Jambyl Jabaevtyń týǵanyna 170 jyl toldy

ALMATY. 28 aqpan. Búgin jyr alyby Jambyl Jabaevtyń týǵanyna 170 jyl toldy. Elimizde dańqty aqynnyń mereıtoıyna arnalǵan túrli sharalar uıymdastyryldy. Táýelsizdigimizdiń 25 jyldyǵymen tuspa-tus kelip otyrǵan rýhanı sharanyń basty maqsaty – sóz máıegin kıe tutqan abyz jyraýdyń shyǵarmashylyǵyn, rýhanı baı murasyn nasıhattaý. Bul týraly egemen.kz tilshisi habarlady. Jambyldyń aqyndyq daryny jas kezinen aq tanyldy . Ol bozbala shaǵynyń ózinde-aq, ósken ortasyn án men jyrǵa keneltip, tipten kórshiles qyrǵyz eline de dańqy jaıylyp úlgergen. Osy kezde órtteı jalyndap, jurt aýzyna ilikken jas Jambyl Jetisýdyń dúldúl aqyny Súıinbaıǵa jolyǵyp, onyń arqaly ónerine qunyǵa den qoıyp batasyn alady. Munan ári jal-quıryǵy súzilgen júırikteı aryndap, sol kezdegi Aıkúmis, Baqtybaı, Sary, Sarbas, Dosmaǵanbet, Shashýbaı, Qulanaıan Qulmanbet sııaqty aqyndyqtyń jyljyǵan jorǵa, jylmıǵan júırikterimen aıtysqa túsken Jambyl udaıy shoqtyǵyn asyryp otyrǵan. Bular ǵana emes qyrǵyzdyń Balyq, Tynybek, Qalyǵul, Naımanbaı, Qataǵan, Arystanbek, Saǵymbek sııaqty aqyn-jyraý, manasshylarmen óner órelestirip, qyrǵyzdyń kól-kósir poıazııasynan taǵylym alady, aqyndyq ónerin odan ári shyńdaı túsedi. Jambyl endi aqyndyq sýyrypsalmalyǵynan bólek «Kórǵuly», «Shahmardan» sııaqty jyr-dastandardy aptalap-aılap jyrlap, aqyndyq jyraýlyq ónerimen tanyla bastaıdy. Jambyldyń aqyn-jyraý retinde qalyptasa bastaǵan kezi – Reseı otarshyldary bir jaǵynan, Qoqan handyǵy ekinshi jaǵynan, jergilikti jandaıshaptar úshinshi jaǵynan qazaq halqyn áleýmettik saıası qyspaqqa alǵan shaq edi. Jany sergek, sanasy óreli Jambyl óziniń «Shaǵym», «Jylqyshy», «Shábdenge», «Sát saılanarda», «О́stepkede», «Patsha ámiri taryldy», «Zildi buıryq» sııaqty óleńderinde eldiń áleýmettik saıası ómirin aqyndyq shynshyldyqpen azamattyq jaýapkershilikpen bederleıdi. Jambyl Qazan tóńkerisinen keıingi eldiń saıası-áleýmettik ómirindegi tarıhı ózgeristerge úlken úmitpen den qoıady. Onyń «Týǵan elim» atty tolǵaýy 1936 jyly jaryq kórip, onan soń orys tiline aýdarylǵan nusqasy «Pravda» gazetinde jarııalanyp, qart aqynnyń dańqy búkil álemge jaıyldy. Halqyna qadiri artyp, dańqy órlegen Jambyl, shabyt tuǵyryna qonǵan Alataýdyń aqıyq qyranyndaı, jyr nóserin seldetedi. Onyń 1936-1945 jyldar aralyǵynda shyǵarǵan jyrlary 13 myń tarmaqtan asady eken. Ol el ómirindegi tabys pen jańǵyrýlardy, jeńis pen erlik isterdi erekshe shabytpen jyrlaıdy. Shaǵyn jyr-tolǵaýlar ǵana emes, onyń qart kókireginen «О́tegen batyr», «Suranshy batyr» sııaqty epıkalyq týyndylar qaıta jańǵyryp aqtarylady. Jambyl – ári epık, ári aıtys aqyny; abyz jyraý ári jaýynger jyrshy. Ol shyn maǵynasyndaǵy bıik parasatty ónerpaz, azamattyq saıası poezııany qalyptastyrýshy. Jambyldyń ulylyǵy onyń tek aqyndyq sheberligimen ǵana emes, sonymen birge halyq poezııasynyń butaq jaıǵan jańa bir báıteregi bolýymen, basqasha aıtqanda, halyq aqyndarynyń jasampazdyq rýhtaǵy jańa uly kóshin bastaǵan daralyǵymen de ólshenedi. Onyń sózderi uranǵa aınalyp, ózi halyq poezııasynyń atasy ataldy. Ol jyraýlardyń baıtaq epıkalyq dástúrin, qazaq sóz ónerindegi ǵajaıyp ımprovızasııalyq úrdisti bútindeı jańa arnaǵa buryp, oǵan jańa mazmun darytty. Jambyl – izgilik jolyndaǵy azatshyl azamatty násiline, ultyna bólmegen shyn mánindegi ınternasıonalıst aqyn. Jambyl jyrlary teńiz túbinde shashylyp jatqan marjan sekildi. Ony jınap alyp halqynyń qolyna berý – bizdiń árqaısymyzdyń azamattyq boryshymyz» – degen Sáken Seıfýllın. Jambyl – jyrdyń tolassyz bulaǵy, óshpes ónegesi, tozbaıtyn asyly. Ol jasampaz urpaqpen syrlasyndaı, qımasyndaı máńgi birge jasaı beredi. Jambyldyń qanatty shabytpen dúnıege kelgen shyǵarmalary álemniń ondaǵan tiline aýdarylyp dúnıe júzine tarady. Jambyl kóziniń tirisinde-aq, KSRO Memlekettik syılyǵynyń laýreaty ataǵyn alǵan. Jambyl beınesi qazaq óneriniń barlyq túrinde, barsha janrynda shabytpen bederlenip, ulttyń rýhy bıik uly tulǵasy ekenin áıgiledi. Jambyl – 1945 jyly 22 maýsymda dúnıe saldy. Dál qazir osy ýaqytta Jambyl aýylyna (Almaty oblysy, Jambyl aýdany) atbasyn burǵan memleket jáne qoǵam qaıratkerleri, qoǵamdyq uıymdardyń ókilderi, aqyn-jazýshylar, jyr súıer qaýym qatysqan saltanatty shara ótýde. Talǵat Súıinbaı. Derek, sýret: egemen.kz.