Rýh

Ol – ótken ǵasyrdyń 80-shi jyldarynyń basy edi… Jambyl aýdandyq «Ekpindi eńbek» (búgingi – «Atameken») gazetiniń úrpek bas tilshisi Esenqul Jaqypbekovtiń aıtys álemine atbasyn ımene buryp, babyn baı­qap, baǵyn synap júrgen kezi. ...Dál qazir esimde qalǵany sondaı aıtystyń birine jankúıer bolyp qaıtqan qyzýqandy bas redaktorymyz Ábilǵazy Toǵyzbaev redaksııaǵa áriptesimizden buryn oraldy. – Esenqul jarady... Jarady! Qarsylasyn bas kótertpeı tópe­ledi. О́ziniń tili totııaıyndaı ashy shyǵyp keledi... Molotok! – dep qyzmetkerin kótermelegen basshy­myzdyń sózinen keıin bárimiz Esenquldyń «aýdandyq gazettiń redaksııasyn uıatqa qaldyrmaǵanyna» qýanysyp, máz bop qaldyq. Sodan keıin baryp Ábekeń aǵamyz bolǵan oqıǵany táptishtep aıta bastady. – Alǵashynda bizdiń Esenqul biraz býlyǵyp, sózin jú­ıe­leı almaı kibirtiktep, dom­by­rasyn «tyńqyldatyp» aı... sasqalaqtady. Qolymda qamshy joq... Bola qalsa da sahnaǵa qalaı shyǵam? Zalda otyryp qara ter­ge tústim. Siltep salatyn bir qamshy jetpeı turdy-aı... Abyroı bolǵanda, áıteýir, bizdiń batyr bir-eki súrinip baryp, jolyn tapty. Sondaǵy Ábekeń aǵamyzdyń áldeneshe ret qaıtalaǵan «qam­shy» sózi tekke aıtylmaǵan eken. Keshikpeı syryn uqtyq. Kóbi­miz erterektegi Súıinbaı men Qata­ǵannyń tarıhı aıtysynda qazaq aqynynyń jon arqasyna toǵyz órim buzaý tis qamshynyń osyp tıgeninen habarsyz ekenbiz. ...Qazaq pen qyrǵyz eliniń aýzymen qus tistegen aqyndary el namysyn tý etip, aıtysqa túsedi. Qara óleń dese qazandaı qaınaıtyn qazaq aqyny Súıinbaı qyrǵyz Qataǵanmen betpe-bet otyryp, dombyrasyn qolyna alǵanda, á degende... sózge býlyǵyp kibirtikteı beredi. Muny tez sezip, ashýǵa mingen Tezek tóre baptap barǵan aqynynyń jon arqasyn dáldep turyp: «Ne qara basyp otyr?» dep qamshysyn siltep salady. Sonda ǵoı Súıinbaıdyń arystandaı atylyp, sóz marjanyn aǵytqany. Kómekeıge jetip quıylýǵa shaq turǵan oı tasqynynyń qotarylyp túsýine Tezek tóreniń qamshysy sep bolǵan dep, Ábekeń áńgimesin aıaqtady. Biz bas shaıqadyq. Sol joly bas redaktorymyz Ábilǵazy Toǵyzbaevtyń «qam­shysynan aman qalǵan» redak­sııanyń súıiktisi Esho – Esenqul Jaqypbekov araǵa eki-úsh jyl salyp, aıtysta qamshy saldyr­maıtyn daraboz dárejege jetti. Sırek te bolsa ótip turatyn res­pýb­­lıkalyq aqyndar aıtysy­nan óz úlesterin alyp úlgergen uzynaǵashtyq Ásimhan Qosbasarov atamyz ben Joldashan Quramysov aǵamyzdyń ataq-dańqy dúrkirep turǵan. Qazaq úshin sazy janǵa jaıly, sózi maqpaldaı jumsaq «Sýyqtóbe» ániniń avtory Jol­dashan aǵa «Ekpindi eńbek» ga­zetinde redaktordyń orynbasary qyz­metin atqaratyn. Redaksııanyń boz qyrandary – Naǵashybek pen Seıithan, Manarbek pen Rát­bek, Álimjan men Núsipbaı da aı­tys dese degbiri ketip, «áý» deýge ámán­da daıar turar edi. Redak­sııa Esenquldyń naǵyz aıtys­qa daıyn­dalatyn jattyǵý alańy­­na aı­nal­dy. Seıithannyń fotola­bora­torııa­synda shanaǵynda saýsaq izderi badyraıyp kórinip turatyn bir qara dombyra sol jyldary paıda boldy. Shyn tulparlar shabysynan baıqalady degen ras. Qaıdan tapqany tek bir ózine málim, Esenqul aqyn «jaqsy menen jaman» týraly aıtqan Súıinbaıdyń termesin jaı júrgende de yńyldap aıtatyndy shyǵardy. Jaqsynyń júzi jyly, sózi maıda, Halqymnyń qalyń júndi kórpesindeı. Jaqsy bolar balanyń júzi jaqsy, Orystyń kúımeı pisken bólkesindeı... Súıinbaıdaı aqynnyń óz aýzy­nan shyqqan «orystyń kúımeı pisken bólkesindeı...» degen tirkes bárimizge tańsyq bolǵany da este. Osynaý teńeýdi sózdiń oraıy kel­gen­de árqaısymyz paıdalana qoı­ǵandy unatyp turýshy edik. Araǵa kóp ýaqyt salmaı Esenqul Jaqypbekov erekshe sýyrypsalma darynymen tanylyp, respýblıkalyq televı­zııa­lyq aqyndar aıtysynyń tuńǵysh laýreaty atandy. Biraq, keıin... Esenqul aqyn aıtysty da, satıralyq ótkir shý­maqtardy da birjolata bir burysh­qa jıyp qoıyp, lırıkaǵa – sezim poezııasyna es-tússiz boı urdy. Dese de shabytyna shabyt qosyp nár beretin pirlerin umytqan emes! Súıinbaıdyń jyrlaryn jatqa soǵyp, ómiriniń sońyna deıin «Jam­byl tátesine» arnap jyr shý­maq­­taryn juldyzdaı jarqyrata sha­shyp júrip, ózi de aqqan juldyzdaı bop ótti de ketti! Qaıran Esenqul!..  Talǵat SÚIINBAI, «Egemen Qazaqstan». Almaty.