Kırıll PRIVALOV: «Reseıdiń Qazaqstannan úırengeni jón»

20 naýryzda ótetin Qazaqstandaǵy kezekten tys Parlament saılaýy, Reseıdegi qazirgi zamanǵy saıası trendter máseleleri, sondaı-aq, EAEO keńistigindegi saıası úderisterdiń damý barysy «Rossııskaıa gazeta» basylymynyń alańynda talqylandy. «Sever-Iýg» polıtologııa ortalyǵynyń bastamasymen uıymdastyrylǵan dóńgelek ústel otyrysyna Qazaqstan men Reseı sarapshylary qatysty. Keń aýqymdy pikirtalastar Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq memleketterindegi elektorattyq naýqannyń ózine tán jáne jalpy sıpattary men Qazaqstandaǵy saıası júıeniń demokratııalaný kezeńderine arnaldy. Munda bas­­­ty nazar qazirgi saılaý naý­­­­qany­na, ony kezekten tys ót­kizý­diń sebep­terine, saılaý qory­tyn­dy­lary­nyń ishki saıası jaǵdaıdyń ári qaraı damýy men Qazaqstan jáne Reseı arasyndaǵy qarym-qa­ty­nas­qa qalaı áser etetinine aýdaryldy. Kezdesýdi asha kelip, Postkeńes­tik keńistiktegi qoǵamdyq-saıası úderisterdi zertteý jónindegi aq­parattyq-saraptamalyq orta­lyqtyń bas dırektory Sergeı Rekeda Qazaqstandaǵy osy jolǵy saılaý naýqanynyń mańyzyn atap kórsetti. «Májilistiń ja­ńa quramynyń aldynda «Ult Jos­paryn» – Prezıdent Nur­sultan Nazarbaev belgilep ber­gen damýdyń strategııalyq baǵdar­la­masyn júzege asyrý mindeti tur», – dedi S.Rekeda. Dóńgelek ústel basynda saı­laýaldy naýqany barysy týra­ly Saılaýdy baıqaý jónindegi respýblıkalyq qoǵamdyq komıs­sııa basshysy Nurlan Erimbetov jan-jaqty aıtyp berdi. «Bizdiń komıssııada qazir 22 adam, elge belgili azamattar – tanymal jazý­shy­­lar, jýrnalıster, ǵalym­dar, bıznesmender, ıaǵnı óz baǵalaý­larynda táýelsizdikke ıek artatyn adamdar jumys isteıdi», – dedi ol. Bul jolǵy saılaýdyń erek­she­likteri týraly aıta kele, ol saı­la­ýshylardyń azamattyq bel­sen­­di­likterin jáne naýqanǵa jas­­tar ta­rapynan aıtarlyqtaı qyzy­ǵý­shylyq bar ekenin atap ótti. Onyń sózine qaraǵanda, jergilikti 10 myńǵa jýyq baıqaýshynyń arasynda jastardyń kóptigi qýant­paı qoımaıdy. Sonymen qatar, Májilis pen barlyq deńgeı­degi máslıhattar depýtattaryna kan­dıdattardyń burynǵyǵa qara­ǵanda jasara túskeni de ózine nazar aýdartady. Qazirgi úmitkerlerdiń orta jasy 43-44-ti quraıdy. N.Erimbetovtiń pikirinshe, el azamattary jańa, jas tulǵalardy kórgisi keledi. Bul pikirmen Máskeý memleket­tik halyqaralyq qatynas­­tar ınstıtýty Saraptama ortaly­ǵy­nyń dırektory Andreı Kazan­sev kelisetinin bildire kelip, bylaı dedi: «Eger «Nur Otan­nyń» partııalyq tizimine kóz salar bolsaq, onda kóptegen jańa esim­derdi kóremiz». Onyń pikirin­she, Qazaqstan postkeńestik keńis­tik­te jas, bilimdi, qazirgi zaman ta­laptaryna jaýap berýge qabiletti jastardy ilgeriletýde pıoner bolyp tabylady. A.Kazansev atalǵan úderisti «túrli-tústi re­volıý­sııalarǵa» qarsy is-qımyl ta­nytýdyń jaqsy resepti dep baǵalady. «Qazaqstan basshy­lyǵy­nyń dana saıasaty «túrli-tústi revolıýsııalar» problemasynan aınalyp ótýge múmkindik beredi. Basqarý elıtasy turaqty túrde jańaryp otyrýda. Osy turǵydan alǵanda, «Bolashaq» baǵdarlamasy teńdesi joq, taza qazaqstandyq brend bolyp tabylady», – dep atap ótti sarapshy. A.Kazansev, sonymen qatar, Qazaqstannyń uzaq jyldar boıy etnosaralyq jáne konfessııa­ara­lyq kelisimdi saqtap, ult­ty birlik pen tutastyqqa jumyldyra alyp otyrǵan azdaǵan memleketterdiń biri ekenin kóldeneń tartty. «Bizge, keı kezderi, ultaralyq kelisim, keńestik ınternasıonalızm tur­ǵysynan alyp qaraǵanda, ózi­nen ózi osylaı bolýy tıis úderis sııaqty bolyp kórinetini jasyryn emes. Shyn máninde, buǵan qol jetkizý óte qıyn. Bárinen buryn bul – teńdestirilgen ishki-syrtqy saıasattyń jemisi», – dedi sarapshy. Onyń pikirinshe, Qazaqstan – is júzinde kórshilerimen eshqandaı problemasy joq Azııadaǵy azdaǵan memleketterdiń biri. Sondaı-aq, Qazaqstan Reseıdiń senimdi seriktesi jáne odaqtasy bolyp taby­lady. Aldaǵy saılaý osy tu­raq­tylyqty nyǵaıtýǵa oń yqpal etetin bolady. Reseı Qoǵamdyq palatasynyń múshesi Iosıf Dıskın aldaǵy saılaýdy jalpyqazaqstandyq saıası ult qalyptastyrý úderisin­degi mańyzdy qadam dep atady. «Barlyq postkeńestik elder basy­nan keship otyrǵan asa kúrdeli makr­o­áleýmettik transformasııa úderis­teri barysynda, ıaǵnı múd­deler men qundylyqtar arasyn­da pikirler alshaqtyǵy bolýy yqtımal kezde munyń mańyzy óte zor. Osyndaı qarama-qaıshy­lyqtar kezinde túrli kózqarastar men áleýmettik teris pikirler paı­da bolýy ábden yqtımal ekeni de túsinikti jaıt», – dep atap ótti I.Dıskın. Onyń sózine qaraǵanda, Prezı­dent Nursultan Nazarbaev mundaı qaterdi árqashan jaqsy túsinip keledi. Osyǵan baılanysty mem­lekettik júıeniń negizine qoǵam­dy dinaralyq jáne ultaralyq qaǵıdattar boıynsha bólýge múm­kin­dik bermeıtin toptasqandyq faktory alynyp otyr. Sarapshy kezekten tys saılaý týraly sh­e­shim­di de durys dep atady. О́ıt­­keni, asa kúrdeli qarjy jaǵ­daıynda is basyndaǵy bıliktiń zańdylyǵyn nyǵaıta túsý qajet. «Bul – halyqqa qaıyrylýdaǵy eń durys tańdalǵan jol, – dedi osy oraıda I.Dıskın. – El halqy memlekettiń qaı jaqqa baǵyt ustanatynyna qatysty ózderiniń tańdaýlaryn jasaýǵa múmkindik alyp otyr». Qazaqstan basshysynyń pre­ven­tıvti is-qımyl tanytyp, ne nár­seniń de aldyn oraı biletin qabiletin Búkilreseılik memlekettik tele- jáne radıohabarlaryn taratý kompanııasynyń sholýshysy Kırıll Prıvalov atap ótti. Onyń sózine qaraǵanda: «Qazaqstan Pre­zıdenti ýaqyttyń aldynda júrip qana qoımaı, oǵan óziniń aıtqanyn da istete alady». «Saı­laý reformalardy tereńdetý, mem­leketti jańǵyrtýǵa serpin berý, turaqtylyq tetigin qamtamasyz etip, turaqsyzdyq tetiginiń jumys istep ketýine múmkindik ber­meý úshin qajet, – dep atap kórset­ti K.Prıvalov. – Nursultan Nazar­baev sýperprezıdenttik res­pýb­lıkadan prezıdenttik-par­lamenttik respýblıkaǵa tranzıt­ke daıyndalyp jatqanyn jasyr­maıdy. Osy turǵydan alǵanda, halyqtyń saılaýǵa jáne Parla­ment­tiń bolashaq quramyna kóz­qarasy da múldem jańasha kóri­nedi». Onyń aıtýynsha, jańa min­detterdi sheshý úshin jańa adamdar kerek jáne bul úderiste Reseıdiń Qazaqstannan úırengeni jón. Reseı Memlekettik Dýma­synyń TMD isteri, eýrazııa­lyq ıntegrasııa jáne otan­dastarmen baılanys jónindegi komıtetiniń múshesi Irına Rod­nına pikirtalasqa jańa lep ákelgendeı boldy. Ol óziniń byltyr Qazaqstanda ótken pre­zı­denttik saılaýǵa baıqaýshy retin­de qatysqanynan úlken áser alǵanymen bólisti. «Saılaý úde­risi boıynsha eshqandaı es­kertpeler bolǵan joq. Daýys berý tamasha uıymdastyrylýymen jáne halyqtyń asa joǵary bel­sendiligimen este qaldy», – dedi ol. Onyń oıynsha, aldaǵy par­lamenttik saılaý da osyndaı deńgeıde ótetin bolady. Dóńgelek ústel otyrysyn qory­tyndylaı kelip, qatysýshylar Qazaq­standa ótip jatqan saılaý sıkly el basshylyǵy alǵa qoıǵan strategııalyq mindetterdiń tabys­ty oryndalatynyna senim uıala­tatynyn bildirdi. Al bul Qazaq­stan úshin de, Reseı úshin de asa mańyzdy. Sáýlebek BIRJAN.