpyna keltirýdi qajet etedi. Sol sebepti bolar, ákimge qoıylǵan aýyzsha, jazbasha saýaldardyń kóbi osy jaıtqa qatysty órbip, aǵymdyq, kúrdeli jóndeýlerge qarajat bólý surastyrylǵanyn aıta ketken jón. Joldardy jóndeý jáne ony ustaý jumystaryna 5,2 mıllıard teńge bólinip, 150 myńnan artyq turǵyny bar 210-nan astam eldi mekendi baılanys­tyratyn kúrejoldar jaqsartylǵan. Bıyl 360 shaqyrym joldy jóndeýge 5,6 mıllıard teńge qarastyrylǵan. Onyń ishinde 143 shaqyrymdyq Astana – Petropavl avtomobıl jolyn qaı­­ta jańartý jobasy aıaqtalady. Eldi mekenderdi sapaly aýyz sýmen qam­tamasyz etýge 4,4 mıllıard teńge baǵyt­talǵan. О́ńirlerdi damytýdyń 2020 jylǵa deıingi baǵdarlamasy aıasynda 33 joba júzege asyrylǵan. 27 myńnan astam soltústikqazaqstandyq jumysqa ornalastyrylǵan. Qoldanylǵan sharalar jumyssyzdyq deńgeıin 4,8 paıyzǵa, tabysy eń tómen turǵyndardyń úlesin 3,7 paıyzǵa deıin azaıtýǵa múmkindik bergen. Esepti kezdesý aıaqtalǵannan keıin jazbasha jáne aýyzsha suraqtarǵa ákim tarapynan qanaǵattanarlyq jaýaptar berildi. О́mir ESQALI, «Egemen Qazaqstan». Soltústik Qazaqstan oblysy.