Kóktem kóp júk artady

Kúntizbe kóktemdi ákel­genimen, Qostanaı óńiriniń alqaptaryn basqan qalyń qardyń kóbesi sógile qoıǵan joq. Biraq «tur-turdan» habar kelse, uıqydan bereke qashady» degendeı, kóktemniń kúni tóbede uzaq turyp, dúnıeni del-sal etetin ýaqyt ta alys emes. Tótenshe jaǵdaılar qyzmetkerleri qarǵyn sýdyń «álegin» aldyn ala kútip, daıyndyǵyn kúsheıtip, alaqanyna túkirip otyr. Kóktem jyl saıyn dıqandarǵa da kóp júk artady. Naýqannyń ár kúnin tıimdi paıdalanýdyń syrtynda, búginde dıqan úshin qarjy, tehnıka máselesi de jetip artylady. Oblys agroónerkásip kesheni qyzmetkerleriniń kóktemgi dala jumystary aldyndaǵy keńeıtilgen májilisinde oblys ákiminiń orynbasary Ǵaýez Nurmaǵambetov alda atqarylar máselelerdiń túıindilerine toqtalyp ótti. Bıyl qostanaılyq dıqan­dar dándi, maıly daqyldar, bur­shaǵy, kókónisi, kóp jyl­dyq shóbi bar, barlyǵy 5,1 mıllıon gektar jerge dán sebetin bolady. Alqap ótken jylǵa qaraǵanda 68 myń gektarǵa ulǵaıady. Onyń ishinde dándi daqyldar 4,1 mıllıon gektardy qurasa, tek bıdaı ǵana 3,7 mıllıon gektar alqapty alatyn bolady. Osy kezge deıin bıdaı alqaby qysqartylyp, maıly daqyldar alqaby keńeıtilip keldi. Al bıyl dıqandar, kerisinshe, bıdaıdy 112 myń gektar artyq sebedi, bul barlyq alqaptyń 72,5 paıyzyn quraıdy. Sońǵy jyldary naryqta suranysqa kóbirek ıe bolyp otyrǵan maıly daqyldar alqaby oblysta bıyl azaıdy, barlyǵy 315 myń gektardan aspaıtyn boldy. Daqyldyń osy túriniń ár gektaryna tólenetin sýbsıdııanyń alynyp tastalýyna baılanysty alqap kólemi kemigenimen, dıqandar naryqtaǵy suranysy mol maıly daqyldardan qol úzgen joq. Zyǵyrdy 170 myń gek­tarǵa, kúnbaǵysty 95 myń gektar­ǵa, saflordy 22 myń gektar­ǵa egedi. О́ıtkeni, bul daqyl­dar­dyń baǵasy naryqta kóp ózger­meıdi, dıqan mańdaı teriniń ótemin qaıtarady. Sonymen qatar, kartop pen kókónistiń de alqaby burynǵy jyldarmen salystyrǵanda ulǵaıady. Sebebi, ol da naryqtaǵy sura­nysqa baılanysty. Mamandardyń aıtýynsha, astyq ýaqtyly pisý úshin mamyr aıynyń 15-inen 30-yna deıin dán jerge sińirilýi tıis. – Osy údeden shyǵý úshin sharýashylyqtar táýligine 270-280 myń gektar jerge dán sebýi tıis. Sońǵy tórt jyldyń tájirıbesi kórsetkendeı, mamyrdyń 15-si men 20-sy aralyǵynda táýligine 151 myń gektarǵa dán sebiledi de, mamyrdyń aıaǵyna qaraı qarqyn kúnine 300 myń gektardan asatyn. Biraq ol ortasha alǵanda táýligine 232 myń gektardan artpaıtyn, – dedi Ǵaýez Nurmaǵambetov. Kóktemde dándi sebý ýaqytynan keshikken saıyn, kúzdiń nátıjesi de soǵan oraılas bolady, kesh ekken alqaptardyń túsimi de birden azaıady, kúzdiń yzǵaryna urynǵan bıdaıdyń sapasy da tómendeı beredi. Demek, sapasy tómendegen bıdaıdyń baǵasy da tómendeıdi. Bıyl qar kóp jaýdy. Jyl saıyn dıqandar kóktemgi dala jumystarynyń aldynda osylaı bas qosqanda ylǵaldyń azdyǵy sóz bolatyn, aspannan jańbyr tilep tarasýshy edi. Ǵalym agronom, Qazaqstannyń Eńbek Eri, marqum Valentın Dvýrechenskıı Qostanaı óńirinde tórt jylda bir ret qana ylǵaldyń jetkilikti túsetinin aıtyp otyratyn. Ol dıqandar aldynda sóılegende ylǵal saqtaý tehnologııasyn aıtýdan jalyqpaıtyn. Bıyl Qostanaı óńirine qar jyldaǵyǵa qaraǵanda eki eseden kóp tústi. Sınoptıkterdiń aıtýynsha, qar quramyndaǵy sý kólemi ótken jyly ortasha alǵanda 59 bolǵan eken, bıyl – 96! Demek, bıyl ylǵal oblystyń qaı shalǵaıynda da jetkilikti bolady. Alaıda, bul astyqty mol óndirýge barlyq múmkindik bar degen sóz emes, mamyr aıyndaǵy aýa raıynyń qalaı qubylatyny týraly áli eshkim eshnárse aıta almaıdy. Mysaly, ótken jyldyń mamyr aıynda shelektep jaýǵan jaýyn dıqannyń qolyn jipsiz baılaǵan bolatyn. Dándi ýaqtyly, qysqa merzimde sińirý úshin dıqan alqapta jalǵyz qalyp otyrǵan joq, memleket tarapynan kómek qoly jetkilikti. Bıyl Qostanaı oblysyna jeńildetilgen baǵamen 71 myń tonna janarjaǵar maı bólindi. Onyń ár lıtriniń baǵasy 96 teńgeden aspaıdy. Kóktemgi qımyl bastalǵansha ár sharýashylyq dızel otynyn tasyp alýy tıis. Tutastaı alǵanda, sharýashylyqtar túgeldeı tuqymmen qamtamasyz etildi. Bıyl 552,5 myń tonna tuqym sebiledi. «Azyq-túlik korporasııasy» UK» AQ 4,4 mıllıard teńge nesıelik qarjy bóldi. Bıyl egin alqaptaryna 25 myń traktor, osynsha tuqymsepkish shyǵady. 792 joǵary ónimdi qýatty sebý keshenderi jáne basqa da aýylsharýashylyq tehnıkalary jumys isteıtin bolady. Kóktemgi jáne kúzgi naýqan jumystarynda dıqan óziniń tehnıkasy men kadrlaryna ıek artqanda ǵana mańdaı teriniń yrzyǵyn kóre alady. Sol úshin qarjylyq qıyndyqtarǵa qaramastan oblys dıqandary ózderiniń tehnıka parkin jańalaýdy jalǵastyryp keledi. Jyl basynan bergi eki aıdyń ishinde oblysqa 20 traktor, 19 kombaın, 48 tuqymsepkish alyndy. «KazAgroFınans» AQ lızıngisi arqyly 437 mıllıon teńgege 21 tehnıka berildi. Dıqan jazy kúrmeýge kelmeıtin qysqa jip sekildi. Bitik ári sapaly astyq óndirý úshin jazymen tyńaıtqysh sebý, aram shópten aryltý sekildi jumystar, tyńaıtqysh pen gerbısıd, shegirtkemen kúres jumystary úzilmeıdi. Aýyl sharýashylyǵy ónimin óndirýshilerdiń keńeıtilgen keńesin qorytyndylaǵan oblys ákimi Arhımed Muhambetov dıqandar nazaryn aýylsharýashylyq tehnıkalaryn barynsha jańalaýǵa, agrotehnıkalyq sharalardy, tehnologııalardy ýaqtynda oryndaýǵa, kúsh biriktirý úshin agrarlyq kooperatıvterge birigýge, qarjy ınstıtýttarynan alǵan nesıelerin ýaqytyly qaıtarýǵa jáne mal sharýashylyǵyn damytý maqsatyndaǵy memlekettik baǵdarlamalarǵa belsendi qatysýǵa aýdardy. Tuqymy men tehnıkasy daıar, bıylǵy mol qarǵa qýanǵan dıqandar kóktemniń kún raıyn ber degen tilekte otyr. О́ıtkeni, dıqannyń keýseni de, eldiń nesibesi de kóktemde býsanǵan Jer-anaǵa baılaýly. Názıra JÁRIMBETOVA, «Egemen Qazaqstan». QOSTANAI.