Kólik dálizderi – ekonomıka draıveri

Prezıdent janyndaǵy Qazaqstannyń strategııalyq zertteý­ler ınstıtýtynyń uıymdastyrýymen Astanada «Eýrazııalyq kólik dálizderi: yntymaqtastyqtyń jańa joldary» atty II halyqaralyq konferensııa ótti. Oǵan Investısııalar jáne damý mınıstri Áset Isekeshev jáne Qazaqstan, Reseı, Qytaı, Iran, Mońǵolııa, Grýzııa, Ázerbaıjan men Qyrǵyz eliniń strategııalyq zertteýler ortalyqtary men ózge de saraptamalyq uıymdardyń mamandary qatysty. Konferensııada Eýrazııa qurlyǵyndaǵy ózekti kólik-tranzıt jobalary, halyqaralyq qatynastardyń geosaıası aspektileri, birlesken ınfraqurylymdyq jobalardy júzege asyrý sheńberindegi yntymaqtastyq pen ózara is-qımyldardyń máseleleri, sondaı-aq, «Jibek joly» jobasy men «Nurly Jol» memlekettik baǵdarlamasy túıisýiniń negizgi baǵyttary talqylandy. «Búgingi tańda kólik-tranzıt áleýetin damytý taqyryby – Ortalyq Azııadaǵy sarapshylyq-saıası pikirtalastarda kóteriletin mańyzdy máselelerdiń biri. Máselen, byltyr JJEB men EAEO jobalaryn túıistirý týraly aıtarlyqtaı qyzyqty ıdeıa paıda boldy, bul da sarapshylardyń pikirtalasyn jańa mazmunmen tolyqtyrdy. Bylaısha aıtqanda, Jibek jolyn jańǵyrtý ıdeıasy óńir perspektıvalary týraly pikirtalastyń tamyryna qan júgirtip qana qoımaı, Ortalyq Azııanyń geosaıasatyndaǵy keıbir máselelerdi qaıta pysyqtaýǵa múmkindik berdi», dedi QSZI dırektory Erlan Qarın. Shara barysynda «Jibek joly» jobasy da sarapshylar nazarynan tys qalmady. «Qazirgi tańda «Jańa Jibek joly» jobasyn iske asyrý sharasy keńistiktegi halyqtyń basty nazarynda. Bul jóninde buǵan deıin de aıtylyp kelgenimen, 2013 jyldyń qyrkúıek aıynda Qytaı eliniń basshysy Qazaqstanǵa jasaǵan memlekettik saparynda «Jibek joly, jańa ekonomıkalyq beldeýin» qurý jóninde ıdeıa kóterdi. Bul istiń basy Qytaı elinde buǵan deıin bastalyp ta ketken bolatyn. Endi aımaqtaǵy eldermen birlese otyryp, birtutas kólik dálizderin jasap, júk aǵyndarynyń kedergisiz aǵylýyna jaǵdaı jasaý kerek. Ortalyq Azııadaǵy elderdiń bárine birdeı paıda ákelip, ekonomıkalary men halqynyń áleýetin jaqsartatyn halyqaralyq bul joba birden qoldaý tapty deýge bolady. Dál búgingi kúni bul ıgiliktiń paıdasy óz jemisin bere de bastady», dedi ınstıtýt basshysy. Aımaqtyń saıası-ekonomıkalyq jaǵdaıyna taldaý jasaǵan sarapshy, Qazaqstanda qolǵa alynǵan ınfraqurylymdyq baǵdarlamalar jóninde de aıtyp ótti. «Qazaqstanda júzege asyryla bastaǵan aýqymdy jobalarǵa nazar salsaq, ol bir bizdiń elge ǵana emes, aımaqtaǵy elderdiń báriniń damýyna sony serpin beretinin ańǵarý qıyn emes. Qazaqstannan san tarapqa shyǵatyn halyqaralyq kólik-tranzıt dálizderi sońǵy úlgide salynyp jatqany aıan. Meıli temirjol, áıtpese avtojol bolsyn, olardyń boıyna belgili oryndarǵa servıstik ortalyqtar salynyp, júk aǵyndarynyń kidirissiz aǵylýyna barlyq jaǵdaı jasalyp jatyr. Sondaı-aq, bizdiń elde sý jolyna da kóp mán berilip jatqany málim. Ol Kaspıı teńizindegi júk porttaryn jańǵyrtý sharasy ekenin aıtqan jón. Oǵan qosa, teńiz jaǵalaýyndaǵy ekinshi port Quryq iske qosylǵanda Qazaqstannyń sý arqyly júk tasymaldaýy jylyna 20 mıllıon tonnadan asyp jyǵylýy kádik», dedi E.Karın. Konferensııanyń ekinshi bóliminde sóılegen Investısııalar jáne damý mınıstri Áset Isekeshev Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń usynystarymen Azııa aımaǵyndaǵy elderdiń ekonomıkalyq damýynyń barlyq salalary jańa satyǵa kóterilip jatqanyn aıtty. Al «Jańa Jibek joly» jobasyn jańǵyrtý ıdeıasy Azııa elderiniń jańa ekonomıkalyq damý dáýiriniń bastalǵanyn bildiretinin atap ótti. «Qazaqstannyń geografııalyq ornalasýy qolaıly transkontınentaldyq kólik dálizin qurýǵa suranyp tur. Memleket basshysynyń saıasatyna oraı elimizden ótetin barlyq kólik dálizderinde servıstik qyzmet oryndary halyqaralyq talaptarǵa saı qurylyp, birtutas hab jasaýǵa múmkindik beredi. Osyǵan oraı sońǵy 5 jylda kólik ınfraqurylymyn jasaýǵa jáne jańǵyrtýǵa 1,5 trln. teńge bólindi. Osynyń nátıjesinde Halyqaralyq ekonomıkalyq forýmnyń reıtıngi boıynsha Qazaqstannyń 30-orynǵa alǵa jyljýyna múmkindik týdy. Atap aıtqanda, ekonomıkalyq damý boıynsha 140 eldiń arasynda 88-shi orynnan 58-orynǵa kóterildi», dedi mınıstr. Qazaqstannyń tranzıttik múmkindikteri men júk ótkizý áleýeti jóninde áńgime órbitken vedomstvo basshysy, jańadan iske qosylǵan temirjol jáne avtojoldarǵa toqtaldy. Sondaı-aq, sý joly men áýe qatynasyna da aıryqsha nazar aýdartty. Qazirgi tańda Qazaqstanda birtutas kóliktik-logıstıkalyq hab qurylysynyń nátıjeli aıaqtalyp kele jatqanyn aıtqan ol, bul shara kórshi elder ekonomıkasynyń damýyna da tyń serpin beretinin atap ótti. Sóıtip, «Jańa Jibek joly ekonomıkalyq beldeýin» qurýdyń mańyzy asa zor ekenine kóńil bólip, ortaq iste jumyla bilýge shaqyrdy. Nurbaı ELMURATOV, «Egemen Qazaqstan».