EQYU jáne jahandyq qaýipsizdik

Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń atalǵan taqyryptaǵy maqalasy ótken jyldyń 30 jeltoqsanynda «Izvestııa» gazetinde, ústimizdegi jyldyń 9 qańtarynda «New Europe» basylymynda jarııalanǵan bolatyn. Elimiz ótken jyly EQYU-ǵa tóraǵalyǵyn tabysty ótkizip, 11 jylǵy úzilisten keıin bolǵan Astana Sammıtin utymdy uıymdastyrǵany belgili. Joǵaryda atalǵan basylymdar tarapynan zor qyzyǵýshylyq týǵyzylǵany osynyń nátıjesi ekeni sózsiz.

Nursultan NAZARBAEV,

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti.

Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yn­ty­maqtastyq jónindegi uıymnyń 2010 jyldyń 1-2 jeltoqsanynda ótken Astana Sammıti ǵajaıyp oqıǵa boldy. Jasyratyny joq, ony ótkizý týraly she­shim ońaılyqpen qabyldanbady. Ta­razy basy eń sońǵy sátke deıin túrli argýmentterdiń salmaǵy saldarynan teńselip turdy. Asa salmaqty «qarsy» degen ýájdiń aıtpaǵy: is júzinde óziniń mıssııasyn oryndap bitken Uıymnyń Sammıtin ótkizýdiń qajeti ne? EQYU «qyrǵı-qabaq soǵys» dáýirinen shyǵyp, «temir shymyldyqty» buzýǵa jáne Shyǵys Eýropa men TMD-nyń posttotalıtarlyq elderinde Helsınkı qaǵıdattaryn ornyqtyrýǵa járdemdesti. Qazir Eýropa basqa boldy, álem óz­gerdi. Sondyqtan osyndaı kózqarasty jaqtaýshylar jańa jaǵdaılarda EQYU tek tarıhtyń jahandyq mura­jaıynan qurmetti oryn ǵana ala alady degendi kóldeneń tartty. Sóz reti kelgende aıta keteıik, osyndaı ustanym Astana Sammıtiniń qorytyndylaryn baǵalaý­da keı tustarda áli de kórinis berip qalady. Men mundaı pikirdi eshqashan bólisken emespin. Kerisinshe, EQYU qundylyǵy Eýropa men álem úshin túrli, úlken ózgeristi jyldary onyń maqsattary men qaǵıdattary Soltústik jarty sharyndaǵy ulan-ǵaıyr keńis­tikte – Vankýverden Vladıvostokqa deıingi aralyqta qaýipsizdikti ustap turýdyń jáne nyǵaıtýdyń ámbebap negizi bolyp qalýy dep eseptedim. Osy sebepti 1992 jyldyń shildesinde, EQYK-niń Helsınkıdegi úshinshi sammıtinde sóz sóılegen kezimde, men osyndaı úderisterdi Azııa qurlyǵynda bastaýǵa shaqyrdym. Al birneshe aı ótkennen keıin, sol jyldyń qazanynda men BUU Bas Assambleıasynyń 47-shi sessııasynyń minberinen Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńes shaqyrý ıdeıasyn usyndym. Búginde AО́SShK – tolyq quqyqty halyqaralyq uıym mártebesin ıelengen qalyptasqan qaýipsizdik qurylym. Onyń jumysyna Azııanyń 27 memleketi qatysady. Bul – búkil planeta tur­ǵyndarynyń jartysy ómir súrip jat­qan barlyq qurlyq aýmaǵynyń 90 paıyzy degen sóz. «Helsınkı rýhy» dep atalatyn jahandyq faktor qýaty­nyń aıǵaǵy osy emes pe? Astana Sammıti: HHI ǵasyrǵa qadam Astanada EQYU Sammıtin ótkizý týraly meniń bastamamnyń negizinde birqatar aspektiler boldy. Birinshiden, HHI ǵasyrda Uıym búkil Eýrazııada, tórt muhıt jaǵasyn shaıyp jatqan – Atlant muhıtynan Tynyq muhıtqa, Soltústik muzdy mu­hıttan Úndi muhıtyna deıingi keńis­tikte jańa aýqymdy qaýipsizdik júıesin qurý úshin óziniń burynǵy barlyq tá­jirıbesin paıdalana alady ári paı­dalanýy tıis degen tereń senimdilik. Ekinshiden, EQYU-ny daǵdarysty jaǵdaıdan alyp shyǵý mańyzdy boldy. 1999 jylǵy Ystambul sammıtinen soń Uıym jedel júrgen jahandyq ózgeris­terdiń tasasynda qaldy. О́ziniń jaýapkershiligi aýmaǵyndaǵy – Balqandaǵy, Dnestr jaǵalaýyndaǵy, Taýly Qara­baq­taǵy, Abhazııa men Ońtústik Ose­tııa­daǵy shet-sheńberli janjaldardy «qa­ty­ryp qoıǵanymen», olardy ádiletti retteý­diń qandaıda bir tásilin taba almady. Qaýipsizdiktiń jańa synaqtary men qa­terleriniń bastaýlary – halyqaralyq terrorızm, esirtki saýdasy, trans­shekaralyq qylmys pen zańsyz mıgrasııa – Eýropa shekarasynan áldeqaıda alysqa ketti. EQYU-ǵa qatysýshy elder arasynda qaýipsizdiktiń áskerı, gý­manıtarlyq jáne ekologııalyq ólshem­deri máselelerin túpkilikti túsinýde túrli kózqarastar kórinis berdi. Úshinshiden, EQYU elderi kósh­bas­shy­lary arasyndaǵy tikeleı únqatysýdyń qundylyǵy men utymdylyǵyn qalpyna keltirý qajet boldy. Únqatysýsyz, joǵary deńgeıdegi kezdesýlersiz senim de bolýy múmkin emes. Keıbir qatysýshy elderde Uıym sammıti alańdarynda bir-birimen esh júzdespegen saıası kósh­bas­shylardyń tutas bir býyny aýysyp úlgerdi. Osy dáleldemelerdiń barlyǵyn men sammıt shaqyrýdyń tıimdiligi jónindegi EQYU Turaqty keńesine beıneúndeýimde, ózimniń áriptesterimmen – memleket bas­shylarymen eki jaqty kezdesýlerim ba­rysynda jáne Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyǵy sheń­berinde ótkizilgen forým­dardaǵy sózderimde dáıektilikpen baıan­da­dym. Jáne men áriptesterime, EQYU elderi memleket jáne úkimet basshylaryna dáleldemelerimniń qoldaý tapqany úshin rızamyn. EQYU 1999 jylǵy Ystambul sammıtinde, is júzinde, esik ashqan HHI ǵasyr tabaldyryǵynda toqtap qaldy. Bul shepten ol tek Astana Sammıtinen keıin ǵana óte aldy. Bul qıyn qadam boldy, biraq ol jasaldy. Jáne bul búkil Uıymnyń biriktirýshi tabysy, onyń qaıta jandanýynyń bastaýy boldy. Barlyq qatysýshy elder men árip­tes­teriniń, sondaı-aq sheshýshi halyqaralyq uıymdardyń 73 resmı delegasııasyn jı­na­ǵan Astana Sammıti olardyń qaýip­siz­diktiń atalǵan asa iri halyqaralyq qury­lymy aıasynda odan ári únqatysýǵa daıyn ekendikterin kórsetti. EQYU-nyń Astana Sammıtin ótkizý ýaqyty Trıpolıde EO-Afrıka sammıti, Latyn Amerıkasyndaǵy Kankýn qalasynda ótken ekologııalyq konferensııa sııaqty iri halyqaralyq forýmdar ýaqyty­men tuspa-tus keldi. Buǵan qaramastan, EQYU-nyń Astana Sammıti Uıymnyń eń sal­maqty forýmy boldy. Munda Qazaq­stan­nyń EQYU-ǵa tóraǵa­ly­ǵy aıtarlyq­taı ról atqarǵanyn maqtanyshpen aıta alamyn. Qazaqstandyq tóraǵalyqtyń qýaty EQYU-ǵa basshylyq jasaı otyryp biz is júzinde barlyq áriptesterimizdiń keń qoldaýymen EQYU-ny reanımasııalaý josparyn ilgeri jyljytyp júzege asyra aldyq. Qazaqstandyq tóraǵalyqtyń sheshýshi mindeti qaýipsizdiktiń irgeli másele­leri boıynsha konsensýs alańyn keńeıtý jáne nyǵaıtý boldy. Biz EQYU-ǵa bar­lyq qatysýshylardyń qazirgi zamanǵy qaýip-qaterler men synaqtardy túsinýin­de ortaq kózqaras qalyptastyrý úderis­te­rin jalǵastyrdyq. Munyń qazirgi za­man­ǵy qaýip-qaterlerdi sezinýde úılesimdi is-qımyldar izdestirý úshin jáne, tutastaı alǵanda, Uıym ishindegi senimdi nyǵaıtý úshin mańyzy erekshe zor boldy. Qazaqstan BUU, Iаdrolyq synaqtarǵa jappaı tyıym salý týraly shart uıymy, NATO, Eýroodaq, Eýropa Keńesi, ShYU, TMD, UQShU, IKU jáne basqa bedeldi jahandyq jáne óńirlik qurylymdar ókil­deriniń konsýltasııalaryn ótkizý arqyly elder aralyq únqatysýlardy keńeıtip, bul úderiske ınnovasııa engizdi. Olardyń delegasııalary EQYU-nyń Astana Sammıtine qatysty. EQYU-nyń saıası leksıkonynda ortaq jáne bólinbeıtin Eýroatlantıkalyq jáne Eýrazııalyq qaýipsizdik túsinigi berik or­nyq­ty. Biz Uıymnyń barlyq úsh sebeti boı­­ynsha dáıekti jumys júrgizdik. Qarý­la­ný­ǵa jáne senim sharalaryna baqylaý rejimin jandandyrý men nyǵaıtý boı­yn­sha ujym­dyq kúsh-jiger jańa serpinge ıe boldy. Bul 2011 jyly 1999 jylǵy Vena qujatyn jańǵyrtý úderisin aıaqtaýǵa múm­kindik beredi. Jáne osymen bir mezgilde Eýropadaǵy Kádimgi qarýly kúshter týraly beıimdelgen shartty (EKQKBSh) kúshine engizý problemalary boıynsha taqyryptyq kelissózderdi bastaý jóninde ýaǵdalastyqqa jetý erekshe mańyzdy kórinedi. EQYU pishini sheńberinde «súrlenip tastalǵan» janjaldardy retteýdiń kelis­sóz úderisteri kókeıkestilendirildi. Qa­zaq­stan EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵa­sy retinde EQYU-nyń janjaldardy eskertý men olardyń aldyn alý, daǵdarys­ty jaǵdaılardy basqarý men janjaldardan sońǵy ońaltý salalarynyń áleýetin nyǵaıtty. Taýly Qarabaq janjalyn retteý boıynsha Mınsk tobynyń jumysy belsendilendirildi. BUU, Reseı, AQSh jáne basqa da elderdiń tyǵyz ózara is-qımyly arqyly biz Qyrǵyzstandaǵy saıası daǵdarysty sheshýge belsene qatystyq. Qazaqstan osy eldegi jaǵdaıdy turaq­tan­dyrýda, ishki janjaldar saldarynan bol­ǵan ekonomıkalyq shyǵyndardy qalpyna keltirýde mańyzdy ról atqarýyn jal­ǵas­tyrýda. Biz EQYU-daǵy áriptesterimizdi Aýǵan­standaǵy ahýaldy beıbit retteý úde­risine, onyń ekonomıkalyq jaǵynan eńse tikteýine qazirgiden de belsendirek qatysýǵa shaqyrdyq. Qazaqstan atalǵan elge keń kólemdi kómegin usyndy. Bizdiń elimizde shamamen bir myń jas aýǵandyqty asa qajetti beıbit mamandyqtarǵa oqytý úshin qarjy bólindi. Azyq-túlik berý júzege asyry­lyp, Aýǵanstanda birqatar ekonomıkalyq nysandar salý týraly kelisim jasaldy. Biz Qazaqstannyń Aýǵanstandaǵy problemalar túıinin sheshýdegi úlesi EQYU-nyń barlyq elderi úshin úlgi bolyp taby­la­tynyna senimdimiz. Qazaqstandyq tór­aǵalyq bizdiń áriptesterimizdiń Ortalyq Azııadaǵy birqatar qaýipsizdik másele­lerine nazaryn aýdartty. Atap aıtqanda, biz Aral problemasy boıynsha donorlyq konferensııa ótkizip, EQYU pishininde sý resýrstarynan tap­shy­lyq kórip otyrǵan óńirdiń sý prob­lemalaryn retteýdiń quqyqtyq halyq­aralyq negizi retinde «Sý jáne quqyq» baǵdarlamalaryn qabyldaý ıdeıasyn ilgeri jyljyttyq. Bul Qazaqstannyń ja­han­dyq úrdisterdi, EQYU-nyń ekonomı­ka­lyq-ekologııalyq sebeti mazmunyn esep­ke alǵanda, jańǵyrtýǵa qosqan úlesi boldy. Biz sondaı-aq Uıymdaǵy áripteste­ri­mizdiń nazaryn jahandyq qarjy-ekono­mıkalyq daǵdarys saldaryn eńserý jol­da­ryn izdestirýde kúsh biriktirý qajet­tigine aýdardyq. Qazaqstan EQYU-nyń Maastrıht strategııasyn sapalyq ımplementasııalaý boıynsha jumys júrgizýdi jáne ony postdaǵdarysty shyndyqqa beıimdeýdi usyndy. Úshinshi gýmanıtarlyq sebet sheńberinde Qazaqstan kópultty jáne polıkonfessııaly memleket retinde mádenıetaralyq jáne dinaralyq ún­qa­ty­sý ıdeıasyn belsendi qozǵady. 2010 jyl­dyń maýsymynda Astanada qazaqstandyq tóraǵalyq shaqyrǵan EQYU-nyń tole­rant­tylyq jáne kemsitpeýshilik jó­nin­degi joǵary deńgeıli konferen­sııasy ult­aralyq jáne konfessııaaralyq kelisim salasyndaǵy tájirıbeler almasýdyń ma­ńyzyn qýattap berdi. Oǵan qatysýshylar Qazaqstanda ta­bysty júzege asyrylyp kele jatqan 140 etnos pen 46 konfessııa arasyndaǵy beıbitshilik pen kelisim modelin joǵary baǵalady. Olar ultshyldyq, dinı tóz­beý­shilik, násilshildik, ksenofobııa jáne antısemıtızmdi eńserý úshin EQYU áleýe­tin belsendi paıdalanýdy qýattady. Bútindeı alǵanda, Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyǵy EQYU-nyń búkil jumysyna yrǵaqtylyq berdi. Biz osynaý joǵary mıssııany atqarýǵa úlken jaýapkershilikpen keldik jáne óz aldymyzǵa qoıǵan maqsattardy tolyq júzege asyr­dyq. Astana Sammıtinde sóılegen sózde­rinde memleketter men úkimetter basshy­lary,  delegasııalar jetekshileri bizdiń elimizdiń EQYU-ǵa tóraǵalyq etýdegi jigerli is-qımyldaryna joǵary baǵa berdi. О́z táýelsizdiginiń eleń-alańynda Semeı ıadrolyq polıgonyn jaýyp, ıadrolyq qarýdan tolyqtaı bas tartqan, AО́SShK-ni  qurý ıdeıasyn júzege asyrǵan, Eýr­azııadaǵy ıntegrasııa ıdeıasyn belsendi alǵa aparýshy Qazaqstan ózin taǵy da álemdik qoǵamdastyqtyń jaýapty qaty­sýshysy retinde kórsetti. EQYU-nyń jahandyq geometrııasy Geosaıasatta eki núkteniń eń jaqyn araqashyqtyǵynyń ózi  barlyq ýaqytta birdeı túzý bolyp shyǵa bermeıdi. EQYU úshin Ystambuldan Astanaǵa deıingi jol bútindeı 11 jylǵa sozyldy. Sondyqtan EQYU-nyń «Qaýipsizdik qoǵamdastyǵy jolynda» atty Astana Deklarasııasynyń tarıhı qundylyǵy talassyz. Birinshiden, onda Uıymnyń negizine alynǵan qaǵıdattardyń kókeıkestiligi jáne barlyq 56 qatysýshy memlekettiń Helsınkı Qorytyndy aktisinen, Parıj Hartııasynan, Eýropa Qaýipsizdigi hartııa­synan bastap jáne  onyń sheńberinde qa­byldanǵan basqa qujattarǵa degen bul­jy­mas ustanymy rastaldy. Ekinshiden, tuńǵysh ret EQYU-nyń eýrazııalyq vektory bekitildi. EQYU ke­ńis­tigindegi qaýipsizdik kórshi óńirlerdegi, ásirese, Jerorta teńizi men Azııadaǵy qaýipsizdikpen tyǵyz baılanysty ekendigi Astana Deklarasııasynda erekshe atap kórsetilgen. Onda EQYU-nyń jańa júz­jyl­dyqtaǵy basty baǵdary retinde  Eýro­atlantıkalyq jáne Eýrazııalyq qo­ǵam­dastyqtaǵy ortaq jáne bólinbeıtin qaýipsizdikti qurý maqsaty qoıylǵan. Úshinshiden, qujatta EQYU-ny nyǵaı­týǵa, onyń HHI ǵasyrdyń qaýip-qater­le­rine tıisinshe jáne yqpaldy jaýap berý qabiletin kúsheıtýge  baǵyttalǵan barlyq bastamalar bar. EQYU minberinen Uıymdy jańa sa­paly deńgeıge shyǵarýǵa degen barlyq múshe elderdiń ortaq múddeliligin kór­set­ken kóptegen usynystar estilgenin atap ótkim keledi. Qıyn da ashyq pikirtalastarda dúnıege kelgen «Astana rýhy» kvıntessensııasy da osy. Reseı Federa­sııa­synyń prezıdenti Dmıtrıı Med­vedev­tiń  eýropalyq qaýipsizdik týraly zańdyq turǵyda mindetteıtin shart qa­byldaý týraly bastamasy  qaýipsizdiktiń ortaq keńistiginiń bólinbestigine berik kepildik jasaýǵa baǵyttaldy. Italııa premer-mınıstri Sılvıo Berlýskonı Sammıt kúnderi Qazaqstan men Astana álemge pash etken  toleranttylyq pen ózara  qur­mettiń  úlgisin  EQYU úshin paıda­laný­dyń mańyzdylyǵyn aıryqsha atap ótti. EQYU tetikterin nyǵaıtýdyń barlyq ıdeıalary, sóz joq, Uıymnyń jahandyq qaýipsizdikti nyǵaıtýdaǵy rólin oı eleginen ótkizý úderisine qosylǵan ujymdyq úles bolyp tabylady. Men AQSh-tyń Memlekettik hatshysy Hılları Klın­tonnyń Astana Sammıtinde aıtqan «ol úshin EQYU-dan ózge birde-bir óńirlik uıymda neǵurlym qolaıly múmkindikter joq» degen ustanymyn tolyqtaı qol­daımyn. Ásirese, uıymnyń qaýip-qaterlerdiń jańadan paıda bolýyna qarsy tıimdi is-qımyldar jasaý, óz jaýapkershiliginiń búkil aýmaǵyndaǵy ótkir daý-jan­jal­dar­dyń aldyn alý men sheshý múmkindikterin keńeıtý týraly aıtqan  kezde  onyń ma­ńyzy zor. О́z kezeginde Qazaqstan da EQYU-ny nyǵaıtý jóninde usynystar engizip, onyń mańyzy Astana Sammıtine qatysýshylar­dyń joǵary baǵasyna ıe boldy. Bizdiń  oıymyzsha,  EQYU-nyń  HHI  ǵasyrdaǵy jahandyq geometrııasy tómen­degideı baǵyttar boıynsha maqsatty is-qımyldardan qurylýǵa tıis. Birinshi. Qazaqstan Eýrazııa qurly­ǵy­nyń ıntegrasııalyq qurylymdary ara­syndaǵy jahandyq qaýipsizdikti nyǵaıtý máselelerinde ózara is-qımyldar ornatý­ǵa shaqyrdy. Shyǵys-Batys jelisi boıyn­sha – Eýropa Odaǵy men NATO arasynda, bir jaǵynan, EýrAzEQ pen UQShU ara­synda – ekinshi jaǵynan.  Soltústik-Oń­tústik jelisi boıynsha – EQYU, AО́SShK jáne 2011 jyly Qazaqstan tóraǵalyq etetin Islam Konferensııasy Uıymy. Ekinshi. Biz qarjy-ekonomıkalyq qaýip­sizdik máselesin EQYU-nyń jeke sebeti retinde bólip shyǵarýdy usyndyq. Búginde EQYU keńistiginde jáne bútindeı Eýrazııada planetamyzdyń  ekonomıkalyq ósýiniń kóptegen perspektıvaly  areal­dary  ornalasqan, olar – Soltústik Amerıka, Eýropa Odaǵy, Qytaı, Reseı, Úndistan, Parsy shyǵanaǵy, Ońtústik-Shyǵys Azııa. Sondyqtan olardyń ara­synda senim men tıimdi qaýipsizdik júıesi negizindegi ózara  baılanystardy  izdeýdiń  mańyzy zor. Men Uıymnyń álemdik rezervtik valıýtasyn jasaý úderisine, kelisilgen qarjy-valıýta saıasaty qaǵıdatyn qalyptastyrýǵa, Eýroatlantıkalyq jáne Eýrazııalyq keńistiktegi yntymaqtastyq pen ıntegrasııaǵa atsalysýǵa áleýeti bar dep oılaımyn. Bizdiń paıymdaýymyzsha, osy máselelerdi kórsete otyryp, ja­ńa­dan «Maastrıht plıýs» qujatyn qabyl­daıtyn ýaqyt keldi. Jáne bul ustanym birqatar memleketter basshylarynyń, máselen, Grekııa premer-mınıstri Georgıos Papandreýdiń  Astana Sammıtinde sóılegen sózinde qoldaý tapty. Sol sııaqty EQYU qurylymyn energe­tı­kalyq qaýipsizdik jáne ekonomıkalyq qarym-qatynastar jónindegi keńestermen tolyqtyrýdyń da mańyzy zor. Úshinshi.  Áskerı-saıası  ólshemderdi  nyǵaıtý  úshin biz qarýsyzdaný men taratpaý salasynda jańa kelisim-sharttyq nor­malardy qalyptastyrý maqsatynda EQYU-nyń arnaıy forýmyn qurýdy usyndyq. Transshekaralyq  qylmystarǵa,  esirtki  trafıgi men zańsyz mıgrasııaǵa qarsy kúresti úılestirý úshin EQYU elderi mınıstrleri deńgeıinde keńes taǵaıyndaýǵa degen de qajettilik bar. Tórtinshi. Biz ádil de ashyq konfes­sııaaralyq únqatysýǵa shaqyrdyq. 2009 jyldyń shildesinde Kaır ýnıversıtetinde sóılegen sózinde AQSh Prezıdenti Barak Obama «Alǵa qaraı jyljý úshin biz tek jabyq esik jaǵdaıynda ǵana jıi aı­tylatyndardy, ıaǵnı ózimizdiń oıymyz­daǵylardy bir-birimizge ashyq aıtýymyz kerek. Bir-birimizdi estýge, bir-birimizden úırenýge, bir-birimizdi syılaýǵa jáne ortaq pozısııalar izdeýge barynsha umty­lýymyz qajet», dep ádil sózder aıtty. EQYU sheńberindegi  mundaı  únqa­tysýdy  Astanada 2003 jyldan bastap tu­raqty ótkizilip kele jatqan Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri seziniń daıyn alańynda ótkizýge  múmkindik bar dep esepteımin. Bizdiń pikirimizshe, «EQYU: Jańa onjyldyqtaǵy toleranttylyqqa» atty qujat daıyndap, qaıyrymdylyq  pen  ádiletti  álem qurylymyn jahandyq turǵyda bekitý úshin onda  álemniń jetekshi dinderi, ásirese, ıslam men hrıstıan dinderi arasyndaǵy ózara is-qımyldar men yntymaqtastyqtyń qaǵıdalaryn  qyz­mettestiktiń prınsıpterin beıneleý qajet. Besinshi. EQYU-nyń Qaýipsizdik ıns­tı­týtyn taǵaıyndaı otyryp, EQYU sheń­berinde qaýipsizdiktiń jekelegen ólshem­der  dárejesindegi túrli problemalaryn boljaý jónindegi jumystardy jolǵa qoıýdyń mańyzy zor. EQYU qurylym­darynyń Uıym jaýapkershiliginiń bar­lyq aýmaǵynda, sonyń ishinde azııalyq bóliginde ornalasýynyń da mańyzy az emes. Alǵash ret Eýropanyń geogra­fııalyq shekarasynan tysqary,  Ortalyq  Azııada ótkizilgen Astana Sammıti bul úderisti bastap berdi. Ǵasyrdyń basyndaǵy «Syndarly on jyl» atty kitabymda men Ortalyq Azııa­ny bizge  jahandyq turaqsyzdyq doǵa­synyń bir bóligi  retinde ǵana kórsetýge tyrysqan tezısti tııanaqty túrde teriske shyǵarǵan bolatynmyn. О́ńirdiń áleýetin men múlde basqadan – onyń Batys pen Shyǵystyń, Soltústik pen Ońtústiktiń arasyn baılanystyrýshy býyn bolý múmkindiginen kóremin. EQYU-nyń Astana Sammıtinen keıin Ortalyq Azııanyń  qaýipsizdiktiń  qysqartylǵan  mehanızmindegi keńistik bolýdan aman qalǵandyǵy týraly aıtýǵa bolady. Bú­gin­de Qazaqstan men Ortalyq Azııanyń bar­lyq elderi eýrazııalyq jáne jahandyq tu­raqtylyqty nyǵaıtýdyń mańyzdy býy­ny retinde álemdik arenaǵa shyqty.  Onyń 2011 jyly  óz  táýelsizdiginiń  20 jyl­­dy­ǵyn atap ótetin bizdiń jas mem­leketterdiń nyǵaıýy  úshin mańyzy orasan zor. EQYU-nyń Astanada ótken Sammıti­niń Qazaqstanǵa oń yqpalyn tıgizgenin de atap aıtpasqa bolmaıdy.  Ol bizdiń hal­qymyzdy toptastyrdy,  asa  zor kúr­deli mindetterdi sheshý jáne eń joǵary maqsattarǵa jetý qabiletine degen senimdi nyǵaıtty.  Biz álemdik qoǵamdastyq al­dynda jaýapty, beıbitshilikti, turaq­tylyq pen qaýipsizdikti nyǵaıtýda tııa­naqty ári belsendi ekenimizdi kórsettik. EQYU-nyń Astana Sammıti  EQYU ta­rıhyndaǵy  kúrdeli  kezeńge  qorytyndy  jasady. Ol Uıym úshin bolashaqqa esik ashyp, onyń jańǵyrýyna tamasha múm­kin­dik berdi. Búginde birlesken jumystardy álsiretpeýdiń mańyzy zor. EQYU-ny reformalaý jónindegi Astanada aıtylǵan barlyq usynystarǵa muqııat taldaý jasalyp, olar EQYU-nyń aldaǵy jyl­dardaǵy is-qımyldar  josparyn  tolyq­tyrý barysynda eskerilýi tıis. 2010 jyly EQYU-ny basqarǵan Qazaqstan tájirıbesin odan keıingi tóraǵalardyń – 2011 jyly Lıtvanyń, 2012 jyly Irlandııanyń, 2013 jyly Ýkraınanyń jáne basqalardyń  organı­kalyq túrde damyta túsetinine meniń senimim mol. Sonymen birge, EQYU-daǵy joǵary deńgeıdegi únqatysýdyń úzilip qalmaýynyń da mańyzy zor. Ol Uıymǵa qatysýshy barlyq elderdiń jáne olardyń kóshbasshylarynyń nıetteri men erik-jigerlerine baılanysty bolmaq.  Bul – Uıymnyń yqpaldylyǵynyń, oǵan kiretin memleketterdegi turaqtylyq pen qaýip­sizdikti nyǵaıtýdyń negizgi sharty. Jahandaný túrli elder men halyq­tar­dyń taǵdyrlaryn tyǵyz baılanystyrdy. Bizdiń  maqsattarymyz  ortaq – Jer  sha­ryn­daǵy  beıbitshilik pen kelisim, progress pen órkendeý. EQYU-nyń HHI ǵasyrdaǵy jahandyq mindeti de dál osy joǵary maqsattarǵa qol jetkizý bolyp tabylady. «Izvestııa», 30 jeltoqsan, 2010 j., «New Europe», 9 qańtar, 2011 j.