Elektrondyq densaýlyq júıesi qazaqstandyqtardyń ıgiliginde

Aqparattyq-komýnıkatıvtik tehnologııalardyń adamzat úshin kúnnen-kúnge mańyzy artyp keledi. Búginde gadjet, smartfon, ınternetsiz qoǵamdy elestetý múmkin emes. Elektrondyq baılanys quraldary adamdardyń jalpy turmys deńgeıin kóterýge, ómir sapasyn arttyrýǵa zor yqpal etip otyr. Qazaqstanda sońǵy on jyl ishinde elektrondyq Úkimet júıesi engizilip, jumys isteýde. Onyń maqsaty – azamattar men memlekettik organdar arasyndaǵy qarym-qatynasty barynsha qolaıly, qoljetimdi etý. Densaýlyq saqtaý salasyn pasıentterdiń qajettiligine qaraı baǵyttaý maqsatynda elimizde Elektrondyq densaýlyq saqtaýdy damytý konsepsııasy qabyldandy.  Elektrondyq densaýlyq saqtaý júıesi aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalardy densaýlyq saqtaý júıesiniń barlyq salalarynda, sonyń ishinde ambýlatorlyq-emhanalyq, stasıonarlyq, jedel shuǵyl kómek, menedjmentte qoldanyp, olardyń úılesimdi qyzmetin qamtamasyz etedi. Jeke toqtalatyn bolsaq, qazirgi tańda elimizdiń densaýlyq saqtaý salasynda birneshe aqparattyq júıeler engizilgen. Mysaly, «Bekitilgen turǵyndar regıstri» búginde  bastapqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek kórsetetin árbir medısınalyq mekemede jumys isteıdi. Onda elimizdegi 17 mıllıonnan astam turǵyndardyń árqaısysy qaı emhanaǵa bekitilgeni týraly aqparat bar. Bul júıe bir jaǵynan emhanalardaǵy kezek máselesin sheshýge yqpal etse, ekinshi jaǵynan densaýlyq saqtaý salasyndaǵy basshylarǵa árbir ýchaskelik dárigerdiń, árbir emhananyń jumys aýqymyn qadaǵalap, olardyń qyzmetin ońtaıly josparlaýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar, atalmysh júıe boıynsha ýchaskeniń alty bazalyq kórsetkishteri – ana men bala ólimine jol bermeý, onkologııalyq aýrýlardy, týberkýlezdi  erte kezeńde anyqtaý, aryz-shaǵymdar men ınsýlt, ınfarkt sııaqty aýrýlardyń kórsetkishterin avtomatty túrde alýǵa  bolady. «Gospıtalızasııa bıýrosy» atty aqparattyq júıe naýqastardyń jergilikti, aımaqaralyq nemese respýblıkalyq klınıkalarǵa óz tańdaýy boıynsha tirkelýine  arnalǵan. Mysaly, stasıonarlarda buryn negizinen sol aımaqta turatyn naýqastar  emdeletin de, al aýyl turǵyndarynyń emdeý mekemesin tańdaýǵa múmkindigi shekteýli  bolatyn.  Naýqasty mamandandyrylǵan respýblıkalyq deńgeıdegi aýrýhanalarǵa jiberý máselesin stasıonardyń basshylary nemese bólim jetekshileri  sheshetin. Jańa júıe naýqastarǵa qaı oblys, qaı aýdan, qaı aýylda turǵanyna qaramastan,  eger aýrýhanaǵa jatýǵa kórsetilimi bolǵan jaǵdaıda, kez-kelgen aımaqtaǵy stasıonardy tańdaýyna jol ashty. Bul portaldan qaı stasıonarda qansha tósek orny bos ekendigin bilip,  kezekti qadaǵalap otyrýǵa bolady. Gospıtaldaý bıýrosynyń taǵy bir artyqshylyǵy – bul júıe bir eldi mekendegi emdeý mekemeleri arasyndaǵy aqparat almasýdy qamtamasyz etti. Mysaly, aýrýhana kez-kelgen emhanaǵa túngi ýaqytta nemese jumystan tys ýaqytta óz betinshe medısınalyq kómekke júgingen naýqastar  týraly aqparatty avtomatty túrde jiberip otyrýǵa múmkindik beredi. Ári atalmysh júıe  kepildi medısınalyq qyzmet kórsetý salasyna jeke mekemelerdi tartyp, básekeni arttyrýǵa oń yqpal etip otyr. Medısınalyq qyzmet sapasyn arttyrý júıesi medısınalyq kómektiń qanshalyqty tolyqqandy, sapaly kórsetilgenin  qadaǵalaýǵa arnalǵan. Mysaly, qandaı da bir aýrýdy emdeý barysynda bekitilgen standarttardan aýytqý bolsa, júıe ony anyqtap, medısınalyq uıymǵa ekonomıkalyq yqpal etý ádisterin kórsetip beredi. Bul dárigerlerdi óziniń kásibı biliktiligin júıeli túrde kóterip otyrýǵa túrtki bolatyny sózsiz. Dári-dármekpen qamtamasyz etý júıesi arqyly dárihanadaǵy farmasevt resepterdiń shynaıylyǵyn teksere alady. Elektrondyq densaýlyq saqtaýdyń eń basty quramy – densaýlyqtyń elektrondyq tólqujatyn engizý. Bul shara elimizde 2020 jylǵa deıin iske asyrylmaq. Atalmysh elektrondyq qujatta  árbir qazaqstandyq týraly  negizgi málimetter  men onyń densaýlyq jaǵdaıy týraly búkil  aqparat  jınaqtalady. Iаǵnı, dárigerler árbir málimetti qaǵazǵa toltyryp, ýaqyt shyǵyndaýdan arylady. Al eń bastysy,   adam dúnıege kelgen sátten  bastap adamǵa jasalǵan em-dom, onyń zerthanalyq  saraptama qorytyndylary, qandaı  dári-dármekke allergııasy bar degen sııaqty aqparattardy paıdalaný arqyly naýqasqa qoldanylatyn em-dom  sapasy kóteriledi. Bul málimetter syrt adamdardan qorǵalyp, tek dárigerdiń pasıenttiń kodyna kirýge múmkindigi bolǵan jaǵdaıda ǵana ashylady. Saıyp kelgende, elektrondyq densaýlyq saqtaý bul salany jańa sapalyq deńgeıge kóterip, shalǵaı eldi mekenderdegi turǵyndardyń, múmkindigi shekteýli azamattar men egde jastaǵy qarttardyń qashyqtyqta otyryp  kómek alýyna jol ashady.  Aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalar arqyly adamdarǵa  ózderiniń ýaqytyn únemdep, kóńilinen shyqqan mamanǵa qolaıly kezde kórinýge múmkindik beredi. Sondyqtan da, elektrondyq densaýlyq saqtaý júıesin damytý 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan «Densaýlyq» memlekettik baǵdarlamasynda erekshe kórinis taýyp, ony júzege asyrý joldary naqty belgilengen. Oǵan sáıkes, atalmysh kezeń aralyǵynda elimizdegi barlyq emdeý mekemeleri   jyldamdyǵy  jáne qorǵanysy óte joǵary  ınternetpen qamtamasyz etilip, qajetti aqparatty ýaqytyly, tolyqqandy túrde alyp otyratyn bolady. Ári bul júıeler barynsha avtomattandyrylyp, medısınalyq mekemelerdiń bir-birimen múltiksiz baılanys ornatýyna múmkindik berýi tıis. Janııa NURǴALIEVA, Densaýlyq saqtaýdy damytý respýblıkalyq ortalyǵy elektrondyq densaýlyq saqtaýdy standarttaý bóliminiń jetekshisi. Sýret: 1720.kz.