Qazaqtyń qasıetti dombyrasy álemdik jahandaný úderisiniń jeti qarys jutqynshaǵyna jutylyp ketpeı, jıyrma birinshi ǵasyrda da óziniń qońyr únimen barshany baýrap keledi. Onyń kúmbiriniń kúıin qashyrmaı, osy kúnge deıin jetkizý ári ony bolashaqqa tabystaý úshin talaı tarlandar ter tókken. Bul arada tym alysqa siltemeı-aq Qalı Jantileýov, Nurǵısa Tilendıev, Shamǵon Qajyǵalıev, Qarshyǵa Ahmedııarov jáne Ázıdolla Esqalıevterdiń esimderin ataı ketsek te jetkilikti bolatyn sekildi. Mine, osy kúı alyptarynyń qataryna «Mahańdar joq, Mahańdardyń sarqyty, Muqaǵalı Maqataev bar munda», dep arqaly aqyn jyrlaǵandaı, solardyń sarqytyn iship, búgingi kúı jáne qazaq sımfonııa óneriniń óńirdegi beldi de bedeldi ókili, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Qyrymgereı Qajymovty da qosýǵa bolady. Keńestik kezeńde, tipti, táýelsizdiktiń alǵashqy jáne odan keıingi jyldardyń ózinde qazaq óneriniń betke qalqyp shyqqan qaımaqtary sol kezdegi astanamyz – Almatyǵa shoǵyrlandy. Álbette, osylaı bolýy qaı qısynǵa da qaıshy kelmeıdi. О́ıtkeni qaı kezde de, qaı elde de astana ónerdiń de ordasy bolyp qala bermek. Onyń ústine jumaqtaı kórinetin aıaýly Almaty ekiniń biri qıyp kete beretin qala ma edi?! Osyndaı sal-dáýren shaqta Qyrymgereı qazaqtyń Qurmanǵazy atyndaǵy akademııalyq halyq aspaptar orkestri men Qazaq KSR-niń memlekettik sımfonııalyq orkestri quramynda qatar qyzmet atqaryp júrgen bolatyn.
Onyń elge ańsary aýǵany, respýblıkanyń eń shalǵaı túpkirindegi óńirge atbasyn burǵany sonaý toqsanynshy jyldardyń basyna tuspa-tus keledi. Alǵashqyda Oral mýzyka ýchılıshesiniń dırektory bolyp taǵaıyndalǵan Q.Qajymov ózi týyp-ósken Oral óńiriniń totalıtarlyq rejim saldarynan tunshyǵyp, aıaq-qolyn jaza almaı jatqan ejelgi án-kúı ónerine ózindik bir jańashyldyq pen rýhanı silkinis ala keldi. Halyqtyq ónerge, sonyń ishinde halqymyzdyń án-kúı murasyna qashanda janashyrlyqpen qaraı biletin tájirıbeli tarlan táýelsizdiktiń eleń-alańynda arnaýly oqý ornynan Muhıt klasyn ashýǵa bastamashy boldy. Ári oǵan bas dáris berýshi retinde kásipqoı ánshi, aıtysker aqyn, sol kezdegi Qazaq KSR-niń eńbek sińirgen mádenıet qyzmetkeri Qatımolla Berdiǵalıevti shaqyrdy. Sonymen birge ýchılıshe janynan halyq aspaptar orkestrin uıymdastyrdy.
Bizdiń búgingi keıipkerimizdiń eldiń rýhanı-mádenı ómiriniń tolysa túsýine qosqan taǵy bir súbeli úlesi elý adamnan turatyn oblystyq halyq-aspaptar orkestrin qurýǵa bel sheshe kiriskeni. Onyń aldyna qoıǵan bul maqsaty 2000 jyly júzege asyp, oblysta osy óner ujymynyń tusaýy kesildi. Osy kezde Qyrymgereı Qajymov orkestrdiń kórkemdik jetekshisi ári bas dırıjeri bolyp taǵaıyndaldy. Osy bir mereıli sátten «Pah, shirkin, orkestr!» degen taqyryppen gazetimizge keńeıtilgen aqparat jazǵanymyz bar edi. О́ner adamynyń sál nársege balasha shattanyp, sál nársege kóńili jabyrqaı qalatyny da bar. Buǵan Qyrekeń balasha máz bolǵanyna da kýámiz. Tipti, áli kúnge deıin orkestr ashylǵanda solaı jazyp ediń-aý dep eske alyp otyrady.
Alǵashqy jyldary orkestr músheleri kók tıyn jalaqy almaı qyzmet jasady. Mundaı qur, jalań entýzıazmmen alysqa barý, ujymdy shashaý shyǵarmaı ustap otyrý múmkin emestigi de baıqalyp qaldy. Sodan soń jetekshi kásibı mýzykanttardyń basyn biriktirip orkestrdiń tolyqqandy, úılesimdi, uıymshyl ári aýyzbirligi joǵary ujym bolyp qalyptasýyna óziniń buǵan deıingi jınaǵyn tájirıbesi men uıymdastyrýshylyq qasıetin sarp etti. Kásibı mýzykant degennen shyǵady. Bul oraıda ol Qurmanǵazy orkestriniń quramynda júrgen talantty jastardy aldyrtýǵa da túrtki boldy. Olarǵa úı, páter bergizýdiń qajettiligi jóninde oblys ákimdigine máseleler men usynystar qoıa bildi. Solardyń biri búgingi Dáýletkereı atyndaǵy Batys Qazaqstan oblystyq halyq aspaptar orkestriniń bas dırıjeri ári kórkemdik jetekshisi «Daryn» memlekettik jastar syılyǵynyń ıegeri Erkin Nurymbetov edi.
Búginde atalǵan orkestr respýblıkadaǵy óz dástúri men órnegi qalyptasqan ári repertýary jyldan-jylǵa molaıyp kele jatqan akademııalyq sıpattaǵy óner ujymdarynyń birinen sanalady. Onyń Astana men Almatyny bylaı qoıǵanda, taıaý jáne alys shetelderde qoıǵan konsertteri talǵampaz kórermen tarapynan joǵary baǵa alyp júrgeni óz aldyna bólek áńgime. Árıne orkestrdiń osyndaı bıik tabystary men jetistikterinde onyń alǵashqy uıymdastyrýshysy, tuńǵysh kórkemdik jetekshisi ári bas dırıjeri Qyrymgereı Qajymovtyń qarymdy qoltańbasy bar.
О́ner de beıne bir baq qusy ispettes. Ol ekiniń biriniń basyna qona bermeıdi. Osynaý baq qusy meılinshe talǵampaz, kıeli, kirpııaz da kinámshil desek she?! Onyń serigi – sulý da syrly sezim, qonysy – kirshiksiz de perishte júrek bolyp qala bermek. О́ner bos keýdege turaqtamaıdy. Ushady da ketedi. Ony qaıtyp qonady dep úmittenbeı-aq qoıyńyz. Iá, baq qusy tárizdes óner qusy júregi taza, tuǵyry bıik jandardyń basyna ǵana qonatynyna kúmán keltirý qıyn-aq. Osy oraıda aıtar sózimizdiń túıini bireý ǵana. Qyrymgereı Qajymov basyna baq qusy, óner qusy qonǵan tekti talant.
Murat SABYR,
fılologııa ǵylymdarynyń doktory,
Temir QUSAIYN,
«Egemen Qazaqstan».
ORAL.
Sýrette: Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Qyrymgereı QAJYMOV.
Qazaqtyń qasıetti dombyrasy álemdik jahandaný úderisiniń jeti qarys jutqynshaǵyna jutylyp ketpeı, jıyrma birinshi ǵasyrda da óziniń qońyr únimen barshany baýrap keledi. Onyń kúmbiriniń kúıin qashyrmaı, osy kúnge deıin jetkizý ári ony bolashaqqa tabystaý úshin talaı tarlandar ter tókken. Bul arada tym alysqa siltemeı-aq Qalı Jantileýov, Nurǵısa Tilendıev, Shamǵon Qajyǵalıev, Qarshyǵa Ahmedııarov jáne Ázıdolla Esqalıevterdiń esimderin ataı ketsek te jetkilikti bolatyn sekildi. Mine, osy kúı alyptarynyń qataryna «Mahańdar joq, Mahańdardyń sarqyty, Muqaǵalı Maqataev bar munda», dep arqaly aqyn jyrlaǵandaı, solardyń sarqytyn iship, búgingi kúı jáne qazaq sımfonııa óneriniń óńirdegi beldi de bedeldi ókili, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Qyrymgereı Qajymovty da qosýǵa bolady. Keńestik kezeńde, tipti, táýelsizdiktiń alǵashqy jáne odan keıingi jyldardyń ózinde qazaq óneriniń betke qalqyp shyqqan qaımaqtary sol kezdegi astanamyz – Almatyǵa shoǵyrlandy. Álbette, osylaı bolýy qaı qısynǵa da qaıshy kelmeıdi. О́ıtkeni qaı kezde de, qaı elde de astana ónerdiń de ordasy bolyp qala bermek. Onyń ústine jumaqtaı kórinetin aıaýly Almaty ekiniń biri qıyp kete beretin qala ma edi?! Osyndaı sal-dáýren shaqta Qyrymgereı qazaqtyń Qurmanǵazy atyndaǵy akademııalyq halyq aspaptar orkestri men Qazaq KSR-niń memlekettik sımfonııalyq orkestri quramynda qatar qyzmet atqaryp júrgen bolatyn.
Onyń elge ańsary aýǵany, respýblıkanyń eń shalǵaı túpkirindegi óńirge atbasyn burǵany sonaý toqsanynshy jyldardyń basyna tuspa-tus keledi. Alǵashqyda Oral mýzyka ýchılıshesiniń dırektory bolyp taǵaıyndalǵan Q.Qajymov ózi týyp-ósken Oral óńiriniń totalıtarlyq rejim saldarynan tunshyǵyp, aıaq-qolyn jaza almaı jatqan ejelgi án-kúı ónerine ózindik bir jańashyldyq pen rýhanı silkinis ala keldi. Halyqtyq ónerge, sonyń ishinde halqymyzdyń án-kúı murasyna qashanda janashyrlyqpen qaraı biletin tájirıbeli tarlan táýelsizdiktiń eleń-alańynda arnaýly oqý ornynan Muhıt klasyn ashýǵa bastamashy boldy. Ári oǵan bas dáris berýshi retinde kásipqoı ánshi, aıtysker aqyn, sol kezdegi Qazaq KSR-niń eńbek sińirgen mádenıet qyzmetkeri Qatımolla Berdiǵalıevti shaqyrdy. Sonymen birge ýchılıshe janynan halyq aspaptar orkestrin uıymdastyrdy.
Bizdiń búgingi keıipkerimizdiń eldiń rýhanı-mádenı ómiriniń tolysa túsýine qosqan taǵy bir súbeli úlesi elý adamnan turatyn oblystyq halyq-aspaptar orkestrin qurýǵa bel sheshe kiriskeni. Onyń aldyna qoıǵan bul maqsaty 2000 jyly júzege asyp, oblysta osy óner ujymynyń tusaýy kesildi. Osy kezde Qyrymgereı Qajymov orkestrdiń kórkemdik jetekshisi ári bas dırıjeri bolyp taǵaıyndaldy. Osy bir mereıli sátten «Pah, shirkin, orkestr!» degen taqyryppen gazetimizge keńeıtilgen aqparat jazǵanymyz bar edi. О́ner adamynyń sál nársege balasha shattanyp, sál nársege kóńili jabyrqaı qalatyny da bar. Buǵan Qyrekeń balasha máz bolǵanyna da kýámiz. Tipti, áli kúnge deıin orkestr ashylǵanda solaı jazyp ediń-aý dep eske alyp otyrady.
Alǵashqy jyldary orkestr músheleri kók tıyn jalaqy almaı qyzmet jasady. Mundaı qur, jalań entýzıazmmen alysqa barý, ujymdy shashaý shyǵarmaı ustap otyrý múmkin emestigi de baıqalyp qaldy. Sodan soń jetekshi kásibı mýzykanttardyń basyn biriktirip orkestrdiń tolyqqandy, úılesimdi, uıymshyl ári aýyzbirligi joǵary ujym bolyp qalyptasýyna óziniń buǵan deıingi jınaǵyn tájirıbesi men uıymdastyrýshylyq qasıetin sarp etti. Kásibı mýzykant degennen shyǵady. Bul oraıda ol Qurmanǵazy orkestriniń quramynda júrgen talantty jastardy aldyrtýǵa da túrtki boldy. Olarǵa úı, páter bergizýdiń qajettiligi jóninde oblys ákimdigine máseleler men usynystar qoıa bildi. Solardyń biri búgingi Dáýletkereı atyndaǵy Batys Qazaqstan oblystyq halyq aspaptar orkestriniń bas dırıjeri ári kórkemdik jetekshisi «Daryn» memlekettik jastar syılyǵynyń ıegeri Erkin Nurymbetov edi.
Búginde atalǵan orkestr respýblıkadaǵy óz dástúri men órnegi qalyptasqan ári repertýary jyldan-jylǵa molaıyp kele jatqan akademııalyq sıpattaǵy óner ujymdarynyń birinen sanalady. Onyń Astana men Almatyny bylaı qoıǵanda, taıaý jáne alys shetelderde qoıǵan konsertteri talǵampaz kórermen tarapynan joǵary baǵa alyp júrgeni óz aldyna bólek áńgime. Árıne orkestrdiń osyndaı bıik tabystary men jetistikterinde onyń alǵashqy uıymdastyrýshysy, tuńǵysh kórkemdik jetekshisi ári bas dırıjeri Qyrymgereı Qajymovtyń qarymdy qoltańbasy bar.
О́ner de beıne bir baq qusy ispettes. Ol ekiniń biriniń basyna qona bermeıdi. Osynaý baq qusy meılinshe talǵampaz, kıeli, kirpııaz da kinámshil desek she?! Onyń serigi – sulý da syrly sezim, qonysy – kirshiksiz de perishte júrek bolyp qala bermek. О́ner bos keýdege turaqtamaıdy. Ushady da ketedi. Ony qaıtyp qonady dep úmittenbeı-aq qoıyńyz. Iá, baq qusy tárizdes óner qusy júregi taza, tuǵyry bıik jandardyń basyna ǵana qonatynyna kúmán keltirý qıyn-aq. Osy oraıda aıtar sózimizdiń túıini bireý ǵana. Qyrymgereı Qajymov basyna baq qusy, óner qusy qonǵan tekti talant.
Murat SABYR,
fılologııa ǵylymdarynyń doktory,
Temir QUSAIYN,
«Egemen Qazaqstan».
ORAL.
Sýrette: Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Qyrymgereı QAJYMOV.
Sońǵy jańalyqtar
Naýryz aıynda dári-dármekterdiń baǵasy 25%-ǵa arzandady
Ekonomıka • Keshe
Qazaqstanda aýa raıy 5 gradýsqa deıin sýytady
Aýa raıy • Keshe
Almaty oblysynda «Taza beısenbi» aksııasy barysynda 35 tonna qoqys polıgonǵa jóneltildi
«Taza Qazaqstan» • Keshe
Astanada júk kólikterine baqylaý kúsheıtildi
Elorda • Keshe
Almatyda samokat mingenderge baqylaý kúsheıdi
Zań • Keshe
Aqyly joldarda júrgizýshilerdiń uıyqtap ketýiniń aldyn alý úshin lazerler qoıylady
Infraqurylym • Keshe
